vrijdag 18 december 2020

Onstuimige kerstweek op komst

Het ziet er meer en meer naar uit dat de eerste week van de kerstvakantie behoorlijk onstuimig zal verlopen. Atlantische depressies varen vanaf maandag een vrij zuidelijke koers. Dan komt er bij momenten een stormachtige wind te staan op zee. Zoals de weerkaarten er nu voor staan, ligt er ook op kerstavond een lagedrukgebied boven de Noordzee. Het is nog te vroeg om details mee te geven, maar dat er op 24 december een grote kans is op winderig weer, is wel duidelijk. Toevallig is het op kerstavond gelukkig doodtij, zodat we ons over hoge waterstanden aan de kust niet al te veel zorgen hoeven te maken rond de kerstdagen.

Volgende week staat er aan zee vaak veel wind.


Vandaag vrijdag 18 december staat er in onze omgeving nog een krachtige zuidwestelijke stroming. We liggen op de westelijke flank van een hogedrukgebied met kern boven de Balkan. Boven de Atlantische Oceaan ligt de klassieke moederdepressie. Tussen beide systemen wordt zachte, maritiem subtropische zeelucht aangevoerd. Vandaag is de hoge luchtdruk nog sterk genoeg om regenzones uit onze buurt te houden. In de regio van Gent is het wisselend bewolkt en droog, bij maxima rond 9°C. Komende nacht koelt het nauwelijks af, met minima rond 7°C.

Morgen zaterdag 19 december trekt het hogedrukgebied zich wat terug naar het oosten, waardoor een koufront tot onze omgeving kan doordringen. De regen bereikt nog voor de middag de kust, rond de middag de regio Gent, maar veel neerslag wordt er niet verwacht. Stel je niet te veel voor bij de naam "koufront", want op waarnemingshoogte wordt het zelfs een fractie zachter dan vandaag, met maxima rond 10°C. 

Zondag 20 december bevinden we ons in de licht onstabiele luchtmassa achter het front. De matige zuidwestenwind voert nog altijd zachte lucht aan, met een ochtendtemperatuur van 7°C en maxima rond 10°C. De zon laat zich geregeld zien en de kans op een buitje is klein. 

Maandag stroomt er extreem zachte subtropische lucht naar onze omgeving, met maxima rond 14°C. (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


Maandag 21 december ligt er een depressiekern boven Engeland en de zuidelijke Noordzee. Op volle zee spant de wind aan tot stormachtig (8 Bft) uit het zuidwesten, langs de kust tot hard (7 Bft). Ook in het binnenland waait het flink, met 5 à 6 Bft uit het zuidzuidwesten en rukwinden tot 75 km/u. Bij dat alles moeten we een flinke sloot regenwater verwerken: 5 tot 10 mm regen lijkt mogelijk. De aangevoerde subtropische lucht is extreem zacht: de maxima rond 13 à 14°C zijn uitzonderlijk voor de tweede helft van december.

Dinsdag 22 december blijft de occlusie van de depressie over onze omgeving golven. Er hangt de hele dag veel bewolking en er valt opnieuw veel regen, al is dat met een golvend front op zo'n termijn altijd afwachten. Het Europese weermodel voorziet voor dinsdag in Vlaanderen tot 20 mm, maar een kleine verschuiving van het front kan grote gevolgen hebben. Nog altijd is het uitzonderlijk zacht, met maxima rond 14°C.

Woensdagochtend 23 december is het extreem zacht, met een temperatuur bij zonsopkomst rond 13°C. In de loop van de dag komt dan, met een stormachtige zuidwestenwind op zee, een koudere, maritiem polaire luchtmassa binnenwaaien. De temperatuur daalt in de loop van de dag van 13° naar 7°C. Dat gaat gepaard met enkele stevige buien. Het golvende front zorgt er wel voor dat de temperatuursverwachting onzeker is op dinsdag en woensdag, omdat het de scheiding vormt tussen extreem zachte en wat minder zachte lucht.

Donderdag neemt polaire lucht de plaats in van de subtropische lucht.


