Posts tonen met het label Schaatsnieuws. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Schaatsnieuws. Alle posts tonen

zondag 18 januari 2026

Vleugje winter voor het noordoosten van Nederland

Wie een vleugje winter wil ervaren, kan die vanaf woensdag gaan opzoeken in het noordoosten van Nederland. Wie daar woont, krijgt de winter zelf op bezoek, dat is wel zo handig. Bij ons in Vlaanderen loopt het voorlopig nog zo'n vaart niet. Bij ons is de aangevoerde continentale lucht van gematigde tot zelfs subtropische oorsprong. Het blijft zeker tot vrijdag zacht.

De weerkaart voor vrijdag toont hoe het noordoosten van Nederland in de koude landlucht zit, terwijl er naar Vlaanderen veel zachtere lucht wordt aangevoerd. (bron kaart: ecmwf via windy.com)


Op de weerkaarten zien we vandaag een krachtig hogedrukgebied boven Wit-Rusland en het westen van Rusland, dat een uitloper ontwikkelt in de richting van Scandinavië. Tegelijk ligt er een ondiepe depressiekern boven Algerije. Tussen deze twee druksystemen wordt er continentale lucht van subtropische oorsprong aangevoerd naar onze regio. Dat merken we aan de maxima, die vandaag vlotjes de 10°C halen. Morgen maandag komt er in deze situatie geen verandering. Ook dan stijgt de temperatuur tot 10°C in Vlaanderen, na een nacht met minima rond of iets boven het vriespunt. 

Dinsdag verplaatst het lagedrukgebied zich van Algerije naar de Middellandse Zee, waar het zich uitdiept. Het hogedrukgebied ontwikkelt nu twee aparte kernen: een boven de Zwarte Zee en een andere boven Lapland. Op gebied van de temperatuur verandert er niet veel. De minima liggen in de regio Gent (en grote delen van Vlaanderen) iets boven het vriespunt, de maxima nog altijd rond 10°C. 

Woensdag maakt het hogedrukgebied boven Lapland contact met een ander exemplaar boven Siberië. De hogedrukkern boven de Zwarte Zee zakt verder naar het zuiden en heeft geen invloed meer op het weerbeeld bij ons. Een factor die wel een rol begint te spelen voor het weer bij ons, is een Atlantische depressiekern ten westen van Ierland. De minima liggen in het Gentse woensdag rond -1°C. Het noordoosten van Nederland komt stilaan meer in de invloedsfeer van het noordelijke hogedrukgebied terecht, met daar minima rond -3°C.

Woensdag stroomt er vrij koude landlucht naar het noordoosten van Nederland, maar zachte zeelucht naar Vlaanderen. (bron kaart: ecwmf via wetterzentrale.de)


In de nacht van woensdag op donderdag bereikt een occlusie, verbonden aan de Atlantische depressiekern, de Frans-Belgische grens, om vervolgens langzaam verder naar het noorden te trekken. Het noordoosten van Nederland komt in koude continentale lucht terecht, maar bij ons wordt er met een zuidenwind zachte zeelucht aangevoerd. Dat levert grote contrasten op. De temperatuur ligt donderdagochtend rond +5°C in westelijk Vlaanderen, maar rond -4°C in Groningen. Eenzelfde beeld bij de maxima: die liggen rond 9°C in het Gentse en rond +1°C in het noordoosten van Nederland. Er valt 's ochtends wat lichte regen in Vlaanderen, maar de neerslagzone verpietert als ze Nederland in trekt.

Vrijdag ligt het lagedrukgebied boven de Ierse Zee en het hogedrukgebied boven het westen van Rusland. De lucht die naar het noorden van Nederland wordt aangevoerd komt van over het koude oosten en centrum van Europa, in Vlaanderen van over de Atlantische Oceaan. De temperaturen zijn navenant: in Vlaanderen ligt de temperatuur dag en nacht rond + 6 à +7, in het noordoosten van Nederland dag en nacht rond -1 à -2°C. Een zwakke neerslagzone komt tot stilstand boven Nederland en levert daar van zuid naar noord wat regen, ijzel of sneeuw op.

Vanaf zaterdag wordt ook in Vlaanderen de stroming meer continentaal. Eerst heeft dat nog weinig invloed op de temperatuur. De minima liggen zaterdag in de regio Gent iets boven het vriespunt, de maxima rond 7°C. In het noordoosten van Nederland blijft de temperatuur dag en nacht rond het vriespunt schommelen. Dat is merkelijk kouder dan bij ons, maar natuurlijk nog altijd niet diep winters.

Vanaf zondag kan het dan ook in Vlaanderen wat kouder worden, met 's nachts lichte vorst en overdag maxima rond 4°C.

Vanaf zondag zou er dan ook naar Vlaanderen koudere landlucht worden aangevoerd. Die evolutie moeten we wel nog even afwachten. (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


Met een dergelijk weerbeeld is er uiteraard in Vlaanderen geen sprake van schaatsen op natuurijs. In het noordoosten van Nederland kan er tegen volgend weekend wel her en der wat ijs liggen met beperkte schaatsmogelijkheden, maar voor een natuurijsfestijn op grote schaal is het ook daar voorlopig nog veel te vroeg.

donderdag 8 januari 2026

Dooi, even vorst en daarna opnieuw dooi

Er begint zich stilaan duidelijkheid af te tekenen over het weerbeeld voor de komende dagen. De sneeuw van gisteren werd veroorzaakt door een lagedrukkern die vandaag volledig opvult boven de Duitse Bocht. Na de doortocht van die depressie is Vlaanderen in een zuidwestelijke stroming terecht gekomen. Die voert zachtere lucht aan, met maxima enkele graden boven het vriespunt. De sneeuw in Vlaanderen dooit dus weg. Ten zuidwesten van Ierland ontstaat tegelijk een nieuwe lagedrukkern. Die trekt komende nacht over het zuiden van Engeland en zorgt voor een stormveld op het Kanaal.

De kern van storm Goretti ligt morgenmiddag boven Nederland. Ten noorden van de kern wordt koude lucht aangevoerd, ten zuiden zachte. (bron kaart: windy.com)


Morgenochtend ligt de kern boven de Belgische Kust. Rond 6 uur morgenochtend valt de wind daardoor aan onze kust eventjes vrijwel volledig weg. Morgenmiddag ligt de kern boven Nederland en steekt er een stormachtige noordwestenwind op boven het Belgische deel van de Noordzee. Die blaast relatief zachte zeelucht een heel eind het binnenland in, met maxima rond 5°C in Oostende, rond 4°C in Gent en rond 3°C in Limburg. Storm "Goretti", want die naam kreeg het beestje mee, zorgt ook voor heel wat neerslag. Tussen vanmiddag en morgenavond valt er lokaal 40 mm regen. Die spoelt het sneeuwdek in Vlaanderen onverbiddelijk weg en kan ook lokaal tot wateroverlast leiden. De hoogste temperaturen noteren rond middernacht: dan kan het kwik eventjes oplopen tot +10°C in Vlaanderen en +4°C op de Ardense hoogten. 

Lang duurt die zachte opstuw niet. In de loop van de nacht begint de temperatuur alweer te dalen. Op de hoogste toppen van de Ardennen en de Hoge Venen blijft de temperatuur morgen rond het vriespunt schommelen en is er ook hogerop geen smeltlaag meer aanwezig in de troposfeer. Daar kan er dus, na een erg korte dooi, nog een pak sneeuw bijvallen. Ook het uiterste noorden van Nederland krijgt een ander weerbeeld dan Vlaanderen. Daar blijven ze ten noorden van de kern van Goretti in gevoelig koudere lucht en daar keert de vorst in de loop van morgen al terug.

