maandag 14 december 2020

Waar ligt er natuurijs in de aanloop naar Kerst?

De winter geeft nog altijd niet thuis in grote delen van West- en Noord-Europa. In Scandinavië wordt er her en der wel geschaatst, maar op veel plaatsen ligt de ijsvorming achter op schema. Op de welbekende schaatslocatie Falun in het midden van Zweden, ligt er nauwelijks ijs op de grotere meren. Ook in Tavelsjö, een stuk meer naar het noorden, kan de ijsbaan op het meer nog altijd niet uitgezet worden. Een deel van het meer ligt zelfs nog open, en dat is buitengewoon uitzonderlijk voor de tijd van het jaar. Veel beterschap is er nog niet meteen op komst, mogelijk wordt het wat kouder richting Kerstdagen.

Exact een jaar geleden lag er mooi schaatsijs op het Fjärden-meer in de omgeving van Gävle. Dit jaar is dit helaas niet het geval.


Aan de basis van het zachte weer in het grootste deel van Europa, liggen een depressie op de noordelijke Atlantische Oceaan en een hogedrukgebied boven het zuidwesten van Rusland. Tussen beide systemen wordt er zachte lucht naar het noorden gestuwd. Alleen het uiterste noorden van Scandinavië ontsnapt aan die zachtste lucht, maar ook daar is het niet echt koud voor de tijd van het jaar.

Tot en met het weekend komt er nauwelijks verandering in deze situatie. Het hogedrukgebied verplaatst zich wel wat meer naar het westen, tot over de Balkan. Daardoor wordt de stroming nog iets strakker zuidelijk bij ons en kan de zachte lucht nog wat verder doordringen naar het noorden. 

Zachte lucht dringt komend weekend door tot ver naar het noorden (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


Op de wat langere termijn, begin volgende week, laten zowel het Europese als het Amerikaanse model een hogedrukblokkade ontstaan ten zuiden van Groenland. Dat zou betekenen dat de stroming bij ons wat meer westelijk tot noordelijk zou worden, met dus wat kouder weer. Afwachten of die trend zich de komende dagen doorzet.

Begin volgende week stroomt er mogelijk iets koudere lucht naar onze omgeving (kaart: ensemblegemiddelde ecmwf via wetterzentrale.de)


Schaatsmogelijkheden in het noorden

Wat betekent deze situatie concreet voor de schaatsmogelijkheden in het hoge noorden(*)?

Ten zuiden van de lijn Oslo-Stockholm zijn en blijven de schaatsmogelijkheden uiterst beperkt. In het vlakke zuiden van Zweden ligt er geen ijs, op de wat hoger gelegen meren in het Noors-Zweedse grensgebied kan er hier en daar wel geschaatst worden onder leiding van een gids.

Ook in de regio Gävle en Falun zijn er momenteel weinig of geen schaatsmogelijkheden. Geschaatst wordt er hier en daar wel op de hoger gelegen meren in de buurt van het wintersportoord Åre (Jämtland) en in de meest noordelijke landschappen, in de buurt van de poolcirkel. In die omgeving is het natuurlijk wel erg donker momenteel.

Voor zover mij bekend, zijn er nog geen grote permanent geveegde ijsbanen uitgezet in Zweden, hier en daar wel al een kleiner baantje.

De eerste week van de Kerstvakantie lijkt in midden- en noord-Zweden wel wat kouder weer te gaan opleveren.

De eps-verwachting van de minima en maxima voor Tavelsjö (Umeå), in het noorden van Zweden (bron: ecmwf). In de kerstvakanttie wordt het er mogelijk een stuk kouder.


(*) Hou er rekening mee dat het reizen naar Scandinavië (en elders) sterk afgeraden wordt omwille van de COVID19-pandemie.

dinsdag 8 december 2020

Zachter weer loert om de hoek in heel Europa

Het gaat niet meteen de goede kant op voor wie uitkijkt naar natuurijs. Nu hebben we nog een iet of wat koudere periode met al eens een nachtje lichte vorst en maxima onder de 5 graden, maar het ziet er naar uit dat er op wat langere termijn zachte luchtmassa zich vanuit het zuiden opnieuw een weg banen naar onze omgeving. Die zachte luchtmassa's zouden zelfs doordringen tot Oost-Europa en (zoals zo vaak de voorbije winters) tot diep in Scandinavië.