Donderdag, kerstavond 24 december, zorgt een Noordzeedepressie voor winderig en wisselvallig weer. De hoofdberekening van het Europese weermodel komt met een stormachtige noordenwind boven zee, maar dat blijft op die termijn natuurlijk nog even afwachten. Het extreem zachte weer lijkt wel achter de rug, met minima rond 4°C en maxima rond 8°C. Dat is wel nog altijd boven de norm voor eind december.

Ook op kerstdag en de dagen daarna blijven Atlantische depressies de plak zwaaien. Er is wel een verschil met het weer van deze week: een hogedrukrug van de Azoren tot Groenland snijdt de weg van zachte luchtmassa's naar onze omgeving af. Het blijft wisselvallig met maxima rond 6°C en minima meestal iets boven het vriespunt. Er is voorlopig een kleine kans op wat nachtvorst en wat winterse neerslag.

In die tweede helft van volgende week lijkt de extreem zachte luchtmassa trouwens richting Groenland gestuwd te worden. Dat kan gunstig zijn voor meer winterse ontwikkelingen op de lange termijn bij ons en in Noord- en Oost-Europa. Afwachten maar.

De ensembleverwachting voor de temperatuur in Drongen: merk op dat de onzekerheid op dinsdag en woensdag groter is dan op donderdag en vrijdag. (bron: ecmwf.org)



dinsdag 15 december 2020

Europees model berekent mogelijk koude start voor januari

Ik ben niet zo'n grote fan van de "extended range"-verwachtingen van de weermodellen, zeg maar de maandverwachtingen. Maar nu wil ik de jongste maandverwachting van het Europese ECMWF-model toch even tonen. Ze berekent voor de eerste week van 2021 duidelijk te koud weer voor de tijd van het jaar en dat is iets wat tegenwoordig nog maar zelden gebeurt. Daarom alleen al loont het de moeite om eens te kijken wat er uiteindelijk van in huis zal komen.

Bron: ecmwf.org



Hoe komt zo'n maandverwachting eigenlijk tot stand? Dat is eenvoudig. Twee keer per week laat het Europese weercentrum de 51 leden van haar ensemblemodel, dat ze ook gebruikt voor de "gewone" verwachting, 4 weken lang doorrekenen in plaats van 14 dagen. Het resultaat zijn dus 51 weersverwachtingen voor een periode van 4 weken. Daarvan wordt een gemiddelde gemaakt, bijvoorbeeld voor de temperatuur. Dat gemiddelde wordt vergeleken met de normale temperatuur van de voorbije 20 jaar voor die periode.

Voor de periode van 4 januari tot 11 januari 2021 berekent het maandmodel voor de temperatuur in grote delen van Europa een afwijking van 1 tot 3 graden onder de norm van 1999-2019. Voor de regio Gent is dat 3 graden onder de norm. Zoals altijd bij een gemiddelde: een deel van de 51 verwachtingen zijn nog een stuk kouder, een aantal andere berekenen te zacht weer. Voor Gent bijvoorbeeld berekent het koudste lid voor deze periode een temperatuursafwijking van 12 graden onder de norm, de zachtste een afwijking van 7 graden boven de norm. 80 procent van de leden liggen onder het gemiddelde, 20 procent erboven. Zekerheid biedt deze verwachting dus allerminst.

Bron: ecmwf.org



Als we kijken naar de kaart van de luchtdruk op zeeniveau, zien we meteen de oorzaak van de koude verwachting: berekende hoge luchtdruk ten noorden van onze omgeving, waardoor koude en droge landlucht wordt aangevoerd. Dat zien we ook terug in de neerslagkaart: er wordt gemiddeld minder neerslag verwacht dan normaal.

In deze zachte tijden toch iets om met wat belangstelling naar uit te kijken.

Bron: ecmwf.org


maandag 14 december 2020

Waar ligt er natuurijs in de aanloop naar Kerst?

De winter geeft nog altijd niet thuis in grote delen van West- en Noord-Europa. In Scandinavië wordt er her en der wel geschaatst, maar op veel plaatsen ligt de ijsvorming achter op schema. Op de welbekende schaatslocatie Falun in het midden van Zweden, ligt er nauwelijks ijs op de grotere meren. Ook in Tavelsjö, een stuk meer naar het noorden, kan de ijsbaan op het meer nog altijd niet uitgezet worden. Een deel van het meer ligt zelfs nog open, en dat is buitengewoon uitzonderlijk voor de tijd van het jaar. Veel beterschap is er nog niet meteen op komst, mogelijk wordt het wat kouder richting Kerstdagen.