Zaterdag vult de kern van Goretti alweer op boven Tsjechië. De wind draait bij ons weer naar de oostelijke sector en van over Duitsland en Nederland herovert de koude lucht onze contreien. Zaterdagmiddag ligt de temperatuur rond -6°C in Groningen, rond -2°C in Antwerpen, rond +2°C in Gent en rond +3°C aan de kust. In het oosten van ons land valt er nu en dan sneeuw, in het westen nu en dan regen, maar de grens tussen de neerslagsoorten regen/sneeuw schuift in de loop van de dag steeds verder op richting kust. Lokaal kan er in Vlaanderen opnieuw een sneeuwdek van enkele centimeters ontstaan, vooral dan ten oosten van de lijn Kortrijk-Antwerpen. Het Belgisch Kampioenschap veldrijden in Beringen zal zich dus hoogstwaarschijnlijk afspelen op een besneeuwd parcours, zelfs als de sneeuw vandaag en morgen eerst nog tijdelijk wegsmelt.

Het sneeuwdek op zaterdagavond volgens het weermodel ECMWF: van ruim 20 cm in het noordoosten van Nederland tot 3 cm in het oosten van Vlaanderen.


De nacht van zaterdag op zondag wordt koud, met minima rond -10°C boven de sneeuw in oostelijk Vlaanderen en rond -6°C aan de kust. In delen van Nederland wordt het lokaal nog kouder, met daar boven de sneeuw minima rond -15°C. Zondag wordt een droge, maar koude dag. De maxima liggen rond -4°C in Limburg en rond -1°C aan de kust. 

Tot gisteren was er onduidelijkheid hoe het daarna verder zou verlopen. De weermodellen kwamen zowel met ijskoude als met veel zachtere oplossingen. Die onzekerheid lijkt nu grotendeels weg. Vanaf maandag komen we geleidelijk in een zuidwestelijke stroming terecht. Dat is slecht nieuws voor wie zat te hopen op zonnige, maar koude schaatsdagen in een mooi sneeuwdecor. Liefhebbers van zachte, maar grijze, donkere, regenachtige en modderige toestanden (en zo zijn er blijkbaar nogal wat in Vlaanderen) mogen opgelucht ademhalen: zij krijgen vanaf volgende week hun favoriete weertype. De maxima liggen dan tussen 5 en 10°C, de vorst tijdens de nachten verdwijnt en er is vrijwel elke dag kans op een behoorlijke plens regen, terwijl de zon zich nauwelijks laat zien.

Ondanks de lokaal strenge vrieskou van komend weekend, komen er volgende week dus helaas weinig of geen schaatsmogelijkheden op natuurijs.


donderdag 1 januari 2026

Eventueel sneeuwdek bepaalt de temperatuur

Het nieuwe jaar 2026 lijkt te gaan beginnen met een licht winters kantje. De polaire straalstroom neemt een forse duik en komt net boven of iets ten zuiden van onze omgeving te liggen. Dat betekent dat de bovenluchten afkoelen en dat eventuele neerslag een winters karakter krijgt. "Eventuele neerslag", want de stroming is noordwestelijk en dat betekent dat de beruchte neerslagschaduw van Engeland zijn werk doet. Sneeuwbuien vallen vooral boven Nederland, het oosten van Vlaanderen en de Ardennen. De westelijke helft van Vlaanderen houdt het veel droger. Een eventueel sneeuwdek heeft een grote invloed op de minima en maxima, dus die zijn voorlopig nog moeilijk exact in te schatten.

De polaire straalstroom ligt morgenmiddag net ten zuiden van onze regio. Zolang die daar blijft liggen, blijven we in de koude lucht. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de).


Tussen een hogedrukgebied met centrum ten zuiden van Groenland en een diepe depressiekern boven zuidelijk Scandinavië stroomt er vanaf vandaag maritiem polaire tot zelfs arctische lucht naar onze omgeving. In deze stroming trekt er een zwak koufront en later een buienlijn mee. Op het koufront valt er in het laagland voornamelijk regen en ook wat kletsnatte sneeuw, de buien die daarna volgen krijgen meer en meer een winters karakter, maar concentreren zich dus voornamelijk op het oosten van ons land. Op de hoogste toppen van de Ardennen en de Hoge Venen kan er vanavond en vannacht tot 10 cm verse sneeuw vallen. De maxima liggen vandaag donderdag in westelijk Vlaanderen rond 4°C, de minima komende nacht rond 1 à 2°C. In een brede kustregio liggen ze enkele graden hoger, door de aanlandige wind.

Morgen vrijdag vallen er boven Nederland en het noordoosten van Vlaanderen winterse buien en sneeuwbuien. Westelijk Vlaanderen houdt het zo goed als droog. De maxima liggen rond 4°C. In West- en Oost-Vlaanderen is er dus weinig winters aan het weerbeeld morgen. De provincies Antwerpen en Limburg mogen zich wel opmaken voor een sneeuwdek morgenavond, dat dikker wordt richting het oosten toe. In de nacht van morgen op overmorgen liggen de minima rond -1 in het oosten en rond +1 in het westen.

Zaterdag ruimt de stroming iets meer van westnoordwest naar noordwest. Dat betekent dat ook de noordwestelijke regio's van Vlaanderen wat meer kans maken op winterse neerslag en een eventueel sneeuwdek. Alleen het zuidwesten (de ruime omgeving van de Westhoek) lijkt de dans te ontspringen. De maxima liggen zaterdag rond +1 in Limburg, rond +2 in het centrum en rond +3 à +4°C vlak aan zee.

Maandagmiddag verwacht het Europese weermodel een sneeuwdek tot ruim 13 cm in Limburg, maar dit model laat de sneeuw soms te makkelijk liggen in vergelijking met de werkelijkheid. Boven het sneeuwdek blijft het vriezen. (bron kaart: windy.com)


In de nacht van zaterdag op zondag vriest het licht in de regio's waar er een sneeuwdek ligt, elders blijven de minima licht positief. Zondag overdag liggen de maxima rond 2°C in de sneeuwloze gebieden, elders blijft het kwik rond het vriespunt hangen.

Begin volgende week is het licht winters, met 's nachts soms matige vorst boven een sneeuwdek, elders lichte vorst. De maxima liggen iets boven het vriespunt in sneeuwloze regio's, rond of iets onder nul in de regio's met meer sneeuw. In delen van Nederland wordt een dikker sneeuwdek verwacht dan in westelijk Vlaanderen, dus daar kunnen de nachten ook kouder uitpakken.

Of het koudere weertype ook in de tweede helft van volgende week blijft aanhouden, is nog afwachten. Echt natuurijs van betekenis vormt er zich voorlopig nog niet in Vlaanderen, maar wat lokaal schaatsplezier op opgespoten banen en ondiepe plassen en vennen is begin volgende week zeker mogelijk. In Nederland zien de kansen er wat dat betreft nog wat beter uit.


vrijdag 26 december 2025

Minder koude en vochtigere lucht op komst

De voorbije nachten lagen de minima in de omgeving van Gent rond -4°C. Op beschutte plaatsen ging de ijsvorming verrassend snel. Door de heldere lucht, de lage dauwpunten en de matige wind kon de warmte snel worden afgevoerd en dikte het ijslaagje snel aan. Ook in Nederland was dat het geval en zoals verwacht konden daardoor een aantal "combi"-ijsbanen de deuren openen voor wat schaatsplezier op natuurlijk ijs. Het échte natuurijs is nog volstrekt onbetrouwbaar en dat zal er de komende dagen niet op beteren, want de winterkou zet niet echt door.

Het hogedrukgebied heeft zich verplaatst van het zuiden van Scandinavië naar de noordelijke Atlantische Oceaan. (ECMWF via Windy.com)


(De situatie die ik hieronder schets, geldt voor het westen van Vlaanderen, het weer in de andere regio's van de Lage Landen kan hiervan afwijken)

Het hogedrukgebied dat verantwoordelijk was voor de aanvoer van de vrij koude landlucht, heeft zich ondertussen verplaatst van het zuiden van Scandinavië naar de noordelijke Atlantische Oceaan. De bovenluchten zijn al flink opgewarmd, op grondniveau blijft het voorlopig nog vrij koud. Deze inversie zorgt er bijvoorbeeld voor dat het op de toppen van de Ardennen vandaag +7°C wordt, terwijl aan  onze kust de maxima blijven steken rond +1°C.

