vrijdag 14 mei 2021

Elke week een zweefvlieg-weersverwachting

 Nu het einde van de corona-ellende eindelijk wat in zicht lijkt, hoop ik binnenkort ook weer het zweefvliegen te kunnen hervatten. Om naar mijn zweefvliegveld te gaan, moet ik de Belgisch-Nederlandse grens oversteken en dat ligt nog altijd niet voor de hand. In principe eist de Nederlandse overheid dat al wie Nederland binnenkomt, in quarantaine gaat. In de praktijk zijn de gemeentebesturen in Zeeuws-Vlaanderen wat toleranter voor Belgen die even de grens oversteken.

In elk geval heb ik mijn wekelijkse zweefvliegweersverwachting weer opgenomen. In principe wordt er in Axel alleen op zaterdag en zondag in clubverband gevlogen, vandaar dat ik elke donderdag of ten laatste vrijdag een tweedaagse verwachting opmaak. Je kan de verwachting lezen via deze link: 

http://ijsverwachting.blogspot.com/p/zweefvliegweer-axel.html

We hopen op een thermiekrijk en snel ook coronaloos seizoen!




donderdag 4 maart 2021

De gevaren van voorjaarsijs

 De voorbije weken zijn er in Zweden helaas heel wat mensen door het ijs gezakt en verdronken. Meestal ging het om oudere mannen die aan het ijsvissen waren. De Zweedse media opperen een mogelijke verklaring: het ijs is niet meer wat het vroeger was, zeker niet in zuidelijk Zweden. IJsvissen was altijd erg populair op het eind van de winter en het begin van de lente, als het heerlijk toeven is in de sterker wordende zon op het ijs. De oudere Zweden grijpen terug naar deze traditie, maar tegenwoordig is het ijs op de zuidelijke meren tegen het eind van de winter veel dunner dan enkele decennia geleden. IJsvissers hebben meestal niet de uitgebreide veiligheidsuitrusting mee die schaatsers wel gebruiken. Met alle tragische gevolgen vandien. Maar er zijn ook nog andere verklaringen.

Voorjaarsijs kan erg verraderlijk zijn, door "rot ijs", afsmeltind door bodemwarmte en afsmelting door toenemende stroming onder het ijs. 


Dat de dikte van het ijs geen goede graadmeter is voor de veiligheid, zien we aan een fenomeen dat typisch is voor deze tijd van het jaar: "rot ijs" (in het Zweeds: rutten is). Rot ijs kan levensgevaarlijk zijn, zelfs als het een halve meter dik is. Rot ijs ontstaat als de zon aan kracht wint. De zonnestralen dringen door tot diep in het ijs, waardoor het ijs over de hele verticale ijslaag begint te smelten. De ijskristallen laten elkaar los, het ijs wordt bros en poreus en verliest alle draagkracht. Het wordt dan levensgevaarlijk voor ijsvissers en schaatsers, hoe dik het ook nog is.

Bijkomend gevaar is dat de sterkere zonnestralen langs de oever en in ondiepe delen door het ijs heen ook de bodem sterk opwarmen. Daardoor smelt de ijsvloer ook langs onder snel af . Op de geveegde en bewaakte ijsbanen houden de ijsmeesters dit proces goed in de gaten. Zij sluiten de ijsbaan van zodra het te gevaarlijk wordt. In het noorden van Zweden is dat vaak pas in de loop van april. Als je zelf op pad gaat, moet je de situatie zelf goed kunnen inschatten.

Gevaarlijk, maar wel erg mooi.

Lees meer over rot ijs (in het Zweeds) op de website van SMHI.

vrijdag 19 februari 2021

Nordic Skating in het Oost-Vlaams krekengebied

 Nadat ik de voorbije jaren al een paar nordic skating-tochten had gemaakt in Zweden, kon ik vorige zondag voor het eerst mijn uitrusting ook bovenhalen in Vlaanderen. Ik was het ijs van een kreek in het Oost-Vlaamse Krekengebied al een dag eerder gaan bekijken en had gezien dat alles mooi dicht gevroren lag. Na nóg een heldere nacht met -8°C was ik er vrij zeker van dat het ijs zou houden.



Bij zonsopkomst stond ik op het ijs, samen met mijn zoon en mét mijn volledige veiligheidsuitrusting aan. Het prachtige zwarte ijs was meer dan veilig genoeg. Drie uur lang hadden we de hele kreek voor ons alleen. Uiteindelijk hebben we ongeveer 60 km geschaatst op dit prachtige ijs, dat een heerlijk geluid maakte.