Exact een jaar geleden lag er mooi schaatsijs op het Fjärden-meer in de omgeving van Gävle. Dit jaar is dit helaas niet het geval.


Aan de basis van het zachte weer in het grootste deel van Europa, liggen een depressie op de noordelijke Atlantische Oceaan en een hogedrukgebied boven het zuidwesten van Rusland. Tussen beide systemen wordt er zachte lucht naar het noorden gestuwd. Alleen het uiterste noorden van Scandinavië ontsnapt aan die zachtste lucht, maar ook daar is het niet echt koud voor de tijd van het jaar.

Tot en met het weekend komt er nauwelijks verandering in deze situatie. Het hogedrukgebied verplaatst zich wel wat meer naar het westen, tot over de Balkan. Daardoor wordt de stroming nog iets strakker zuidelijk bij ons en kan de zachte lucht nog wat verder doordringen naar het noorden. 

Zachte lucht dringt komend weekend door tot ver naar het noorden (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


Op de wat langere termijn, begin volgende week, laten zowel het Europese als het Amerikaanse model een hogedrukblokkade ontstaan ten zuiden van Groenland. Dat zou betekenen dat de stroming bij ons wat meer westelijk tot noordelijk zou worden, met dus wat kouder weer. Afwachten of die trend zich de komende dagen doorzet.

Begin volgende week stroomt er mogelijk iets koudere lucht naar onze omgeving (kaart: ensemblegemiddelde ecmwf via wetterzentrale.de)


Schaatsmogelijkheden in het noorden

Wat betekent deze situatie concreet voor de schaatsmogelijkheden in het hoge noorden(*)?

Ten zuiden van de lijn Oslo-Stockholm zijn en blijven de schaatsmogelijkheden uiterst beperkt. In het vlakke zuiden van Zweden ligt er geen ijs, op de wat hoger gelegen meren in het Noors-Zweedse grensgebied kan er hier en daar wel geschaatst worden onder leiding van een gids.

Ook in de regio Gävle en Falun zijn er momenteel weinig of geen schaatsmogelijkheden. Geschaatst wordt er hier en daar wel op de hoger gelegen meren in de buurt van het wintersportoord Åre (Jämtland) en in de meest noordelijke landschappen, in de buurt van de poolcirkel. In die omgeving is het natuurlijk wel erg donker momenteel.

Voor zover mij bekend, zijn er nog geen grote permanent geveegde ijsbanen uitgezet in Zweden, hier en daar wel al een kleiner baantje.

De eerste week van de Kerstvakantie lijkt in midden- en noord-Zweden wel wat kouder weer te gaan opleveren.

De eps-verwachting van de minima en maxima voor Tavelsjö (Umeå), in het noorden van Zweden (bron: ecmwf). In de kerstvakanttie wordt het er mogelijk een stuk kouder.


(*) Hou er rekening mee dat het reizen naar Scandinavië (en elders) sterk afgeraden wordt omwille van de COVID19-pandemie.

dinsdag 8 december 2020

Zachter weer loert om de hoek in heel Europa

Het gaat niet meteen de goede kant op voor wie uitkijkt naar natuurijs. Nu hebben we nog een iet of wat koudere periode met al eens een nachtje lichte vorst en maxima onder de 5 graden, maar het ziet er naar uit dat er op wat langere termijn zachte luchtmassa zich vanuit het zuiden opnieuw een weg banen naar onze omgeving. Die zachte luchtmassa's zouden zelfs doordringen tot Oost-Europa en (zoals zo vaak de voorbije winters) tot diep in Scandinavië.


Veel meer dan wat grijs, kil weer leverde de winter tot nu toe niet op.


De trog met wat koudere bovenluchten boven West-Europa, raakt stilaan opgevuld. Deze trog zorgde in de Alpen voor een indrukwekkend pak sneeuw. Ook in onze Ardennen viel er sneeuw, al was het toch beduidend minder dan de weermodellen eerst hadden verwacht, omdat de neerslagzone wat meer naar oosten bleef haperen.