Morgennamiddag zien we het weerbeeld omslaan. De continentale luchtmassa maakt dan plaats voor een maritieme luchtmassa. Deze lucht is veel vochtiger. Er komt lage bewolking binnendrijven en lokaal ook nevel of zelfs mist. Morgenochtend liggen de minima in westelijk Vlaanderen rond -1 à -2°C, de maxima rond liggen er morgen rond +4°C. Het dauwpunt stijgt nog sterker: van -12°C 's ochtends naar +2°C 's avonds. Dat positieve dauwpunt zorgt ervoor dat de ijsvloer morgen sterker begint af te smelten, ook op de combibanen.

In de nacht van morgen op zondag blijft de temperatuur waarschijnlijk boven het vriespunt, hooguit vriest het nog een enkel graadje. Zondag overdag hangen er eerst mist en lage bewolking, die maar moeilijk oplossen. Er zit weinig beweging in de temperatuur, met maxima rond 2°C. Tegen de avond zou het moeten uitklaren en in de nacht van zondag op maandag gaat het opnieuw vriezen, met minima maandagochtend rond -3 à -4°C. Dat komt omdat het hogedrukgebied tijdelijk een wig uitbouwt naar onze omgeving en de troposfeer tot rust komt.



Vanaf dinsdag komen we in een strakkere noordelijke en later noordwestelijke stroming terecht en dat zorgt voor een "dooi om de noord", voor zover we dit woord al mogen bovenhalen na deze beperkte koude periode. De aangevoerde luchtmassa neemt warmte op boven de Noordzee en zorgt begin volgende week voor ruim positieve maxima (rond +6°C) en nauwelijks of geen vorst tijdens de nachten.

De tweede helft van volgende week en volgend weekend blijft de stroming geblokkeerd boven de noordelijke Atlantische Oceaan. Dat betekent dat echt zachte luchtmassa's niet tot onze omgeving kunnen doordringen. De exacte positie van de blokkade zal bepalen of we te maken krijgen met temperaturen die rond of iets onder normaal liggen, dan wel met beduidend kouder weer en winterse neerslag. Dat is momenteel echt nog niet in te schatten. 

De weermodellen komen om de 6 uur met een nieuwe uitdraai. Het is verleidelijk om die elke keer tot in de details te bespreken en elke keer te roepen dat de kans op vorst of winterkou op langere termijn flink is gestegen of gedaald. Als je een verwachting wil opmaken, is dat zinloos. Na een dag of 7 tekenen alleen de grote lijnen zich af in de weermodellen. Als je die van de opeenvolgende runs uitmiddelt, krijg je wel zicht op een trend, maar details zijn op die termijn onmogelijk in te vullen. Geen sensationele vooruitblikken op de lange termijn dus hier. Het is misschien niet goed voor de klik- en bezoekcijfers van mijn website, maar daar hoef ik mij met deze niet-commerciële IJsverwachting gelukkig niets van aan te trekken.


vrijdag 14 november 2025

Scandinavië maakt zich op voor eerste serieuze winterinval

In het noorden van Scandinavië is de winter ingevallen. Vandaag vrijdag ligt de vorstgrens (met ook overdag negatieve temperaturen) een kilometer of 300 ten noorden van Stockholm. In het uiterste noorden, zeg maar Lapland, wordt er al op natuurijs geschaatst. Morgen en overmorgen aarzelt de vorst nog wat, maar vanaf maandag koelt een groot deel van Scandinavië flink af, met zelfs in de omgeving van Stockholm overdag negatieve temperaturen. De grens met schaatsbaar ijs schuift vanaf dan snel op naar het zuiden. Goed nieuws voor de schaatsers ter plekke, is dat sneeuwval daarbij grotendeels uitblijft, zodat er zich erg mooie ijsvloeren kunnen vormen. De hoogdagen voor de Zweedse langeafstandsschaatsers komen er dus aan.

Op een week tijd zal het natuurijs in de omgeving van de Zweedse stad Sundsvall ongeveer 15 cm aangroeien, op voorwaarde dat er geen sneeuw op ligt. Bron: Jan-Erik Gustafsson, skridko.net. (*)


De vorstinval in Scandinavië wordt veroorzaakt door een hogedrukgebied boven Groenland en een lagedrukgebied boven Nova Zembla. Tussen deze beide druksystemen stroomt er vanuit het noorden Arctische lucht uit boven Noorwegen en Zweden. Deze noordelijke hoogtestroming zet zich ook door tot boven de Benelux, maar het hoeft niet gezegd dat de luchtmassa al behoorlijk is opgewarmd als ze ons bereikt, na een lange reisweg over het warme Noordzeewater. Het extreem zachte weer van de voorbije dagen behoort vanaf maandag wel tot het verleden. Maandag liggen de maxima in de regio Gent nog rond een graad of 9, dinsdag rond een graad of 7. Een winterinval kunnen we dit niet noemen, want van vorst is er nog geen sprake, ook niet tijdens de nachten.

Woensdag trekt er een depressiekern over onze omgeving, terwijl er nog altijd een hogedrukgebied ligt boven IJsland. We krijgen woensdag en donderdag in Vlaanderen killig weer: geregeld regen, bij maxima rond 6 graden en minima rond 2 graden. De kans dat de neerslag valt als (natte) sneeuw is volgens het ensemble van ECMWF voorlopig nooit groter dan 10 procent. Bij voldoende opklaringen kan het 's nachts en 's ochtends wel vriezen aan de grond en heel misschien is ook een graadje vorst in de thermometerhut mogelijk. 


Schaatsers in het noorden van Zweden houden de dikte van de ijsvloer nauwgezet in de gaten, zoals hier in de omgeving van Luleå. (Foto: Johnny Sundström)


(*) Deze grafiek toont de ijsaangroei per 6 uur in cm, van een sneeuwvrije basisijsvloer van 5 cm (donkerblauw) of van een 5 cm dikke basisijsvloer bedekt met 2 cm droge sneeuw (lichtblauw). Hij zegt dus niets over de absolute dikte van de ijsvloer



vrijdag 19 januari 2024

Vlaams Kampioenschap marathon op natuurijs op de Bleukensweide

De Bleukensweide in Leest heeft het voor elkaar. Daar vindt morgen zaterdag het officiële Vlaams Kampioenschap marathonschaatsen op natuurijs plaats. Om 8.30u vertrekken een vijftigtal wedstrijdschaatsers (het maximum aantal toegelaten) voor een wedstrijd over 30 ronden van 800 meter, met de Vlaamse titel bij mannen en vrouwen als inzet.

Om 9.30u is er een juniorenwedstrijd en om 11 uur een toertocht.

Het ijs op de ondiepe Bleukensweide is "maar" 7 cm dik, vandaar de limiet op het aantal deelnemers.
Het is van 2009 geleden. dat er nog een officiële schaatswedstrijd op natuurijs kon plaatsvinden in Vlaanderen. Een dikke proficiat aan de organisatoren voor hun inzet en harde werk!

(Ik sta zelf ook aan de start, maar zonder ambitie op een goede uitslag. Voor mijn diesel is een afstand van 24 km véél te kort.



woensdag 10 januari 2024

Eventjes schaatsen op ondergelopen weilanden en meersen

 Hier en daar werd er vandaag geschaatst op enkele ondergelopen weilanden en meersen. Na een nacht met minima rond -6°C zal dat morgen donderdag ook nog lukken. Vrijdag wordt een twijfelgeval. Het kan dan 's ochtends nog licht vriezen, maar overdag loopt de temperatuur op tot +3°C. Van zaterdag tot en met maandag ligt de temperatuur dag en nacht boven het vriespunt. Nieuwe schaatsmogelijkheden komen er dus niet meer bij en de ondergelopen weides en meersen zullen ook snel beginnen te dooien. 

Vanaf dinsdag is de verwachting erg onzeker. De kans op neerslag neemt dan gevoelig toe, maar of dat regen dan wel sneeuw wordt, is nog lang niet duidelijk. Ook over verdere winterse ontwikkelingen heerst nog grote onduidelijkheid in de weermodellen.

Waag je de komende dagen in elk geval niet op vijvers, kreken en afgesneden meanders van rivieren (of kort gezegd: diep water). Zo lag de Oude Leie in Bachte (Deinze) vandaag nog grotendeels open.