Drie uur lang zagen we geen andere schaatsers, wel enkele wandelaars en mountainbikers op de veldweg naast de kreek. Eén van de wandelaars riep mij vermanend toe dat ik heel onvoorzichtig was, maar dit was absoluut niet onveilig. Het ijs was staalhard en meer dan dik genoeg. Bovendien had ik alles voorhanden om mij eventueel uit het water te redden: rugzak met kruisriem, ijspriemen, een reddingslijn,... Meer informatie over de veiligheidsuitrusting heb ik samengevat op deze bladzijde.

In de loop van de namiddag viel de dooi in. Helaas hebben we op deze prachtige schaatszondag dus ook meteen de winter moeten uitwuiven.











maandag 15 februari 2021

Oprechte dank aan al wie schaatsen mogelijk maakte

 Nu de regen hier weer tegen het raam tikt en de zuidwestenwind om het huis waait, is het tijd voor een terugblik op de voorbije vorstperiode. Ze was nét lang en koud genoeg om hier en daar voor ouderwets gezellig schaatsvertier te zorgen, maar te kort en niet streng genoeg voor een echte schaatsperiode van formaat. Ook de covid19-pandemie zorgde uiteraard voor extra complicaties.

De Bleukensweide in Leest, Mechelen (foto: Jan Milants)


De vorstperiode was in Vlaanderen wat minder fel dan eerst door de weermodellen werd verwacht. Dat kwam vooral omdat er op zondag 7 februari hier wat minder sneeuw viel dan voorzien. Dat op zich kleine detail had gevolgen voor de rest van de winterweek. De nachtelijke uitstraling is boven een dun sneeuwdek kleiner dan boven een dik sneeuwdek. Daardoor lagen de minima de voorbije week vaker tussen -6°C en -11°C dan tussen de eerder voorziene -8° en -15°C en dat scheelt toch meteen een stuk voor de ijsvorming. De sneeuw was nochtans op het perfecte moment gevallen: helemaal bij het begin van de vorstperiode, toen er nog nergens ijs lag.

Opvallende vaststelling: door het dalende aantal koudegolven lijkt Vlaanderen, nochtans net als Nederland een bakermat van het schaatsen op natuurijs, een deel van zijn schaatskennis te verliezen. Meer en meer zie je overheden en organisaties in een kramp schieten als er een ijsvloer ontstaat. Vanachter het bureau van menig ambtenaar en politicus wordt er met schaatsverboden gegoocheld dat het een lieve lust is. Daarbij is er in de loop der jaren in Vlaanderen om god weet welke reden een soort van 12 centimeter-fetish ontstaan. Schaatsijs zou onveilig zijn als het minder dan 12 cm dik is en dan, hocus pocus, absoluut veilig voor een menigte vanaf 12 cm en meer. Natuurlijk is het veel complexer dan dat. Ik kom er later nog wel eens op terug.

Perfect zwart ijs hoeft bij matige vorst echt geen 12 cm dik te zijn om veilig schaatsers te kunnen dragen.

Nog een opvallende vaststelling: het imago van de Kraenepoel in Aalter als hét schaatswalhalla van Vlaanderen heeft door het totale schaatsverbod van de voorbije week een gigantische deuk gekregen. Dat verbod had deze keer niets met ijsdikte te maken, maar wel met coronamaatregelen. De lokale overheid in Aalter was één van de weinige die niet bereid was om wat moeite te doen om haar bevolking in veilige omstandigheden te laten genieten van mentaal helend schaatsplezier in de gezonde open lucht onder een heerlijk winterzonnetje.

Dat kon nochtans wel, bleek in vele andere gemeenten en steden. In Deinze, buurstad van Aalter, liet burgemeester Jan Vermeulen hemel en aarde verzetten om het schaatsen op natuurijs mogelijk te maken. Eerst op ondergelopen Leiemeersen, later ook op de Oude Leie. Hij kreeg daarbij de hulp en medewerking van grondeigenaren, Natuurpunt, de stadsdiensten, de politiezone Deinze, hulpdiensten en stewards. Het resultaat: dagenlang stralende gezichten onder de winterzon, uitgelaten kinderen en supertevreden ervaren schaatsers.

Toegestaan schaatsplezier op de ondergelopen Leiemeersen in Bachte-Maria-Leerne (Deinze). Met de volkstoeloop op donderdag en vrijdag viel het echt wel mee.