Er viel wel wat sneeuw op de Hoge Venen, maar absoluut geen langlauf-hoeveelheden. (bron: snowcam Mont Rigi KMI)


Lagen de lagedrukgebieden de voorbije dagen nog in onze omgeving, dan nemen ze binnenkort weer meer hun vertrouwde plek in op de Atlantische Oceaan. Komend weekend ligt er nog een secundaire depressiekern nabij ons land, waardoor de wind mogelijk nog wat aflandig blijft, maar na het weekend zien we de moederdepressie weer in al haar glorie pronken nabij IJsland. We komen dan in een zuidwestelijke stroming terecht, met aanvoer van zachte zeelucht en als gevolg maxima die vanaf maandag weer vlotjes tot 10°C en meer halen. Van lichte nachtvorst is al vanaf het weekend geen sprake meer. Geregeld passeren er regenzones en ook de wind neemt weer in kracht toe.

Vorst in Scandinavië

Opnieuw deelt ook Scandinavië in de brokken. In de omgeving van Umeå (natuurijsbaan Tavelsjö, iets onder de poolcirkel) is het echt kwakkelweer. De temperatuur ligt er dag en nacht rond het vriespunt en dat is uiteraard niet bevorderlijk voor de ijsvloer. Van vrijdag tot en met maandag wordt het er tijdelijk kouder, met matige vorst, maar daarna lijkt zich ook daar de trend naar verzachting door te zetten, met opnieuw kwakkelweer tot gevolg.

Deze kaart toont de afwijking ten opzichte van de normaal van de temperatuur van de luchtmassa op ongeveer 1500 meter hoogte. In heel Europa is het zachter dan normaal. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de)


Eenzelfde weerbeeld zien we ook enkele honderden kilometers naar het zuiden, in de omgeving van Sundsvall en Östersund: temperaturen rond of iets onder het vriespunt, nu en dan wat winterse neerslag, maar absoluut geen diepvrieskou.

Nog wat verder naar het zuiden, bijvoorbeeld Munkfors in Värmland, zien we de temperatuur constant iets boven het vriespunt liggen. Normaal gezien is dit rond deze tijd van het jaar vaak een uitstekende schaatsregio, maar ook nu weer laat de winter het daar afweten. De eerstkomende tien dagen is daar van serieuze vorst absoluut geen sprake.

Voorlopig ziet het er naar uit dat de schaatsmogelijkheden in Scandinavië, net als vorig jaar, erg ver naar het noorden gezocht moeten worden.

zondag 6 december 2020

Nordic Skating in Åre, Jämtland

Alweer een schitterend verslag van een nordic skating-activiteit, deze keer vanuit Åre, het bekende wintersportoord in Jämtland, Zweden. Het filmpje is gemaakt op 4 december 2020 door Emilie Boss. Ook zij benadrukt het belang van de veiligheidsuitrusting.


Het volledig youtube-kanaal van Emilie kan je hier bekijken.

zaterdag 5 december 2020

Eerste sneeuw van betekenis voor de Ardennen

De komende dagen wordt het vrij koud, maar van winterweer is in het westen van ons land geen sprake. De Ardennen mogen zich wel opmaken voor een sneeuwdek, dat vooral op de hogere toppen meerdere dagen zal blijven liggen. Op een aantal hoog gelegen plaatsen blijft het kwik daar vanaf zondagavond voor meerdere dagen onder het vriespunt.

Zo zag Drongen er 10 jaar geleden uit, op 4 december. Dergelijke taferelen hoeven we niet meteen te verwachten.


Het is vooral uitkijken naar een neerslaggebied dat in de nacht van morgen op maandag komt opzetten vanuit het oosten. Het is verbonden aan een ondiepe lagedrukgebied waarvan de kern boven Frankrijk ligt. De wind waait daardoor zondag en de nacht van zondag op maandag uit de oostelijke sector. Het neerslaggebied draait in over de Ardennen en het oosten van ons land. Op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte) ligt de temperatuur zondagnacht rond -2 à -3°C. Bij een aflandige wind is dat voldoende om de neerslag in de Ardennen als sneeuw te doen vallen. Tijdens de passage van het neerslaggebied koelen de bovenluchten zelfs nog iets verder af, tot -4°C. Het nulgradenvlak zakt in de Ardennen tot rond 500 meter. Op de hoogste toppen blijft de sneeuw dus probleemloos liggen, in de valleien kan er een nat sneeuwdek ontstaan.