Als je gaat schaatsen op een ondergelopen weide, hou er dan rekening mee dat je in principe toelating nodig hebt van de eigenaar. Schaatsers brengen geen schade toe. Leg de eigenaar beleefd maar kordaat uit wat je komt doen als hij je aanspreekt. Zeg dat je niets beschadigt en dat je alle afval netjes weer mee naar huis meeneemt. Als hij dan nog niet kan verdragen dat je een dagje veilig komt schaatsen, moet hij echt wel van slechte wil zijn.

De Oude Leie in Bachte (Deinze) lag vandaag nog grotendeels open. Onmogelijk om daar de komende dagen te schaatsen dus.


vrijdag 5 januari 2024

Vorst vanaf zondag, maar wind bemoeilijkt ijsvorming

Je zag ze her en der waarschijnlijk wel al: de hosana-nieuwsberichten dat de schaatsen "uit het vet" mogen. Ik hou mij bij mijn stelregel dat ik alleen maar schaatspret aankondig als het effectief al vriest en dat is voorlopig nog altijd niet het geval. IJsvorming is een delicaat proces. Er moet nog veel gebeuren voor er een natuurijsvloer ligt, laat staan één waarop er geschaatst kan worden. Het duurt nog tot zondag voor het begint te vriezen, en dan nog zijn er 2 belangrijke bezwaren. Eerst en vooral wordt het met minima rond -5°C niet écht heel erg koud. Ook belangrijk: er staat van zondag tot en met donderdag vrij veel wind: 3 tot 4 Bft uit NO. Ook dat bemoeilijkt de vorming van een ijsvloer. Oja, en bewaar je schaatsen trouwens nooit "in het vet", want dat is heel slecht voor de ijzers. Je hoeft ze er dus ook nooit "uit" te halen.

Precies 1 maand geleden lag de Kraenepoel in Aalter na 1 koude, maar windstille nacht meteen volledig dichtgevroren. Volgende week zal dat door de strakke wind veel moeizamer gaan.


Dat het een stuk kouder wordt dan de afgelopen weken, staat wel als een paal boven water. Er bouwt zich vanaf vandaag een wig van hoge luchtdruk op boven de noordelijke Atlantische Oceaan, wat zondag leidt tot de opbouw van een krachtig hogedrukgebied boven het zuiden van Scandinavië. Tegelijk ligt er een lagedrukgebied boven Italië, waardoor de wind bij ons naar het noordoosten draait. Die voert van zondag tot dinsdag droge en steeds koudere landlucht aan.

Morgen zaterdag waait de wind nog uit het noorden. Het is de hele dag zwaarbewolkt met nu en dan enkele buien, die vooral in het oosten van het land een winters karakter kunnen krijgen. De temperatuur ligt morgenochtend nog rond +6°, maar daalt tegen de avond naar +3°C in Oost-Vlaanderen en tot dicht tegen het vriespunt in Limburg. In de nacht van morgen op zondag blijft de temperatuur nipt positief in het westen van Vlaanderen, in het oosten is een graadje vorst mogelijk.

Zondag wordt een droge dag, maar er blijft wel de hele dag veel bewolking hangen. De temperatuur blijf overdag rond het vriespunt hangen. De wind ruimt van het noorden naar het noordoosten. Het waait matig: 3 tot 4 Bft, dus zelfs als het kwik onder het vriespunt duikt, zal er alleen op enkele erg beschutte plaatsen al wat ijs kunnen ontstaan.

In de nacht van zondag op maandag liggen de minima rond -5°C, maar omdat de wind nog altijd met 3 tot 4 Bft uit het noordoosten blijft waaien, vormt er zich maar moeilijk ijs op de wat grotere wateroppervlakken. De wind mengt immers voortdurend het koude bovenlaagje met het warmere water daaronder. Daardoor kan er geen ijs ontstaan.

Een winterkaart uit de boekjes: tussen een noordelijk hogedrukgebied en een depressie nabij Italië, wordt er koude continentale lucht uithet noordoosten naar ons land getransporteerd. (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


Maandag krijgen we meer en meer de zon te zien. Het hogedrukgebied strekt zich nu uit van het zuiden van Scandinavië naar Schotland, waardoor de wind bij ons uit het oosten blijft waaien. Op grotere hoogte trekt een bel met koude lucht, afkomstig van Scandinavië, over ons land. Daardoor blijven de maxima maandag in Vlaanderen haperen bij een -1 à -2°C. Er blijft ook onveranderd 3 tot 4 Bft wind staan uit de oostelijke sector. Ik verwacht daardoor maandag nog nauwelijks ijs op grotere wateroppervlaktes. Alleen op enkele beschutte plekken en sloten ligt er hier en daar dan een dun pelletje ijs.

Dinsdag blijft de wind uit het oosten waaien. Die wind is een dubbele spelbreker. Hij mengt  constant het koude oppervlaktewater met het minder koude water daaronder. Maar de wind mengt ook de onderste luchtlagen door elkaar, waardoor er geen koude inversielaag vlak bij de grond kan ontstaan. De minima liggen dinsdagochtend daardoor rond -4°C en dat valt nog altijd onder de categorie "lichte vorst". Op grotere hoogte wordt de luchtmassa geleidelijk iets minder koud, waardoor we dinsdag maxima halen rond of iets boven het vriespunt.

Woensdag verschuift de kern van het hogedrukgebied wat meer naar het westen. In Vlaanderen blijft de wind uit de oostelijke sector waaien, maar in het noorden van Nederland kan de wind al wat meer een noordelijke component krijgen, met dus invloed van de (nog warme) Noordzee. Vanaf woensdag wordt het allicht kouder in Vlaanderen dan in het noorden van Nederland. 's Ochtends liggen de minima in de omgeving van Gent opnieuw rond -4°C, de maxima in de namiddag rond +2°C. De wind neemt iets in kracht af: tot 3 Bft uit NO. Hier en daar vormt zich een ijsvloertje van een centimeter, maar grotere wateroppervlaktes blijven nog altijd open liggen.

Op donderdag is de lucht op grote hoogte (hier 850 hPa, ongeveer 1500 meter) een stuk zachter dan op grondniveau. Door een koude "plaklaag" blijft het 's nachts wel vriezen, maar sneeuw bijvoorbeeld is in dit geval onmogelijk. (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


Donderdag warmt de luchtmassa op grotere hoogte flink op: tot +5°C op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte). Sneeuwval is dus in elk geval uitgesloten, ook in de Ardennen, waar het overdag door een inversie een stuk zachter wordt dan in Vlaanderen. In Vlaanderen blijft de wind uit de oostelijke sector waaien. Er handhaaft zich een koude "plaklaag". De minima liggen in Oost-Vlaanderen rond -4 à -5°C, de maxima allicht rond +2 à +3°C. Op de Ardense toppen gaan de maxima vlotjes boven de +5°C. In het noorden van Nederland, waar de wind meer een aanlandige component heeft, liggen de minima dan weer niet veel lager dan -2°C. Vlaanderen is donderdag het koudste plekje van de Lage Landen.

Verdere evolutie

Tegen volgend weekend (13 en 14 januari) lijkt het hogedrukgebied zich terug te trekken tussen IJsland en Groenland, wat op zich geen slechte uitgangspositie is voor een koud vervolg van de winter. Maar voorlopig lijkt de wind ook bij ons de noord- tot noordwesthoek op te zoeken. Dat tempert de kou, met maxima hoogst waarschijnlijk tussen +2 en +5°C en minima rond of iets onder het vriespunt. De kans op wat winterse neerslag neemt toe. Kort samengevat: licht winterse perikelen dus naar volgend weekend toe.

Schaatsen?

Om de vragen over al dan niet schaatsen de komende dagen te counteren: de kans op een grootschalige schaatsmogelijkheden is voorlopig nog erg klein. Op de zogenaamde "combibanen" in Nederland zal het allicht wel lukken. Daar brengen vrijwilligers voortdurend dunne laagjes water aan op een betonnen ondergrond. Zodra het ijslaagje op het beton dik genoeg is, kan je er op schaatsen. Dat lukt soms al na 1 nacht. Snel en super veilig!