Schaatsers uit de omgeving van Mechelen namen speciaal contact met mij op. Ik citeer hen: "Wij voelen de frustraties van de schaatsers in Aalter na de beslissing van hun burgemeester. Dat het ook anders kan, bewijzen ze hier in Mechelen op de Bleukensweide in Leest. Het gaat hier over een gebied van agentschap Natuur en Bos dat via een sluizensysteem kan worden onder water gezet. Ondiep en toch 5 ha groot. Dinsdag was het stadsbestuur nog zeer aarzelend en kon iedereen in de pers lezen dat er niet op de Bleukensweide zou mogen geschaatst worden. Woensdag werd het al oogluikend toegestaan. Naar het weekend toe werd alles in gereedheid gebracht om een massa toe te laten en dit echt op maat van schaatsers. Omwille van corona mochten er maximaal 750 schaatsers tegelijk op het ijs. Er bleef slechts één ingang over, enkel schaatsers kregen toegang, wandelaars en sledes werden op het ijs verboden. Toezicht door stewards werd voorzien, politie kwam af en toe langs. Het komt er op neer dat in Mechelen een serieuze inspanning geleverd is om het schaatsen mogelijk te maken op een veilige manier. Als fervente schaatsers zullen we in deze vorstperiode vijf dagen de mogelijkheid gehad hebben in het Mechelse om veilig op het ijs te staan!'

Schaatsers het voorbije weekend op de Bleukensweide in Leest, Mechelen (foto: Jan Milants)


Ook elders in Vlaanderen zag je genietende schaatsers onder welwillend toezicht van lokale overheid, ijsmeesters en soms ook stewards. De venplassen in Kalmthout zagen er fantastisch uit en dat was lang niet de enige plek. Namens alle natuurijschaatsers in het algemeen en de volgers van de IJsverwachting in het bijzonder: oprechte dank aan iedereen die er met hard werk en puike organisatie heeft voor gezorgd dat schaatsen in de buitenlucht in deze moeilijke periode toch mogelijk was!


Hieronder nog wat foto's (© Jan Milants) van de Bleukensweide:





zaterdag 13 februari 2021

Laatste mooie schaatsdag, dooi vanaf zondagnamiddag

 Er bestaat nu geen twijfel meer over. Morgen zondag valt de dooi in. Geen enkel lid uit het ensemble laat de winterkou nog voortduren. De vorstperiode was niet lang en streng genoeg om in Vlaanderen voor schaatsijs te zorgen op populaire schaatsplekken als de Damse Vaart, enkele Oude Leie- en Oude Schelde-meanders en het Donkmeer. Op de Kraenepoel lag er wel een mooie ijsvloer, maar goed, dat verhaal is bekend en we kunnen er niet blijven over "zagen".

Op enkele ondergelopen meersen, zoals hier in Deinze, kan je perfect veilig schaatsen.


Vandaag wordt nog een mooie schaatsdag, op de plaatsen waar het lukt. Dat is onder meer het geval op enkele ondergelopen meersen in West- en Oost-Vlaanderen en op venplassen in de Kempen. Morgenochtend (zondag) lukt schaatsen ook nog prima, want dan vriest het nog tot -7°C. Na de middag loopt het kwik op tot +5°C. Vooral op dieper water moet je het ijs dan goed in de gaten houden, op ondergelopen meersen loop je sowieso weinig risico.

Vanaf maandag treedt de algemene dooi in, met vorstvrije nachten en maxima vanaf dinsdag rond of zelfs boven 10°C. Ook het noorden en oosten van Nederland ontspringt de dans niet en ziet de winter zijn biezen pakken. Een terugkeer van het winterweer lijkt daarna niet meteen meer aan de orde.

Kasteel Ooidonk in Bachte-Maria-Leerne in een winters jasje.



donderdag 11 februari 2021

Eerste strenge vorst in het Gentse van deze winter

 De voorbije nacht heeft het voor het eerst tijdens deze vorstperiode streng gevroren hier in Drongen. De minimumtemperatuur was -10,1°C. Dat was nodig voor de ijsvorming, want gisteren lagen bijvoorbeeld grote delen van de Oude Leie in Deinze nog altijd open. Op enkele ondergelopen weilanden en meersen werd er al wel geschaatst en dat blijven ook de beste plekken voorlopig. Vraag in elk geval toestemming aan de eigenaar van de weide of de meersen, in dat geval. Als de weide in kwestie beheerd wordt door Natuurpunt, kunt u het in elk geval schudden. Onze groene vrienden staan niet toe dat er in hun natuur wordt geschaatst.  Ik kreeg ook al bericht van een schaatser die door de politie van een ondergelopen (en veilige) meers is weggestuurd in Avelgem. Heel erg jammer, allemaal. Gelukkig zijn er hier en daar ondergelopen weides en meersen waar er wel wordt geschaatst. Precieze locaties kan ik niet geven, maar een speurtochtje in je eigen omgeving kan wonderen doen.

