Honderden bots per dag: het is mooi geweest

Dit blog bestaat 21 jaar. Honderden bijdrages schreef ik hier die voorbije twee decennia. Hoeveel honderden (duizenden?) uren vrije tijd ik hierin gestoken heb, ik wil het echt niet weten. Altijd met hart en ziel, want ik leg graag ingewikkelde processen begrijpelijk maar correct uit. En ik kreeg geregeld positieve reacties en aanmoedigingen van een trouwe schare lezers.

Aan de statistieken zie ik dat het aantal bezoekers van mijn blog nu ook in de zomerperiode piekt. Steeds meer en meer. Ondanks de zomerse temperaturen de jongste tijd zelfs 800 tot 1200 per dag. Fijn, zou je denken. Maar al snel valt er iets op. Die bezoekers zijn vooral afkomstig uit exotische landen als Singapore, de Verenigde Staten, Brazilië, Saoedi-Arabië, Hongkong, Tunesië, India en noem maar op. Unieke bezoekers uit België en Nederland zijn er nauwelijks te bespeuren. Merkwaardig toch, voor een Nederlandstalig blog over een zeer specifiek thema als de vorming van natuurijs.

Vandaag was de IJsverwachting bijzonder populair in Singapore, dat uiteraard bekend staat om zijn interesse in schaatsen op natuurijs.

Ik ben geen expert ter zake, maar het lijkt mij duidelijk dat mijn blog overspoeld wordt door bots van bedrijven die mijn teksten afstruinen en gebruiken om hun AI-modellen te trainen. Nooit vroegen ze daarvoor mijn toestemming. Al mijn harde en vrijwillige werk van de voorbije 21 jaar wordt schaamteloos gejat en misbruikt door multinationals met commerciële doeleinden. Wie in de toekomst via een zoekmachine op zoek gaat naar informatie over natuurijs in de Lage Landen, zal geen link meer doorkrijgen naar mijn blog, maar een kant-en-klare AI-gegenereerde tekst (onder meer) gebaseerd op mijn harde werk van de voorbije decennia. 

Iedereen is deze georganiseerde vorm van diefstal en plagiaat maar normaal gaan vinden. Onbegrijpelijk.

Het ontneemt mij de zin om hier nog teksten neer te pennen, die toch maar voor 99 procent worden gebruikt om AI-modellen te trainen. Dit is de allerlaatste bijdrage op dit blog.

Vleugje winter voor het noordoosten van Nederland

Wie een vleugje winter wil ervaren, kan die vanaf woensdag gaan opzoeken in het noordoosten van Nederland. Wie daar woont, krijgt de winter zelf op bezoek, dat is wel zo handig. Bij ons in Vlaanderen loopt het voorlopig nog zo'n vaart niet. Bij ons is de aangevoerde continentale lucht van gematigde tot zelfs subtropische oorsprong. Het blijft zeker tot vrijdag zacht.

De weerkaart voor vrijdag toont hoe het noordoosten van Nederland in de koude landlucht zit, terwijl er naar Vlaanderen veel zachtere lucht wordt aangevoerd. (bron kaart: ecmwf via windy.com)

Op de weerkaarten zien we vandaag een krachtig hogedrukgebied boven Wit-Rusland en het westen van Rusland, dat een uitloper ontwikkelt in de richting van Scandinavië. Tegelijk ligt er een ondiepe depressiekern boven Algerije. Tussen deze twee druksystemen wordt er continentale lucht van subtropische oorsprong aangevoerd naar onze regio. Dat merken we aan de maxima, die vandaag vlotjes de 10°C halen. Morgen maandag komt er in deze situatie geen verandering. Ook dan stijgt de temperatuur tot 10°C in Vlaanderen, na een nacht met minima rond of iets boven het vriespunt. 

Dinsdag verplaatst het lagedrukgebied zich van Algerije naar de Middellandse Zee, waar het zich uitdiept. Het hogedrukgebied ontwikkelt nu twee aparte kernen: een boven de Zwarte Zee en een andere boven Lapland. Op gebied van de temperatuur verandert er niet veel. De minima liggen in de regio Gent (en grote delen van Vlaanderen) iets boven het vriespunt, de maxima nog altijd rond 10°C. 