De ensembleverwachting van de temperatuur voor Mont Rigi (hoge Ardennen). Bron: ecmwf.


Hoe ver de sneeuwval zich naar het westen zal uitbreiden, is om meerdere redenen moeilijk in te schatten. Eerst en vooral is er de neerslag zone zelf. Die komt van het oosten ons land binnengedreven. Het actiefste deel ligt boven de Ardennen en trekt dan vermoedelijk naar het noordwesten weg, vooral over Nederland. Het westelijk deel van Vlaanderen blijft waarschijnlijk grotendeels buiten schot. Althans volgens de berekening van het Europese weermodel van deze ochtend. Uiteraard moet deze situatie nog op de voet gevolgd worden. De neerslag boven Nederland zou trouwens als regen vallen. Alleen Nederlands Limburg en het Nederlands-Duitse grensgebied lijkt kans te maken op natte sneeuw, maar ook dat blijft afwachten tot het laatste moment.

De neerslagverwachting van ecmwf voor maandagochtend.


Het koudere weer van de komende dagen hebben we te danken aan een trog met koude bovenluchten die is uitgezakt over West-Europa. In die trog bevinden zich aan de grond diverse lagedrukkerntjes, zoals dus de kern die zondagnacht zorgt voor de Ardense sneeuw. Maandag en dinsdag diept zich een kerntje uit boven de Noordzee, waardoor de wind in het westen van ons land weer vanover zee gaat waaien. Dat betekent uiteraard dat echt winterweer voorlopig geen kans maakt in onze contreien. Morgenochtend is in de regio Gent een graadje vorst mogelijk, de maxima liggen rond een graad of 4. Bij voldoende opklaringen daalt het kwik in de nacht van zondag op maandag ook tot rond of iets onder het vriespunt. Maandag valt er dan wat regen, bij maxima rond 6 graden.

Volgens de hoofdberekening van het Europese weermodel zorgt een depressiekern vrijdag voor een oostelijke wind en een nipte ijsdag in de regio Gent. Deze berekening krijgt weinig steun in het ensemble (zie hieronder). Bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de.


Dinsdag en woensdag is het overwegend droog, bij minima rond het vriespunt en maxima rond 5°C. Het tweede deel van de week zouden er opnieuw enkele lagedrukkernen boven of ten zuiden van onze omgeving liggen. De temperatuur blijft normaal tot iets te laag voor begin december, met minima rond het vriespunt en maxima 4 à 5°C. De operationele berekening van het Europese model kiest deze ochtend voor een koude variant vanaf vrijdag, met 's nachts lichte vorst en overdag temperaturen rond het vriespunt en vrijdag zelfs een nipte ijsdag in het Gentse. De leden van het ensemble zien deze koude oplossing niet zitten en liggen vrijwel allemaal een stuk hoger, met minima gemiddeld rond +3°C en maxima rond +6°C.

De hoofdberekening van het Europese model (blauwe lijn) komt met koud weer in Gent voor vrijdag, maar krijgt weinig of geen steun van de andere berekeningen. (bron: ecmwf).




donderdag 3 december 2020

Schaatsen in Noorwegen

Ik schrijf hier vaak over schaatsen in Zweden, omdat ik daar nu eenmaal zelf een huis heb. Maar ook in Noorwegen is het uiteraard prachtig om aan nordic skating te doen. Het filmpje hieronder is gemaakt in Valdres, door Lennart Noordermeer. De schaatser in beeld is Ruben, een Nederlandse bioloog die in Noorwegen woont en werkt.


Het filmpje toont perfect wat je op een nordic skating-tocht mag verwachten: soms prachtig mooi zwart ijs, maar ook stukken met schotsen en scheuren waar je uiterst voorzichtig moet zijn. Kijk ook hoe de schaatser nu en dan zijn stok gebruikt om de dikte van het ijs te peilen. Uiteraard was hij niet alleen op pad: de bediener van de drone was de tweede schaatser.

Het prachtige decor krijg je er bij je schaatstochten in Scandinavië zomaar bij.