Veel meer dan wat grijs, kil weer leverde de winter tot nu toe niet op.


De trog met wat koudere bovenluchten boven West-Europa, raakt stilaan opgevuld. Deze trog zorgde in de Alpen voor een indrukwekkend pak sneeuw. Ook in onze Ardennen viel er sneeuw, al was het toch beduidend minder dan de weermodellen eerst hadden verwacht, omdat de neerslagzone wat meer naar oosten bleef haperen.

Er viel wel wat sneeuw op de Hoge Venen, maar absoluut geen langlauf-hoeveelheden. (bron: snowcam Mont Rigi KMI)


Lagen de lagedrukgebieden de voorbije dagen nog in onze omgeving, dan nemen ze binnenkort weer meer hun vertrouwde plek in op de Atlantische Oceaan. Komend weekend ligt er nog een secundaire depressiekern nabij ons land, waardoor de wind mogelijk nog wat aflandig blijft, maar na het weekend zien we de moederdepressie weer in al haar glorie pronken nabij IJsland. We komen dan in een zuidwestelijke stroming terecht, met aanvoer van zachte zeelucht en als gevolg maxima die vanaf maandag weer vlotjes tot 10°C en meer halen. Van lichte nachtvorst is al vanaf het weekend geen sprake meer. Geregeld passeren er regenzones en ook de wind neemt weer in kracht toe.

Vorst in Scandinavië

Opnieuw deelt ook Scandinavië in de brokken. In de omgeving van Umeå (natuurijsbaan Tavelsjö, iets onder de poolcirkel) is het echt kwakkelweer. De temperatuur ligt er dag en nacht rond het vriespunt en dat is uiteraard niet bevorderlijk voor de ijsvloer. Van vrijdag tot en met maandag wordt het er tijdelijk kouder, met matige vorst, maar daarna lijkt zich ook daar de trend naar verzachting door te zetten, met opnieuw kwakkelweer tot gevolg.

Deze kaart toont de afwijking ten opzichte van de normaal van de temperatuur van de luchtmassa op ongeveer 1500 meter hoogte. In heel Europa is het zachter dan normaal. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de)


Eenzelfde weerbeeld zien we ook enkele honderden kilometers naar het zuiden, in de omgeving van Sundsvall en Östersund: temperaturen rond of iets onder het vriespunt, nu en dan wat winterse neerslag, maar absoluut geen diepvrieskou.

Nog wat verder naar het zuiden, bijvoorbeeld Munkfors in Värmland, zien we de temperatuur constant iets boven het vriespunt liggen. Normaal gezien is dit rond deze tijd van het jaar vaak een uitstekende schaatsregio, maar ook nu weer laat de winter het daar afweten. De eerstkomende tien dagen is daar van serieuze vorst absoluut geen sprake.

Voorlopig ziet het er naar uit dat de schaatsmogelijkheden in Scandinavië, net als vorig jaar, erg ver naar het noorden gezocht moeten worden.

zondag 6 december 2020

Nordic Skating in Åre, Jämtland

Alweer een schitterend verslag van een nordic skating-activiteit, deze keer vanuit Åre, het bekende wintersportoord in Jämtland, Zweden. Het filmpje is gemaakt op 4 december 2020 door Emilie Boss. Ook zij benadrukt het belang van de veiligheidsuitrusting.


Het volledig youtube-kanaal van Emilie kan je hier bekijken.

zaterdag 5 december 2020

Eerste sneeuw van betekenis voor de Ardennen

De komende dagen wordt het vrij koud, maar van winterweer is in het westen van ons land geen sprake. De Ardennen mogen zich wel opmaken voor een sneeuwdek, dat vooral op de hogere toppen meerdere dagen zal blijven liggen. Op een aantal hoog gelegen plaatsen blijft het kwik daar vanaf zondagavond voor meerdere dagen onder het vriespunt.

Zo zag Drongen er 10 jaar geleden uit, op 4 december. Dergelijke taferelen hoeven we niet meteen te verwachten.