Woensdag maakt het hogedrukgebied boven Lapland contact met een ander exemplaar boven Siberië. De hogedrukkern boven de Zwarte Zee zakt verder naar het zuiden en heeft geen invloed meer op het weerbeeld bij ons. Een factor die wel een rol begint te spelen voor het weer bij ons, is een Atlantische depressiekern ten westen van Ierland. De minima liggen in het Gentse woensdag rond -1°C. Het noordoosten van Nederland komt stilaan meer in de invloedsfeer van het noordelijke hogedrukgebied terecht, met daar minima rond -3°C.

Woensdag stroomt er vrij koude landlucht naar het noordoosten van Nederland, maar zachte zeelucht naar Vlaanderen. (bron kaart: ecwmf via wetterzentrale.de)

In de nacht van woensdag op donderdag bereikt een occlusie, verbonden aan de Atlantische depressiekern, de Frans-Belgische grens, om vervolgens langzaam verder naar het noorden te trekken. Het noordoosten van Nederland komt in koude continentale lucht terecht, maar bij ons wordt er met een zuidenwind zachte zeelucht aangevoerd. Dat levert grote contrasten op. De temperatuur ligt donderdagochtend rond +5°C in westelijk Vlaanderen, maar rond -4°C in Groningen. Eenzelfde beeld bij de maxima: die liggen rond 9°C in het Gentse en rond +1°C in het noordoosten van Nederland. Er valt 's ochtends wat lichte regen in Vlaanderen, maar de neerslagzone verpietert als ze Nederland in trekt.

Vrijdag ligt het lagedrukgebied boven de Ierse Zee en het hogedrukgebied boven het westen van Rusland. De lucht die naar het noorden van Nederland wordt aangevoerd komt van over het koude oosten en centrum van Europa, in Vlaanderen van over de Atlantische Oceaan. De temperaturen zijn navenant: in Vlaanderen ligt de temperatuur dag en nacht rond + 6 à +7, in het noordoosten van Nederland dag en nacht rond -1 à -2°C. Een zwakke neerslagzone komt tot stilstand boven Nederland en levert daar van zuid naar noord wat regen, ijzel of sneeuw op.

Vanaf zaterdag wordt ook in Vlaanderen de stroming meer continentaal. Eerst heeft dat nog weinig invloed op de temperatuur. De minima liggen zaterdag in de regio Gent iets boven het vriespunt, de maxima rond 7°C. In het noordoosten van Nederland blijft de temperatuur dag en nacht rond het vriespunt schommelen. Dat is merkelijk kouder dan bij ons, maar natuurlijk nog altijd niet diep winters.

Vanaf zondag kan het dan ook in Vlaanderen wat kouder worden, met 's nachts lichte vorst en overdag maxima rond 4°C.

Vanaf zondag zou er dan ook naar Vlaanderen koudere landlucht worden aangevoerd. Die evolutie moeten we wel nog even afwachten. (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)

Met een dergelijk weerbeeld is er uiteraard in Vlaanderen geen sprake van schaatsen op natuurijs. In het noordoosten van Nederland kan er tegen volgend weekend wel her en der wat ijs liggen met beperkte schaatsmogelijkheden, maar voor een natuurijsfestijn op grote schaal is het ook daar voorlopig nog veel te vroeg.

Dooi, even vorst en daarna opnieuw dooi

Er begint zich stilaan duidelijkheid af te tekenen over het weerbeeld voor de komende dagen. De sneeuw van gisteren werd veroorzaakt door een lagedrukkern die vandaag volledig opvult boven de Duitse Bocht. Na de doortocht van die depressie is Vlaanderen in een zuidwestelijke stroming terecht gekomen. Die voert zachtere lucht aan, met maxima enkele graden boven het vriespunt. De sneeuw in Vlaanderen dooit dus weg. Ten zuidwesten van Ierland ontstaat tegelijk een nieuwe lagedrukkern. Die trekt komende nacht over het zuiden van Engeland en zorgt voor een stormveld op het Kanaal.