Rond 5 uur deze ochtend daalde het kwik in Drongen tot -10,1 °C. Daarna stak de wind wat op een steeg de temperatuur weer wat.


Vandaag loopt het kwik op tot rond of zelfs iets boven het vriespunt, maar door de droge lucht kan dit weinig kwaad. Komende nacht staat er wat meer wind dan de voorbije nacht, waardoor de minima op de meeste plaatsen niet lager liggen dan rond -7°C. Dat is wel genoeg om de ijsvloer wat verder aan te dikken.

Morgen vrijdag voert de oostenwind weer wat koudere lucht aan en liggen de maxima rond -1°C. Het is wisselend bewolkt, maar het blijft droog. In de nacht van vrijdag op zaterdag daalt het kwik opnieuw tot rond -7°C in grote delen van Vlaanderen. In de Kempen wordt het enkele graden kouder en in het oosten van Nederland is er strenge vorst mogelijk. Zaterdag draait de wind van het oosten naar het zuidoosten en kan het overdag +2°C worden, maar nog altijd kan dat weinig kwaad voor het ijs. 's Avonds daalt de temperatuur weer vrij snel en 's nachts kan het nog eens -5°C worden.

Vanaf zondagochtend gaat het snel. De wind ruimt verder door naar het zuiden en voert zachtere lucht aan naar Vlaanderen. Rond de middag is het al +5°C, na de middag kan het nog een graadje zachter worden. Op de ondergelopen weilanden en meersen zal schaatsen nog mogelijk zijn en is het sowieso niet gevaarlijk , maar op wat dieper water zou ik zondag toch bijzonder voorzichtig zijn. Het ijs is er nog dun en kan door de dooi erg snel zijn draagkracht verliezen. Schaatsers in Nederland hebben meer geluk, daar kan de vorst zich zondag nog langer handhaven.

Zoals het er nu naar uit ziet, zet de dooi zich maandag verder door, al zijn er nog altijd enkele leden van het ensemble die het gewoon flink laten doorvriezen tijdens de nachten. Ze vertegenwoordigen voor Vlaanderen een minderheid van ongeveer 20 à 30 procent. Wie weet?


woensdag 10 februari 2021

"Schaatsen verboden, ijsdikte onvoldoende"

 Na een nachtje met opnieuw maar -6°C, vrij veel wind en ook vrij veel bewolking, schiet het hier in de regio Gent nog altijd niet al te hard op met de ijsvorming. Met de dooi die vanaf zondag in het verschiet ligt, lijkt het hier alvast tegen te gaan vallen voor schaatsers. Een ander verhaal in Nederland, waar het harder vriest en de dooi-aanval ook wat langer kan worden afgeslagen.

Het doet mij deugd dat er zelfs in deze coronatijden lokale overheden zijn die constructief meedenken hoe schaatsen kan worden toegelaten. Dat burgemeester Jan Vermeulen van Deinze een hart voor schaatsen heeft, weten we al langer dan vandaag. De man is zelf een uitstekend schaatser. Bijzonder goed nieuws komt er ook uit Berlare in Oost-Vlaanderen. Het Donkmeer is met zijn oppervlakte van 86 hectare één van de grootste van Vlaanderen en is nergens dieper dan 3,2 meter. Het vriest dus vrij snel dicht. Er is in Berlare nu een team van 12 ijsmeesters opgeleid die het schaatsen er de komende winters in goede banen zullen leiden.



Voor de vele Nederlandse lezers van dit blog, moet ik misschien even verduidelijken hoe het er in Vlaanderen aan toegaat als het begint te vriezen. Voor onze noorderburen is het amper voor te stellen, maar in Vlaanderen is er de facto een algemeen schaatsverbod. Schaatsen is in de praktijk overal verboden, tot het door de lokale overheden expliciet wordt toegestaan. Soms ligt die beslissing bij bekwame ijsmeesters, zoals op de Kraenpoel. Helaas moet die toelating elders vaak worden gegeven door personen die er geen knijt verstand van hebben. Hilarisch, jammer genoeg, is het voorbeeld van de stad Gent, waar schaatsen pas wordt toegelaten als het ijs overal 15 cm dik is. Jawel, de dikte die ook vereist is om 30.000 deelnemers over het traject van de Elfstedentocht te sturen. In februari 2012 was het ijs op de vijver van de Blaarmeersen 12 cm dik maar kwam er geen toestemming om te schaatsen. In januari 2009 werd in Gent zelfs het schaatsverbod opgeheven op de dag dat de dooi inviel, terwijl het de dagen voordien veel veiliger geweest zou zijn.