Het is vooral uitkijken naar een neerslaggebied dat in de nacht van morgen op maandag komt opzetten vanuit het oosten. Het is verbonden aan een ondiepe lagedrukgebied waarvan de kern boven Frankrijk ligt. De wind waait daardoor zondag en de nacht van zondag op maandag uit de oostelijke sector. Het neerslaggebied draait in over de Ardennen en het oosten van ons land. Op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte) ligt de temperatuur zondagnacht rond -2 à -3°C. Bij een aflandige wind is dat voldoende om de neerslag in de Ardennen als sneeuw te doen vallen. Tijdens de passage van het neerslaggebied koelen de bovenluchten zelfs nog iets verder af, tot -4°C. Het nulgradenvlak zakt in de Ardennen tot rond 500 meter. Op de hoogste toppen blijft de sneeuw dus probleemloos liggen, in de valleien kan er een nat sneeuwdek ontstaan.

De ensembleverwachting van de temperatuur voor Mont Rigi (hoge Ardennen). Bron: ecmwf.


Hoe ver de sneeuwval zich naar het westen zal uitbreiden, is om meerdere redenen moeilijk in te schatten. Eerst en vooral is er de neerslag zone zelf. Die komt van het oosten ons land binnengedreven. Het actiefste deel ligt boven de Ardennen en trekt dan vermoedelijk naar het noordwesten weg, vooral over Nederland. Het westelijk deel van Vlaanderen blijft waarschijnlijk grotendeels buiten schot. Althans volgens de berekening van het Europese weermodel van deze ochtend. Uiteraard moet deze situatie nog op de voet gevolgd worden. De neerslag boven Nederland zou trouwens als regen vallen. Alleen Nederlands Limburg en het Nederlands-Duitse grensgebied lijkt kans te maken op natte sneeuw, maar ook dat blijft afwachten tot het laatste moment.

De neerslagverwachting van ecmwf voor maandagochtend.


Het koudere weer van de komende dagen hebben we te danken aan een trog met koude bovenluchten die is uitgezakt over West-Europa. In die trog bevinden zich aan de grond diverse lagedrukkerntjes, zoals dus de kern die zondagnacht zorgt voor de Ardense sneeuw. Maandag en dinsdag diept zich een kerntje uit boven de Noordzee, waardoor de wind in het westen van ons land weer vanover zee gaat waaien. Dat betekent uiteraard dat echt winterweer voorlopig geen kans maakt in onze contreien. Morgenochtend is in de regio Gent een graadje vorst mogelijk, de maxima liggen rond een graad of 4. Bij voldoende opklaringen daalt het kwik in de nacht van zondag op maandag ook tot rond of iets onder het vriespunt. Maandag valt er dan wat regen, bij maxima rond 6 graden.

Volgens de hoofdberekening van het Europese weermodel zorgt een depressiekern vrijdag voor een oostelijke wind en een nipte ijsdag in de regio Gent. Deze berekening krijgt weinig steun in het ensemble (zie hieronder). Bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de.


Dinsdag en woensdag is het overwegend droog, bij minima rond het vriespunt en maxima rond 5°C. Het tweede deel van de week zouden er opnieuw enkele lagedrukkernen boven of ten zuiden van onze omgeving liggen. De temperatuur blijft normaal tot iets te laag voor begin december, met minima rond het vriespunt en maxima 4 à 5°C. De operationele berekening van het Europese model kiest deze ochtend voor een koude variant vanaf vrijdag, met 's nachts lichte vorst en overdag temperaturen rond het vriespunt en vrijdag zelfs een nipte ijsdag in het Gentse. De leden van het ensemble zien deze koude oplossing niet zitten en liggen vrijwel allemaal een stuk hoger, met minima gemiddeld rond +3°C en maxima rond +6°C.

De hoofdberekening van het Europese model (blauwe lijn) komt met koud weer in Gent voor vrijdag, maar krijgt weinig of geen steun van de andere berekeningen. (bron: ecmwf).




donderdag 3 december 2020

Schaatsen in Noorwegen

Ik schrijf hier vaak over schaatsen in Zweden, omdat ik daar nu eenmaal zelf een huis heb. Maar ook in Noorwegen is het uiteraard prachtig om aan nordic skating te doen. Het filmpje hieronder is gemaakt in Valdres, door Lennart Noordermeer. De schaatser in beeld is Ruben, een Nederlandse bioloog die in Noorwegen woont en werkt.