Binnenkort schaatsen op ondergelopen weilanden, die nu in Vlaanderen erg talrijk zijn na de wateroverlast? Afwachten maar. Misschien later in de week. Maar de harde wind bemoeilijkt de ijsvorming en mogelijk zakt het water sneller weg dan het ijs zich kan vormen. Schaatsen op ondergelopen weilanden en akkers is meestal veilig. Als je door het ijs zakt, zit daar nauwelijks water onder en riskeer je meestal alleen maar een paar natte voeten. Maar let wel op: van zodra het water onder het ijs wegtrekt in de bodem en de ijsvloer op sommige plekken gaat zweven boven het wateroppervlak of de grond, verliest het ijs bijna al zijn draagkracht en breekt het in stukken voor je er erg in hebt. Op die manier zijn er ook al lelijke valpartijen gebeurd. Natuurijs is nooit 100 procent veilig en moet altijd met het nodige respect behandeld worden.

Schaatsen op een ondergelopen weide, zoals hier in Deinze in februari 2021: relatief veilig, maar opletten als het water volledig weggetrokken is onder het ijs, want dan kan het snel breken of brokkelen.





zaterdag 2 december 2023

Scandinavische kou sijpelt door tot bij ons

 Een deel van de Scandinavische kou (zie vorige bijdrages) is doorgesijpeld tot in de Lage Landen. De voorbije dagen viel er hier en daar wat winterse neerslag en de minimumtemperatuur deze ochtend in mijn tuin in Drongen (vlak bij Gent) was zowaar -6°C. Het blijft nog eventjes aan de koude kant, met morgen zondag mogelijk wat natte sneeuw, maar volgende week gaat de temperatuur opnieuw omhoog en aan natuurijs op uitgebreide schaal in de Benelux moeten we nog niet denken.


De Kraenepoel in Aalter lag vandaag volledig dichtgevroren, na een nachtje van -6°C. Na morgen smelt het ijs weer weg.


Sneeuw in Oostende op zaterdag 2 december bij -2°C.


In Scandinavië blijft het voorlopig nog ijzig koud. Op enkele plaatsen zijn daar de voorbije dagen sneeuw- en kouderecords verbroken voor november. Dat is nog geen garantie op een koud vervolg van de rest van de winter. Een bekende Zweedse weerspreuk luidt: "Anders braskar, Julen slaskar." Onmogelijk om letterlijk te vertalen, maar Anders is de naamdag van Andreas op 30 november en Julen is Kerstmis. Het komt er op neer dat als je op 30 november hard moet stoken tegen de vrieskou, dat het dan met Kerstmis zal dooien. Een weerspreuk zoals een ander natuurlijk, maar dikwijls zit daar toch een kern van (statistische) waarheid in.

De vroege Zweedse vrieskou heeft ervoor gezorgd dat er vorig weekend al enkele natuurijsbanen op meren zijn geopend, onder meer in Piteå en Tavelsjö (Umeå). Helaas heeft een sneeuwstorm langs de Zweedse oostkust op woensdag de ijsbanen bedolven onder een dik pak sneeuw en er zal heel wat werk nodig zijn om ze weer vrij te maken.

De ijsbaan van Tavelsjö vorig weekend. (foto Anders Enetjärn - AIK Tavelsjö)


Enkele dagen later moest er al met man en macht gewerkt worden om de ijsbaan weer vrij te maken na een sneeuwstorm. (foto: Tobias Sundqvist - AIK Tavelsjö)


Op de wat langere termijn, naar volgend weekend toe, zien we op de weerkaarten een strijd tussen Atlantische depressies en een krachtig hogedrukgebied boven het westen van Rusland. Dat zorgt voor zacht weer in de Benelux en voorlopig nog koud weer boven het oosten van Europa en Scandinavië, maar de zachte lucht lijkt ook meer en meer naar het oosten en noorden op te dringen.

maandag 13 november 2023

Uitzonderlijk koud in Midden-Zweden

 

De winter blijft volop aan zet in het noorden en midden van Scandinavië. De vorst heeft er wel het gezelschap gekregen van een - voor schaatsers - hinderlijke metgezel: sneeuw. Vooral in het binnenland van midden-Zweden kwam er een flink pak naar beneden, tot 40 cm en meer. Dat betekent dat het mooie, zwarte ijs er op veel plaatsen verdwenen is. Daar is het wachten tot het ijs gaat "stöpen": zich mengen met water tot er een nieuwe, harde bruin-grijs-witte ijsvloer verschijnt. Boven het sneeuwdek gaat het de komende dagen zeer streng vriezen. Op grote meren, die tot nu toe open bleven liggen, kan dan wel een prachtige ijsvloer ontstaan. Scandinavische natuurijsschaatsers zijn dit gewoon: die gaan op zoek naar dit mooie ijs. Het voobije weekend werd er bijvoorbeeld geschaatst op het zeeijs van de Oostzee in Luleå, ongeveer op de plek waar in februari de Nederlandse marathonschaatsers hun wedstrijden zullen afwerken.

Het Zweedse sneeuwdek op 13 november 2023. (bron: www.smhi.se)


De komende dagen daalt de temperatuur in het noorden en midden van Zweden plaatselijk tot rond -20 à -30°C en dat is zelfs naar Scandinavische normen vrij fors voor half november.

De komende dagen vriest het ook meer in het zuiden van Zweden dag en nacht, onder meer in grote delen van Värmland. Ook daar kunnen er de komende week prima schaatsomstandigheden zijn. Pas komend weekend wordt daar wat sneeuw verwacht. Ten zuiden van de grote meren Vänern en Vättern blijft de temperatuur positief, dus daar moet je het als schaatser niet gaan zoeken.

De minima en maxima voor de stad Östersund in het midden van Zweden. Het is er écht wel uitzonderlijk koud voor de tijd van het jaar. (bron: ecmwf.int)

Er zijn voorlopig geen aanwijzingen dat de vroege winterkou in het noorden en midden van Scandinavië aanstalten maakt om af te zakken naar de Benelux. Voorlopig is bij ons nog geen sprake van vorst van betekenis. Maar ik wil ook niet meegaan in de doemberichten dat natuurijs in de Lage Landen een fenomeen uit het verleden is en dat schaatsen in onze contreien nu al een zaalsport geworden is. Wat in Scandinavië kan (uitzonderlijk koud voor de tijd van het jaar), kan ook nog bij ons voorvallen. We zullen echt nog wel periodes met natuurijs meemaken, door de klimaatopwarming minder vaak dan vroeger, maar kómen doen ze. 

vrijdag 20 oktober 2023

In Scandinavië is het schaatsseizoen begonnen

 Terwijl in het zuiden van Scandinavië storm Babet toeslaat, is in het noorden het natuurijsseizoen begonnen. Een stevig hogedrukgebied zorgt in het noorden van Noorwegen, Zweden en Finland voor ideale omstandigheden: droog, windstil en helder weer. De nachten in de buurt van de poolcirkel zijn nu al erg lang, waardoor de Aarde er lang warmte kan uitstralen, met stevige vrieskou tot gevolg.

Een hogedrukgebied boven het noorden van Scandinavië zorgt er voor vroeg winterweer, waarbij de eerste schaatsers op natuurijs al gesignaleerd zijn. (kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


In Zweeds Lapland daalde de temperatuur de voorbije nacht al tot -16 à -19°C. Er viel in deze regio al erg vroeg veel sneeuw, zodat de temperatuur er extra kon wegzakken. Op ondiepe meertjes in deze regio zijn de eerste schaatsers op natuurijs al gesignaleerd.

De minima van de voorbije nacht in het noorden van Zweden (bron: SMHI)


Ook de komende dagen blijft het nog koud in noord-Scandinavië. In de omgeving van het Zweedse Kiruna vriest het elke nacht 15 graden en schommelt de temperatuur overdag rond de -3°C. Het blijft ook nog droog tot en met dinsdag. Later wordt het er mogelijk iets minder koud, maar dooiweer staat er niet op het programma.