De angst van de lokale besturen is misschien ergens wel te begrijpen. Er is de voorbije decennia veel ijskennis verloren gegaan in Vlaanderen. Vroeger had je in elke gemeente wel enkele "pioniers". Mensen met ervaring die de ijsvorming in de gaten hielden en steevast als eersten op het ijs stonden. Zij kenden de lokale schaatsplekken door en door, inclusief de zwakke en gevaarlijke plaatsen. Ze liepen daarbij sporadisch wel eens een nat pak op, maar dat hoorde erbij. Als die "pioniers" aan het schaatsen waren, kwamen er de volgende vorstdagen geleidelijk meer mensen bij. Men waarschuwde elkaar voor de zwakke plekken en het ijs kon zich onder de toenemende druk ook geleidelijk zetten. Natuurijs leeft immers. Met het afnemen van koude winterperiodes, is ook die schaatskennis voor een deel weggesmolten.

Iedereen van het ijs houden tot een bepaalde dikte is bereikt en dan toelating geven om te schaatsen, houdt ook gevaren in. In dat geval kan het ijs zich niet geleidelijk zetten en krijgt het meteen een gigantische druk over zich heen als het plotsklaps door een enthousiaste menigte wordt bestormd. Iedereen gaat er dan ook van uit dat het ijs 100 procent veilig is, maar dat is met natuurijs nooit het geval.

Natuurijs leeft. Scheuren zijn de normaalste zaak van de wereld.


Maar goed, over tot de orde van de dag. We krijgen vandaag nog een ijsdag in de regio Gent, al kan het kwik tot vrij dicht tegen het vriespunt oplopen. Komende nacht valt de wind grotendeels weg en dan kan het enkele graden kouder worden dan de voorbije nacht, met minima rond -9°C. Morgen donderdag liggen de maxima in de regio Gent voor het eerst sinds zondag nipt boven het vriespunt. Dat heeft weinig of geen gevolgen voor het  ijs. De dauwpunttemperatuur ligt morgenmiddag rond -6°C, dus waar het ijs niet pal in de zon ligt, groeit het zelfs verder aan.

Vrijdag neemt de oostelijke wind weer in kracht toe. De minima liggen 's ochtends in westelijk Vlaanderen rond -6 à -7°C, de maxima rond -1°C. Op ondiepe plaatsen waar er vandaag al ijs ligt, kan die ijsvloer vrijdag aangedikt zijn tot 8 cm. Op plaatsen die pas later zijn toegevroren, zal dat uiteraard minder zijn.

Zaterdag draait de wind naar het zuidoosten. 's Ochtends ligt de temperatuur in de regio Gent (en de meeste plekken in Vlaanderen) rond -6 à -7°C. De maxima liggen rond +2°C. Hierbij dezelfde opmerking als bij donderdag: door de lage luchtvochtigheid (dauwpunt rond -14°C) kan het ijs dat wel hebben. 

Zondag zit Vlaanderen al op de wip. De hoofdberekening van het Europese model laat in de loop van de dag de dooi invallen. 's Ochtends ligt het kwik nog rond -5°C, maar een strakke zuidenwind doet het kwik overdag oplopen tot +6 à +7°C. De lucht blijft voorlopig wel erg droog, dat kan de dooi mogelijks wat temperen. In de nacht van zondag op maandag zou het dan volgens dit weermodel niet meer vriezen in Vlaanderen en vanaf maandag dendert er dan vochtige en zachte lucht binnen, met maxima die stilaan richting 10°C gaan. Het duurt nog wat langer voor deze zachte lucht ook het noordoosten van Nederland bereikt.

Er is nog een kleine kans (20 procent volgens het ensemble) dat deze dooi-aanval niet slaagt, maar ik zou er mijn boontjes voorlopig niet op te weken leggen.

Elke week een zweefvlieg-weersverwachting

 Nu het einde van de corona-ellende eindelijk wat in zicht lijkt, hoop ik binnenkort ook weer het zweefvliegen te kunnen hervatten. Om naar ...