Vorst heeft bijna heel Europa veroverd, maar aarzelt bij ons

Sinds Kerstavond bevinden we nu ons in een koudere periode, maar de droge kou heeft plaatsgemaakt voor een sneeuwrijke variant, toch in een groot deel van de Lage Landen. Alleen het westen van Vlaanderen is er op sneeuwgebied bekaaid vanaf gekomen. Dat heeft te maken met twee factoren. Eerst en vooral is er de beruchte neerslagschaduw van Engeland, die er voor zorgt dat Noordzeebuien bij een noordwestelijke stroming moeilijk of niet tot aan de Belgische Kust geraken. Ten tweede zorgde een aanlandige wind ervoor dat in een brede kuststrook de temperatuur in de onderste luchtlagen te hoog opliep om droge sneeuw mogelijk te kunnen maken.

Zo zag Vlaanderen er uit vanuit de ruimte op 4 januari 2026. De sneeuwgrens ligt grofweg ten oosten van de lijn Kortrijk-Sint-Niklaas. (bron: Sentinel Hub)

Wat dat laatste betreft, zien we sinds de Kerstdagen wel een opmerkelijke verandering. Tot en met 23 december 2025 waren zowel de strand- als de zeewatertemperatuur in onze omgeving nog veel hoger dan normaal. De temperatuur van het strandwater lag op 23 december in Oostende nog rond 9,5°C en die van het zeewater ter hoogte van de Thorntonbank zelfs nog rond 10;2°C. De voorbije twee weken is de zeewatertemperatuur met bijna 4 graden gedaald, tot 6;4°C. De temperatuur van het strandwater daalde met meer dan 5 graden, tot 3;8°C. Dat scheelt toch een slok op een borrel als de wind nu nog van over zee gaat waaien.

De zeewatertemperatuur aan de Thorntonbank en de strandwatertemperatuur in Oostende van 20 december tot vandaag. (bron: meetnetvlaamsbanken.be)

Waar de winter begin december nog de grote afwezige was in zowat heel Europa, dan heeft de vorst nu grote delen van het continent in een ijzige greep. In het noorden van Scandinavië lag de temperatuur deze middag tussen -25 en -35°C. Ook in het zuiden van Zweden was het deze middag flink koud: tussen -5 en -10°C. In de omgeving van de Poolse hoofdstad Warschau was het vanmiddag -12°C en in Berlijn -2°C. Zelfs in grote delen van Frankrijk is het koud, met temperaturen overdag rond of onder het vriespunt. 

Dat heeft gevolgen voor het weer de komende dagen: van zodra de wind van over land waait, wordt er koude lucht aangevoerd, ook vanuit het zuiden en het zuidoosten. Dat merken we als enkele depressiekernen de volgende dagen over onze omgeving trekken. De grens tussen zachtere zeelucht en koude landlucht is erg scherp, en daardoor ook de grens tussen sneeuw en regen. Kleine veranderingen in de koers van de depressiekernen kunnen grote veranderingen in het weerbeeld opleveren.

De temperatuur in Europa vanmiddag om 12 UTC. De grens tussen groen en blauw is de vorstgrens. In het noorden van Scandinavië is het vlotjes -30°C. (bron: windy.com)

Natuurijs

Het heeft de voorbije dagen boven het sneeuwdek lokaal matig gevroren, maar sneeuw en ijsvorming gaan niet helaas niet zo goed samen. Schaatsmogelijkheden zijn voorlopig erg beperkt. Ik zag een enkele combibaan open gaan in Nederland, maar dat is alleen mogelijk als vrijwilligers keihard werken om de baan sneeuwvrij te maken en daarna laagjes water vernevelen op de ondergrond. Ook de lokale matige vorst in Vlaanderen volstond niet om wat minimale schaatsmogelijkheden op te leveren.

Op langere termijn blijven de verwachtingen onzeker. Zowel morgen woensdag als vrijdag beuken twee depressiekernen vanuit het westen in op het Europese vorstbastion. Morgen woensdag levert dat in Vlaanderen een tijdelijk sneeuwdek op, maar na de middag loopt de temperatuur op tot enkele graden boven het vriespunt, en als er dan nog neerslag valt, is het regen. In de nacht van woensdag op donderdag schommelt de temperatuur in Vlaanderen rond het vriespunt, donderdag overdag rond +3°C. 

Vrijdag trekt er een stormdepressie via het Kanaal over onze omgeving naar het noordoosten. Dat gaat in Vlaanderen gepaard met regen en ruim positieve temperaturen. Daarna, vanaf zaterdag dus, kan het twee kanten uit: ofwel blijven we langere tijd in de vrij zachte lucht, ofwel keert de kou al snel terug. Dat heeft alles te maken met wat ik hierboven schetste: van zodra de wind van over land gaat waaien, kan de vorst het verloren terrein snel weer goedmaken. We wachten dus nog even af.