De kern van storm Goretti ligt morgenmiddag boven Nederland. Ten noorden van de kern wordt koude lucht aangevoerd, ten zuiden zachte. (bron kaart: windy.com)

Morgenochtend ligt de kern boven de Belgische Kust. Rond 6 uur morgenochtend valt de wind daardoor aan onze kust eventjes vrijwel volledig weg. Morgenmiddag ligt de kern boven Nederland en steekt er een stormachtige noordwestenwind op boven het Belgische deel van de Noordzee. Die blaast relatief zachte zeelucht een heel eind het binnenland in, met maxima rond 5°C in Oostende, rond 4°C in Gent en rond 3°C in Limburg. Storm "Goretti", want die naam kreeg het beestje mee, zorgt ook voor heel wat neerslag. Tussen vanmiddag en morgenavond valt er lokaal 40 mm regen. Die spoelt het sneeuwdek in Vlaanderen onverbiddelijk weg en kan ook lokaal tot wateroverlast leiden. De hoogste temperaturen noteren rond middernacht: dan kan het kwik eventjes oplopen tot +10°C in Vlaanderen en +4°C op de Ardense hoogten. 

Lang duurt die zachte opstuw niet. In de loop van de nacht begint de temperatuur alweer te dalen. Op de hoogste toppen van de Ardennen en de Hoge Venen blijft de temperatuur morgen rond het vriespunt schommelen en is er ook hogerop geen smeltlaag meer aanwezig in de troposfeer. Daar kan er dus, na een erg korte dooi, nog een pak sneeuw bijvallen. Ook het uiterste noorden van Nederland krijgt een ander weerbeeld dan Vlaanderen. Daar blijven ze ten noorden van de kern van Goretti in gevoelig koudere lucht en daar keert de vorst in de loop van morgen al terug.

Zaterdag vult de kern van Goretti alweer op boven Tsjechië. De wind draait bij ons weer naar de oostelijke sector en van over Duitsland en Nederland herovert de koude lucht onze contreien. Zaterdagmiddag ligt de temperatuur rond -6°C in Groningen, rond -2°C in Antwerpen, rond +2°C in Gent en rond +3°C aan de kust. In het oosten van ons land valt er nu en dan sneeuw, in het westen nu en dan regen, maar de grens tussen de neerslagsoorten regen/sneeuw schuift in de loop van de dag steeds verder op richting kust. Lokaal kan er in Vlaanderen opnieuw een sneeuwdek van enkele centimeters ontstaan, vooral dan ten oosten van de lijn Kortrijk-Antwerpen. Het Belgisch Kampioenschap veldrijden in Beringen zal zich dus hoogstwaarschijnlijk afspelen op een besneeuwd parcours, zelfs als de sneeuw vandaag en morgen eerst nog tijdelijk wegsmelt.

Het sneeuwdek op zaterdagavond volgens het weermodel ECMWF: van ruim 20 cm in het noordoosten van Nederland tot 3 cm in het oosten van Vlaanderen.

De nacht van zaterdag op zondag wordt koud, met minima rond -10°C boven de sneeuw in oostelijk Vlaanderen en rond -6°C aan de kust. In delen van Nederland wordt het lokaal nog kouder, met daar boven de sneeuw minima rond -15°C. Zondag wordt een droge, maar koude dag. De maxima liggen rond -4°C in Limburg en rond -1°C aan de kust. 

Tot gisteren was er onduidelijkheid hoe het daarna verder zou verlopen. De weermodellen kwamen zowel met ijskoude als met veel zachtere oplossingen. Die onzekerheid lijkt nu grotendeels weg. Vanaf maandag komen we geleidelijk in een zuidwestelijke stroming terecht. Dat is slecht nieuws voor wie zat te hopen op zonnige, maar koude schaatsdagen in een mooi sneeuwdecor. Liefhebbers van zachte, maar grijze, donkere, regenachtige en modderige toestanden (en zo zijn er blijkbaar nogal wat in Vlaanderen) mogen opgelucht ademhalen: zij krijgen vanaf volgende week hun favoriete weertype. De maxima liggen dan tussen 5 en 10°C, de vorst tijdens de nachten verdwijnt en er is vrijwel elke dag kans op een behoorlijke plens regen, terwijl de zon zich nauwelijks laat zien.