De verwachting voor de minima en maxima in Kiruna in het noorden van Zweden, volgens weermodel ECMWF (bron: ecmwf.org)


Voor alle duidelijkheid: dit vroege vriesweer in het noorden zegt nog niets over het verloop van de komende winter bij ons. 

Later meer!

woensdag 14 december 2022

Eerste schaatsers op het ijs

 In Nederland werd er vandaag hier en daar al op natuurijs geschaatst. Meestal gebeurde dat op ijsbanen waar water is verneveld op een betonnen oppervlak, tot er een laagje ijs van minstens 3 cm ontstaat, waaronder dus geen water ligt. Het hoeft niet gezegd dat dit geen gevaar inhoudt, behalve dan dat het ijs afslijt onder de schaatsen of afsmelt door stralingswarmte en het beton hier en daar bloot komt te liggen. Niet zo gevaarlijk voor de schaatsers, maar erg slecht voor de schaatsen zelf. Enkele jaren geleden is daarom zelfs eens een wedstrijd stilgelegd. Vanavond vindt trouwens opnieuw de eerste marathonwedstrijd plaats op dit soort baan, hopelijk wel over de volledige afstand.

Hier en daar is ook al een Nederlandse schaatser gesignaleerd op écht natuurijs op ondiep water. Voor de grote massa is dat ijs nog onbetrouwbaar. In Vlaanderen zijn we dubbel benadeeld als natuurijsschaatsers ten opzichte van Nederland: we liggen iets zuidelijker waardoor het vaak wat minder hard vriest én we hebben ook minder waterpartijen ter beschikking. Dat laatste maakt dat schaatsers in Vlaanderen al snel allemaal op dezelfde plekken terecht komen en dat maakt het uiteraard extra gevaarlijk als het ijs nog niet echt dik is.

De Bleukensweide in Mechelen in feburari 2021 (foto: Jan Milants)


Eén van die plaatsen is de Bleukensweide in Mechelen. Het ijs was daar deze ochtend 3 cm dik. Dat volstaat ook op een ondergelopen weide nog niet. Op beelden was te zien hoe ijsmeester Karel Van Bruysel het ijs testte met een paar ski's onder de voeten, om zijn gewicht te verdelen op het dunne ijs. Dat kan je doen op een ondergelopen weide waar het water amper 30 cm diep is, maar dat mag je absoluut niet doen op dieper water, zoals Karel ongetwijfeld zelf ook wel weet. Als je met ski's of langlauflatten toch door het ijs zou zakken op diep water, dan kan je onmogelijk zelf uit het water klimmen omdat de latten je hinderen en vast blijven haken onder het ijs. Ook omstaanders kunnen je om dezelfde reden véél moeilijker of niet uit het wak halen. Ik heb zelf ook wijsheid niet in pacht; deze wijze raad kreeg ik van mijn Zweedse schaatsvrienden, met massa's ervaring op het natuurijs.

De lichte tot soms matige vorst zal het ijs de komende nachten nog wat doen aandikken, maar voor massaal schaatsplezier komt de doorzettende dooi van zondagnamiddag allicht net te vroeg.



maandag 12 december 2022

Winter slaat even toe, maar houdt niet aan

Na het kwakkelweer van de voorbije dagen, krijgen we nu enkele dagen waarop de winter wat harder doorpakt, met 's nachts soms matige vorst en maxima rond of soms iets onder het vriespunt. Maar tot een periode met uitgebreide schaatsmogelijkheden zal dit niet leiden. De weerkaarten voor onze omgeving evolueren onverbiddelijk naar een zachte zuidwestelijke stroming vanaf komende zondag.

Een vliesje ijs op ondiep water zullen we de komende dagen ongetwijfeld zien, zoals hier in februari 2021 aan kasteel Ooidonk in Deinze.


Oorzaak van de periode met kouder weer is een hogedrukgebied dat zich momenteel uitstrekt van Groenland over IJsland naar het noorden van Scandinavië. Dat zorgt voor een koude oostelijke stroming, die vooral ook het zuiden van Scandinavië en de Britse Eilanden in een winterse greep houdt. De kou sijpelt ook wat door tot onze omgeving.

De komende dagen trekt het hogedrukgebied zich terug naar het westen. In Scandinavië maakt de hoge luchtdruk zelfs plaats voor een vrij diepe depressie. Die zorgt daar voor barre winterse omstandigheden, maar bij ons draait de wind door dit lagedrukgebied woensdag en donderdag naar de noordelijke sector. Daardoor stroomt er, van over de relatief warme Noordzee, stilaan minder koude lucht binnen. 

Woensdag zien we een ijskoude depressie boven Scandinavië, bij ons draait de wind stilaan naar de noordelijke sector. (bron kaart: ECMWF via wetterzentrale.de)


Vrijdag bouwt er zich een hogedrukgebied op boven onze omgeving. We krijgen dan rustig en nog altijd vrij koud weer. Dit is wel het begin van het einde van het eerste winterprikje, want dit hogedrukgebied verplaatst zich tijdens het weekend naar de Alpen en Centraal-Europa. De wind draait bij ons dan naar het zuiden en voert vooral op hoogte veel zachtere lucht aan. In de onderste luchtlagen kan de koud zich misschien nog eventjes handhaven, maar begin volgende week lijken we in een strakke zuidwestelijke stroming terecht te komen en dan wordt de winterkou voor een langere periode verdreven.

Er lijkt niet aan te ontkomen: begin volgende week stroomt er zeer zachte, subtropische lucht naar onze omgeving. (kaart: ensemblegemiddelde ECMWF via wetterzentrale.de)


Weerbeeld

Wat houdt dit nu concreet in voor ons weerbeeld? Vandaag maandag hangt er eerst lage bewolking in het westen van Vlaanderen, daarna wordt het overal zonnig. Na een nacht met lichte vorst, stijgt het kwik vandaag overdag naar 0 à +1°C.

Komende nacht is het helder en staat er weinig wind, waardoor het aardoppervlak sterk kan uitstralen. De minima liggen in de regio Gent rond -6°C. Op ondiep water kan er een vliesje ijs ontstaan, maar het hoeft niet gezegd dat dit onmogelijk al een groot gewicht kan dragen. Op enkele speciaal aangelegde natuurijsbanen in Nederland, waar een hele nacht water verneveld wordt op een betonnen oppervlak, kan er allicht wel geschaatst worden.

Morgen dinsdag schijnt de zon doorheen hoge sluierwolken, later neemt ook de middelhoge bewolking toe. De maxima liggen morgen rond 0°C; het dauwpunt blijft sterk negatief (rond -6°C). Het gevormde ijslaagje kan zich morgen overdag dus probleemloos handhaven. Door de toegenomen bewolking vriest het in de nacht van morgen op woensdag wel wat minder hard, met minima rond -2 à -3°C. Dat is nog altijd ruim onvoldoende om een betrouwbare ijsvloer te doen ontstaan.

Woensdag hangt er vrij veel bewolking, maar de kans op winterse neerslag in onze omgeving is klein. De maxima liggen rond +1°C. Als er in de nacht van woensdag op donderdag genoeg brede opklaringen zijn, kan het opnieuw wat harder vriezen, met minima rond  -5°C. De ijsvloer op ondiep water wordt nog iets dikker, maar zal op donderdag nog altijd onbetrouwbaar zijn. Door de noordelijke wind loopt het kwik donderdag overdag al iets op, tot +3°C. Ook dat is niet optimaal voor de ijsvloer.

In de nacht van donderdag op vrijdag krijgen we opnieuw lichte vorst, met minima rond -2°C in Oost-Vlaanderen. Met de vorming van de ijsvloer schiet het dus niet echt op. Vrijdag overdag halen we +5°C en smelt het ijs weer wat af.

Onder het opbouwende hogedrukgebied krijgen we zaterdag tijdelijk een wat koudere dag, met waarschijnlijk minima rond -3°C en maxima rond het vriespunt. Zondagochtend kan het in het beste geval nog eens matig vriezen (rond -5°C), maar in de loop van de dag begint het kwik aan een steile klim en vanaf maandag is er van vorst geen sprake meer, ook niet tijdens de nachten.

In februari 2021 konden we in Vlaanderen schaatsen op ondergelopen weilanden. Dat zit er nu niet in, bij gebrek aan ondergelopen weilanden.