Het filmpje toont perfect wat je op een nordic skating-tocht mag verwachten: soms prachtig mooi zwart ijs, maar ook stukken met schotsen en scheuren waar je uiterst voorzichtig moet zijn. Kijk ook hoe de schaatser nu en dan zijn stok gebruikt om de dikte van het ijs te peilen. Uiteraard was hij niet alleen op pad: de bediener van de drone was de tweede schaatser.

Het prachtige decor krijg je er bij je schaatstochten in Scandinavië zomaar bij.


dinsdag 1 december 2020

Zweedse schaatsseizoen is nu echt begonnen

In Zweden is het nieuwe schaatsseizoen nu echt begonnen. Dit is een filmpje van eergisteren, van een tocht op het meer Svegsjön, vlak bij het plaatsje Sveg, de hoofdplaats van het landschap Härjedalen in het midden van Zweden. Heerlijk, dat geluid van schaatsen op keihard zwart natuurijs!

(lees verder onder de video)


Let ook op de typisch Zweedse veiligheidsuitrusting: een rugzak met daarin reservekledij, een reddingslijn in een zijvak van die rugzak, ijspriemen om de hals en stokken die onder meer gebruikt worden om de dikte van het ijs te testen. Meer en meer hoort ook een helm bij die veiligheidsuitrusting. De rugzak dient ook om je boven water te houden als je door het ijs zakt, als een soort van zwemvest. Daarom heeft hij een extra kruisriem. De Zweedse tochtschaatser mét veiligheidsuitrusting heeft meer schrik van een zware valpartij dan om door het ijs te zakken. Na een "plurning" (Zweeds voor door het ijs zakken), doe je je reservekleren aan en schaats je gewoon verder. Liefst toch richting startpunt, want je hebt dan immers geen andere reservekledij meer.

De veiligheidsuitrusting is niet vrijblijvend. Voor je aan de tocht begint, controleer je grondig je eigen én elkaars uitrusting. De tocht begint niet vooraleer iedereen in orde is, want dit is letterlijk van levensbelang en je bent van elkaar afhankelijk. Dit geldt uiteraard alleen voor de tochten in de vrije natuur en niet voor het schaatsen op de geveegde banen. Daar zorgen de organisatoren wel voor veilig ijs van zodra de baan officieel open is.

Als je met gewone "Hollandse" klapschaatsen toekomt voor een tocht, sturen de Zweedse gidsen je gegarandeerd terug naar huis. Die zijn ongeschikt voor de Zweedse tochten. Je hebt robuuste afneembare schaatsen nodig. Die zijn iets minder snel, maar wel veel veiliger op het natuurijs. Door hun specifieke vorm raak je veel minder vaak vast in scheuren en is het risico op valpartijen veel kleiner. Bovendien kan je ook comfortabel stukken te voet afleggen als je de schaatsijzers los maakt. Handig, want vaak gaat 1 tocht over meerdere meren en stap je dus van het ene meer naar het andere.

(Filmpje: Mark Sjöstrand, met dank aan
NatuurijsZweden
)

maandag 30 november 2020

Plaatselijk koudste nacht van de voorbije twee jaar

De voorbije nacht was er één met grote verschillen. In het oosten van ons land was het helder en werd het koud: tot -6°C in Limburg en tot -11°C lokaal in de Ardennen. Op een aantal plaatsen was het daar zelfs de koudste nacht van de voorbije twee jaar, zoals weerman Ruben Weytjens meldde. In het westen bleef de lage bewolking de hele nacht hangen en daar vroor het niet eens, met minima rond +1  à +2°C. Daar zorgde diezelfde lage bewolking gisteren wel voor lage maxima, niet veel hoger dan 3°C. Ook dat was al een hele poos geleden.

De minima van de voorbije nacht: koud in het oosten, veel minder koud in het westen door de bewolking.


(Onderaan dit bericht meer nieuws over de schaatsmogelijkheden in Scandinavië)

De wat koudere periode is van korte duur. Gisteren was de stroming nog zwak oostelijk, zodat vrij koude landlucht werd aangevoerd. De brug van hoge luchtdruk die gisteren over ons land lag, is doorbroken en we komen onder de invloed van een depressiekern die vandaag van de Noorse kust afzakt naar de Duitse Bocht. De wind draait daardoor bij ons naar het noorden, maar paradoxaal genoeg voert die noordenwind zachtere zeelucht aan. Het is vandaag maandag de hele dag betrokken, met geleidelijk wat motregen of lichte regen. De maxima liggen in de regio van Gent rond 5°C, maar aan de kust halen ze 10°C. Vanavond valt er dan meer regen. In de omgeving van Gent is 5 tot 10 mm mogelijk.