Ondanks de lokaal strenge vrieskou van komend weekend, komen er volgende week dus helaas weinig of geen schaatsmogelijkheden op natuurijs.

Vorst heeft bijna heel Europa veroverd, maar aarzelt bij ons

Sinds Kerstavond bevinden we nu ons in een koudere periode, maar de droge kou heeft plaatsgemaakt voor een sneeuwrijke variant, toch in een groot deel van de Lage Landen. Alleen het westen van Vlaanderen is er op sneeuwgebied bekaaid vanaf gekomen. Dat heeft te maken met twee factoren. Eerst en vooral is er de beruchte neerslagschaduw van Engeland, die er voor zorgt dat Noordzeebuien bij een noordwestelijke stroming moeilijk of niet tot aan de Belgische Kust geraken. Ten tweede zorgde een aanlandige wind ervoor dat in een brede kuststrook de temperatuur in de onderste luchtlagen te hoog opliep om droge sneeuw mogelijk te kunnen maken.

Zo zag Vlaanderen er uit vanuit de ruimte op 4 januari 2026. De sneeuwgrens ligt grofweg ten oosten van de lijn Kortrijk-Sint-Niklaas. (bron: Sentinel Hub)

Wat dat laatste betreft, zien we sinds de Kerstdagen wel een opmerkelijke verandering. Tot en met 23 december 2025 waren zowel de strand- als de zeewatertemperatuur in onze omgeving nog veel hoger dan normaal. De temperatuur van het strandwater lag op 23 december in Oostende nog rond 9,5°C en die van het zeewater ter hoogte van de Thorntonbank zelfs nog rond 10;2°C. De voorbije twee weken is de zeewatertemperatuur met bijna 4 graden gedaald, tot 6;4°C. De temperatuur van het strandwater daalde met meer dan 5 graden, tot 3;8°C. Dat scheelt toch een slok op een borrel als de wind nu nog van over zee gaat waaien.

De zeewatertemperatuur aan de Thorntonbank en de strandwatertemperatuur in Oostende van 20 december tot vandaag. (bron: meetnetvlaamsbanken.be)

Waar de winter begin december nog de grote afwezige was in zowat heel Europa, dan heeft de vorst nu grote delen van het continent in een ijzige greep. In het noorden van Scandinavië lag de temperatuur deze middag tussen -25 en -35°C. Ook in het zuiden van Zweden was het deze middag flink koud: tussen -5 en -10°C. In de omgeving van de Poolse hoofdstad Warschau was het vanmiddag -12°C en in Berlijn -2°C. Zelfs in grote delen van Frankrijk is het koud, met temperaturen overdag rond of onder het vriespunt. 

Dat heeft gevolgen voor het weer de komende dagen: van zodra de wind van over land waait, wordt er koude lucht aangevoerd, ook vanuit het zuiden en het zuidoosten. Dat merken we als enkele depressiekernen de volgende dagen over onze omgeving trekken. De grens tussen zachtere zeelucht en koude landlucht is erg scherp, en daardoor ook de grens tussen sneeuw en regen. Kleine veranderingen in de koers van de depressiekernen kunnen grote veranderingen in het weerbeeld opleveren.

De temperatuur in Europa vanmiddag om 12 UTC. De grens tussen groen en blauw is de vorstgrens. In het noorden van Scandinavië is het vlotjes -30°C. (bron: windy.com)

Natuurijs

Het heeft de voorbije dagen boven het sneeuwdek lokaal matig gevroren, maar sneeuw en ijsvorming gaan niet helaas niet zo goed samen. Schaatsmogelijkheden zijn voorlopig erg beperkt. Ik zag een enkele combibaan open gaan in Nederland, maar dat is alleen mogelijk als vrijwilligers keihard werken om de baan sneeuwvrij te maken en daarna laagjes water vernevelen op de ondergrond. Ook de lokale matige vorst in Vlaanderen volstond niet om wat minimale schaatsmogelijkheden op te leveren.

Op langere termijn blijven de verwachtingen onzeker. Zowel morgen woensdag als vrijdag beuken twee depressiekernen vanuit het westen in op het Europese vorstbastion. Morgen woensdag levert dat in Vlaanderen een tijdelijk sneeuwdek op, maar na de middag loopt de temperatuur op tot enkele graden boven het vriespunt, en als er dan nog neerslag valt, is het regen. In de nacht van woensdag op donderdag schommelt de temperatuur in Vlaanderen rond het vriespunt, donderdag overdag rond +3°C. 