Schaatsmogelijkheden

Schaatsen op natuurijs zal in de loop van de komend week in Nederland hier en daar mogelijk zijn: eerst op de ijsbanen waar het ijs wordt gemaakt door water te vernevelen op een betonnen oppervlak (en waar dus geen water onder het ijs zit). Later in de week kunnen allicht ook enkele natuurijsbanen opengaan van ijsverenigingen. Tegen het weekend moet het mogelijk zijn om hier en daar het ijs op te gaan door specialisten met een volledige veiligheidsuitrusting, maar niet voor de grote massa. Voor Vlaanderen verwacht ik (bij gebrek aan georganiseerde natuurijsbanen) voorlopig geen schaatsmogelijkheden.

De "ijspluim" van het KNMI is duidelijk: er vormt zich wel ijs op ondiep water, maar onvoldoende om op grote schaal veilig te kunnen schaatsen. (bron: knmi.nl)






woensdag 16 november 2022

Het natuurijsseizoen is begonnen (in het hoge noorden)

In het noorden van Zweden komt het nieuwe natuurijs-schaatsseizoen nu volop op gang. Meer bepaald in de omgeving van Piteå en Luleå gingen de nordic skaters de voorbije dagen de vaak prachtige ijsvloer op. Na een paar heldere, windstille nachten met stralingskou is het ijs er op een aantal meren 4 tot 7 cm dik en dat volstaat voor de eerste tochten, als je alle veiligheidsregels in acht neemt. 

Wie een schaatstocht op natuurijs wil maken, weet dus waar naartoe. De omstandigheden blijven in de omgeving van Piteå de komende dagen goed: droog weer en een temperatuur die dag en nacht ruim onder het vriespunt blijft. De schaatsmogelijkheden zullen daar dus alleen nog maar toenemen. Begin volgende week begint het kwik er wat te stijgen en neemt ook de kans op sneeuw of andere winterse neerslag toe.

De temperatuursverwachting van het eps van ecmwf voor Piteå, in het noorden van Zweden. (bron: ecmwf.org)


Oorzaak van het vriesweer in Scandinavië is een krachtig hogedrukgebied. Datzelfde hogedrukgebied zorgt ervoor dat ook de Lage Landen, en vooral dan Nederland, een klein vleugje van het winterweer te pakken krijgen. Aan de zuidflank van deze anticycloon komt namelijk een bel met koude lucht afgezakt naar het zuidwesten. De koudste lucht komt boven Polen terecht, maar ook het noordoosten van Nederland kan er nog een schampschot van opvangen. Volgens het Europese weermodel kan er daardoor wat sneeuw vallen op zaterdag boven de grote rivieren bij een temperatuur overdag rond +1°C.

Deze kaart toont de temperatuur op 850 hPa, ongeveer 1500m hoogte. De koudste lucht zit zaterdag nabij Polen. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de)


Vlaanderen krijgt waarschijnlijk weinig of niets mee van dit kortstondige winterse prikje. Bij ons zou het kwik zaterdag volgens de hoofdberekening van het Europese model nog oplopen tot +10°C, met nu en dan wat regen. Volgens het Ensemble Prediction System (EPS) is er wel een vrij grote kans dat de koudere lucht vanaf zaterdagnamiddag ook eventjes ten zuiden van de Nederlandse grens geraakt, maar de gedetailleerde hoofdberekening gaat dus niet mee met dat scenario.

Sowieso is de koude-uitbraak in onze buurt geen lang leven beschoren. Een Atlantische depressie stuurt begin volgende week opnieuw maritieme en dus zachte lucht naar onze omgeving. We krijgen dan echt herfstweer, met geregeld regen en soms ook veel wind. De straalstroom blijft daarbij wel ten zuiden van ons land, waardoor we aan de koude kant van deze polaire jetstream vertoeven. Warmterecords zullen er dus voorlopig niet meer sneuvelen. De maxima liggen in Gent meestal rond 10°C en dat is normaal voor deze tijd van het jaar. Ook de minima rond 5°C zijn normaal voor deze periode.

De straalstroom duikt volgende week ten zuiden van ons door. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de)



dinsdag 1 februari 2022

Ook februari begint zonder vorst

We zijn begonnen aan de laatste maand van de weerkundige winter en het ziet er nog altijd allesbehalve rooskleurig uit voor de schaatsers in de Lage Landen. Januari verliep zonder noemenswaardige vorst en februari gaat voorlopig verder op dit weinig stichtende pad. 

Op dit ogenblik dendert de straalstroom strak van west naar oost over onze hoofden, en dan hoef je echt geen winterweer te verwachten. Donderdag vat een hogedrukgebied op een totaal foute plek plaats: boven Frankrijk en de Alpen. Vanaf vrijdag komen we onder de invloed van een depressiekern voor de Noorse kust. Dat zijn allemaal scenario's waarbij de vorst geen vaste voet aan de grond krijgt bij ons. Ook op de wat langere termijn lijkt hier geen verandering in te komen.

Een strakke straalstroom dendert over onze hoofden en voert zachte zeelucht aan. (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


In Scandinavië zien we een gevarieerd beeld. Koude periodes en periodes met dooiweer wisselen er elkaar af. In het zuiden van Zweden duren de dooiperiodes vaak te lang, waardoor de natuurijsbanen dikwijls meerdere dagen gesloten moeten worden wegens te slecht ijs. Meer naar het noorden is de dooi van kortere duur en ligt er vaak erg goed ijs op de geveegde banen.

Op dit ogenblik is het in midden-Zweden weer wat kouder, zodat het ijs zich kan herstellen. Vanaf vrijdag gaat het kwik in de omgeving van de bekende schaatsplek Falun weer omhoog, richting het vriespunt. Die regio krijgt dan kwakkelweer, met een temperatuur rond de 0°C. Een stuk meer naar het noorden, in Luleå, blijft de temperatuur de komende 10 dagen onder nul. De talrijke Nederlandse marathonschaatsers die op het eind van deze maand naar Luleå afzakken, hoeven zich dus geen zorgen te maken.

dinsdag 28 december 2021

Laatste dagen van 2021 verlopen uitzonderlijk zacht

Het zijn alweer harde tijden voor wie houdt van schaatsen op natuurijs in de Lage Landen. Een vervelend samenspel tussen een zuidelijk gelegen hogedrukgebied en een Atlantische depressie zorgt voor een opstuw van subtropische lucht naar onze omgeving. De laatste dagen van 2021 verlopen daardoor uitzonderlijk zacht en misschien zelfs recordzacht met maxima rond 14 à 15°C. Begin januari wordt het opnieuw wat minder zacht, maar winterweer staat voorlopig nog niet op het programma.

Dooiperiodes zijn vaak goed voor schaatsers in het hoge noorden. Als het nadien weer gaat vriezen ligt het ijs er weer perfect bij.


Ook de Alpen ontsnappen niet aan het uitzonderlijk zachte weer. Aangezien de schaatstochten op de Weissensee in Oostenrijk deze winter omwille van corona zijn geschrapt, ga ik deze winter niet berichten over de schaatsmogelijkheden daar.

In Scandinavië zijn de omstandigheden een stuk beter. Ook daar rukt de zachte lucht soms op, vooral in het zuiden, maar november was daar zo uitzonderlijk koud dat er op de meeste plaatsen al een dikke ijsvloer ligt. Een korte dooiperiode is dan zelfs goed voor het ijs. De geveegde natuurijsbanen worden dan op natuurlijke wijze "gespoeld" en de sneeuw op de meren kan dan gaan "stöpen". Dat is een Zweeds woord dat zich moeilijk laat vertalen. Het betekent dat de ijsvloer onder het gewicht van de natte sneeuw naar beneden wordt gedrukt en dat de sneeuwlaag zich volledig vol zuigt met water. Als het daarna weer gaat vriezen, ligt er een egale en harde, grijze ijsvloer die opnieuw perfect beschaatsbaar is. "Stöpis" is dus geen sneeuwijs, dat qua kwaliteit vaak erg bedenkelijk is.