De depressiekern trekt verder naar het zuiden en ligt morgenavond al boven Corsica, waar ze opvult. Woensdag zien we een imposante trog uitzakken boven de noordoostelijke Atlantische Oceaan, tot boven Spanje. Op grondniveau zien we dat vertaald in een omvangrijke depressiekern boven de Britse Eilanden. Voor bar winterweer in Europa moeten we dan naar IJsland, waar het in het binnenland donderdag en vrijdag niet veel warmer wordt dan -10 à -15°C bij een snijdende wind en vooral op donderdag ook vrij veel sneeuw.

Een trog zakt deze week uit tot boven Spanje, met aan de grond een depressiekern boven de Britse Eilanden. (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


Bij ons zorgt de trog deze week voor wisselvallig weer met normale temperaturen voor begin december. Woensdag is het bewolkt maar meestal droog, bij minima rond 5°C en maxima rond 7°C. Donderdag is het zwaarbewolkt tot betrokken, met opnieuw vrij veel regen. De minima liggen dan rond 4°C en de maxima rond 6 à 7°C. Er staat vrij veel wind: in de regio Gent rond 5 Bft uit het zuiden. Die zuidenwind is wat bedrieglijk, want hij voert met een omwegje dus polaire lucht aan, vandaar ook de vrij lage temperaturen. Vrijdag is het wisselend bewolkt met buien, bij een nog altijd vrij krachtige zuidelijke wind en maxima rond 7°C. 's Ochtends kan het een graadje vriezen, bij voldoende opklaringen. Dat zal pas later duidelijk worden.

Volgend weekend vult de trog langzaam op. De kern van het lagedrukgebied komt dan ten zuiden van onze omgeving te liggen, waardoor de wind de zuidoostelijke tot oostelijke sector opzoekt. In het ensemble zien we dan de kans op nachtvorst opnieuw toenemen, tot rond 50 procent. De maxima liggen dan rond 5°C. Een winterse bui lijkt tot de mogelijkheden te behoren. Kortom: heel normaal decemberweer.

De ensemble-verwachting voor de minima en maxima in Drongen volgens de ECMWF-run van 301120 00utc. (bron: ecmwf)


Schaatsen in Scandinavië

In Scandinavië wordt inmiddels op meer en meer plaatsen geschaatst. Stijn Van De Velde, die in Oslo woont, is allicht de enige officiële Vlaamse schaatsgids in het hoge noorden. Hij heeft het voorbije weekend zijn eerste tochten gemaakt op de hoger gelegen meren rond de Noorse hoofdstad. Je kan Stijn trouwens volgen via de Facebookpagina van zijn outdoor-sportorganisatie Norvantur. 

Ook in de omgeving van de noordelijke Zweedse steden Piteå en Luleå wordt nu volop aan tochtschaatsen gedaan. Het ijs is er op de meeste plekken waar er wordt geschaatst 4 tot 10 cm dik. Schaatsen kan er dus alleen met veiligheidsuitrusting en onder begeleiding van ervaren gidsen. In midden-Zweden wordt er geschaatst op de wat hoger gelegen meren in het binnenland, tot op een paar honderd kilometer van Stockholm.

De komende dagen komt er weinig verandering in het weer in Scandinavië. Het blijft er ten noorden van de lijn Oslo-Stockholm op veel plaatsen vriezen, maar lokaal kan sneeuw de schaatsmogelijkheden wel verpesten. Dat is de eerstkomende dagen vooral het geval in het zuiden van Noorwegen en tegen het einde van de week ook in het midden en noorden van Zweden. Vanaf het weekend komt vooral Zweden terecht in een zachtere, zuidelijke stroming met dooiweer tot hoog in het noorden. Voor schaatsers hoeft dat niet noodzakelijk slecht te zijn: het dooiweer kan de sneeuw op het ijs weer doen verdwijnen. Na volgend weekend zou het in Scandinavië opnieuw kouder worden.