De zuidelijk gelegen lagedrukgebieden stuwen zachte zeelucht naar de Benelux, maar Scandinavië blijft vrijwel altijd aan de koude kant van de depressies liggen. Alleen in het meest zuidelijke deel van Zweden ligt de temperatuur te hoog. Ten noorden van de lijn Göteborg-Jönköping-Norrköping zijn de omstandigheden vrij goed.



Wie deze site al een tijdje volgt, weet dat ik een old school meteoroloog ben die weinig of geen waarde hecht aan langetermijnverwachtingen. Weersverwachtingen zijn vrij betrouwbaar tot vijf dagen ver, de "pluim" van het ensemble geeft een mogelijke trend aan tot 10 dagen vooruit. Het laatste deel van de 15-daagse pluim is naar mijn mening al niet meer bruikbaar om concrete verwachtingen op te stellen en neem ik zelf nooit mee in mijn verwachting.. Er wordt veel onderzoek gedaan naar maand- en seizoensverwachtingen, maar bruikbare uitkomsten leveren ze voorlopig voor onze omgeving nog niet op. Het bekijken van de uitvoer van het maandmodel van ECMWF, die 2 keer per week beschikbaar komt, kan leerzaam en interessant zijn, maar het opmaken van een concrete verwachting aan de hand van deze modeluitvoer is zinloos en schept alleen maar verkeerde verwachtingen.

dinsdag 14 december 2021

Hogedrukgebieden nemen het over

Eerst en vooral een persoonlijke mededeling. Omwille van familiale omstandigheden, heb ik momenteel weinig vrije tijd en dus ook weinig gelegenheid om hier veel bijdrages te schrijven. Aangezien de weerkaarten op langere termijn er interessant uitzien, doe ik mijn best om de situatie hier in de gaten te houden.

Een hogedrukkern ligt zaterdag boven de Noordzee en zorgt bij ons voor rustig, maar grijs en vrij zacht weer. (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


Nadat lagedrukgebieden het eerste deel van december voor erg nat weer hebben gezorgd, komt er de volgende dagen een complete omwenteling. Vanaf nu zwaaien hogedrukgebieden voor langere tijd de plak. Vandaag ligt het centrum van een hogedrukgebied boven de Alpen. Daar is de voorbije tijd veel sneeuw gevallen, dus het is er momenteel prachtig skiweer. Bij ons staat er op de noordelijke flank van deze anticycloon een zuidwestelijke stroming. De aangevoerde lucht is dus nog zacht en vochtig. Dat resulteert in vaak grijs weer, met nu en dan wat motregen en temperaturen die overdag rond 10 graden liggen en ook 's nachts nauwelijks of niet dalen.

Vanaf morgen verplaatst het hogedrukgebied zich wat naar het noorden, tot boven onze omgeving. Het blijft dus erg rustig en ook nog zacht, omwille van de bewolking. 

Vrijdag ligt de anticycloon boven de Britse Eilanden, waardoor de wind bij ons naar het noordwesten tot noorden draait. Neerslaggebieden worden ver uit de buurt gehouden, maar de luchtmassa blijft wel vochtig. Lage bewolking maakt nog altijd de dienst uit. De maxima liggen iets lager, rond 8°C. Door de bewolking blijft de temperatuur 's nachts nog altijd ruim boven het vriespunt.

Tijdens het weekend zien we het hogedrukgebied zich nog wat verder uitbreiden naar het noorden, maar het centrum blijft zich ophouden boven de Britse Eilanden. De maxima liggen dan in de omgeving van Gent nog altijd rond 7 graden, maar de kans op lichte vorst tijdens de nachten neemt stilaan toe.

Voor volgende week zal er veel van afhangen waar het hogedrukgebied precies terecht zal komen. Zoals altijd bij de vorming van een blokkade, is dat op die termijn erg lastig in te schatten. In het ensemble van het Europese weermodel zien we nog niet meteen een duidelijke voorkeur. In de staafdiagrammen van het ensemble zien we in de aanloop naar de kerstdagen een kans van 75 procent op vorst tijdens de nachten. De mediaan van de berekeningen voor de maximumtemperatuur ligt rond 2 à 3 graden, de kans op ijsdagen (met dus een maximum onder het vriespunt) is niet groter dan 10 procent voor de omgeving van Gent.

Het hoge noorden

In Scandinavië is er een eind gekomen aan de periode met extreem lage temperaturen. Vooral in het zuiden is de dooi volop ingetreden, in het noorden handhaaft de vorst zich wel, maar de extreem lage waarden van -40°C en lager zijn er verdwenen. Tot en met zaterdag rukt de dooi er nog wat meer op naar het noorden, want het hogedrukgebied boven onze omgeving stuurt zachte oceaanlucht naar Scandinavië. Als later het hogedrukgebied zich uitbreidt naar het noorden, wordt het ook daar weer kouder.

De natuurijsbaan van Tavelsjö (Umeå, noord-Zweden) is open en wordt onderhouden met het groot materiaal (foto: Mattias Bornerberg)


Het zachtere weer hoeft geen slecht nieuws te zijn voor de schaatsmogelijkheden in Zweden en Noorwegen. De voorbije koude weken is er een dikke ijsvloer ontstaan, waardoor heel wat geveegde natuurijsbanen er al open zijn en goed onderhouden kunnen worden. Een dooiperiode kan er zelfs voor zorgen dat de kwaliteit van het ijs weer verbetert als het opnieuw begint te vriezen.

zaterdag 27 november 2021

Scandinavische diepvrieskou sijpelt mondjesmaat door

Scandinavië is nu echt de diepvries ingedoken, met de voorbije nacht zelfs een -34,7°C in Buresjön in Zweeds Lapland. Dat is erg koud voor november. Uiteraard wordt er in Zweden nu volop geschaatst. In Tavelsjö is zelfs een eerste geveegde natuurijsbaan open gegaan van 2,5 kilometer lengte. Met de koude vooruitzichten zullen ook de langere banen binnenkort kunnen opengaan. De mogelijkheden voor nordic skating zijn er vrijwel onbeperkt. Nu en dan sijpelt er wat van deze noordse kou naar de Lage Landen door, maar voorlopig niet voldoende om vorst van betekenis op te leveren. In de hoge Ardennen ligt er wel voor het eerst deze winter een sneeuwdek, dankzij deze koude polaire lucht.

De meren in Zweden vriezen nu volop dicht.


Op de hoogtekaarten zien we de straalstroom sterk meanderen en een duik maken van Groenland naar Spanje en Portugal, om vervolgens weer te klimmen via de Alpen naar het zuiden van Finland en noordwesten van Rusland. Het golfdal is gevuld met koude polaire lucht. Bij ons gaan de scherpste kantjes van de kou er af, omdat de lucht over de relatief warme oceaan en Noordzee reist. Op grotere hoogte is de lucht nog koud genoeg om sneeuw op te leveren in de Ardennen en de Alpen. Ook in het Nederlandse en Vlaamse binnenland valt er hier en daar sneeuw. Bij opklaringen tijdens de nachten vriest het licht.

De straalstroom meandert sterk. Noord- en noordwest-Europa bevinden zich aan de koude kant van deze "luchtrivier" (bron kaart: gfs via wetterzentrale.de).


Het koudere, gure weertype houdt aan tot en met maandag. Dinsdag komen we tijdelijk in de warme sector van een Atlantische depressie terecht, met temperaturen in het laagland rond 10°C, ook 's nachts. Woensdagavond passeert het koufront en keert het guurdere weertype terug. Er is dan opnieuw kans op winterse neerslag en wat lichte vorst tijdens de nachten. 

De minima en maxima voor Gent volgens de 50 berekeningen van het ensemble van ecmwf (bron: ecmwf.org)

Vanaf 6 december lijkt de kans op kouder winterweer wat toe te nemen, onder invloed van een noordelijk hogedrukgebied. Ongeveer de helft van de eps-leden berekenen dan lichte tot matige vorst tijdens de nachten. Dat betekent uiteraard ook dat de andere helft geen vorst berekent. Het blijft in elk geval de moeite lonen om de weerkaarten in de gaten te houden, en dat kunnen we niet elke winter zeggen.