Vrijdag trekt er een stormdepressie via het Kanaal over onze omgeving naar het noordoosten. Dat gaat in Vlaanderen gepaard met regen en ruim positieve temperaturen. Daarna, vanaf zaterdag dus, kan het twee kanten uit: ofwel blijven we langere tijd in de vrij zachte lucht, ofwel keert de kou al snel terug. Dat heeft alles te maken met wat ik hierboven schetste: van zodra de wind van over land gaat waaien, kan de vorst het verloren terrein snel weer goedmaken. We wachten dus nog even af.

Eventueel sneeuwdek bepaalt de temperatuur

Het nieuwe jaar 2026 lijkt te gaan beginnen met een licht winters kantje. De polaire straalstroom neemt een forse duik en komt net boven of iets ten zuiden van onze omgeving te liggen. Dat betekent dat de bovenluchten afkoelen en dat eventuele neerslag een winters karakter krijgt. "Eventuele neerslag", want de stroming is noordwestelijk en dat betekent dat de beruchte neerslagschaduw van Engeland zijn werk doet. Sneeuwbuien vallen vooral boven Nederland, het oosten van Vlaanderen en de Ardennen. De westelijke helft van Vlaanderen houdt het veel droger. Een eventueel sneeuwdek heeft een grote invloed op de minima en maxima, dus die zijn voorlopig nog moeilijk exact in te schatten.

De polaire straalstroom ligt morgenmiddag net ten zuiden van onze regio. Zolang die daar blijft liggen, blijven we in de koude lucht. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de).

Tussen een hogedrukgebied met centrum ten zuiden van Groenland en een diepe depressiekern boven zuidelijk Scandinavië stroomt er vanaf vandaag maritiem polaire tot zelfs arctische lucht naar onze omgeving. In deze stroming trekt er een zwak koufront en later een buienlijn mee. Op het koufront valt er in het laagland voornamelijk regen en ook wat kletsnatte sneeuw, de buien die daarna volgen krijgen meer en meer een winters karakter, maar concentreren zich dus voornamelijk op het oosten van ons land. Op de hoogste toppen van de Ardennen en de Hoge Venen kan er vanavond en vannacht tot 10 cm verse sneeuw vallen. De maxima liggen vandaag donderdag in westelijk Vlaanderen rond 4°C, de minima komende nacht rond 1 à 2°C. In een brede kustregio liggen ze enkele graden hoger, door de aanlandige wind.

Morgen vrijdag vallen er boven Nederland en het noordoosten van Vlaanderen winterse buien en sneeuwbuien. Westelijk Vlaanderen houdt het zo goed als droog. De maxima liggen rond 4°C. In West- en Oost-Vlaanderen is er dus weinig winters aan het weerbeeld morgen. De provincies Antwerpen en Limburg mogen zich wel opmaken voor een sneeuwdek morgenavond, dat dikker wordt richting het oosten toe. In de nacht van morgen op overmorgen liggen de minima rond -1 in het oosten en rond +1 in het westen.

Zaterdag ruimt de stroming iets meer van westnoordwest naar noordwest. Dat betekent dat ook de noordwestelijke regio's van Vlaanderen wat meer kans maken op winterse neerslag en een eventueel sneeuwdek. Alleen het zuidwesten (de ruime omgeving van de Westhoek) lijkt de dans te ontspringen. De maxima liggen zaterdag rond +1 in Limburg, rond +2 in het centrum en rond +3 à +4°C vlak aan zee.

Maandagmiddag verwacht het Europese weermodel een sneeuwdek tot ruim 13 cm in Limburg, maar dit model laat de sneeuw soms te makkelijk liggen in vergelijking met de werkelijkheid. Boven het sneeuwdek blijft het vriezen. (bron kaart: windy.com)

In de nacht van zaterdag op zondag vriest het licht in de regio's waar er een sneeuwdek ligt, elders blijven de minima licht positief. Zondag overdag liggen de maxima rond 2°C in de sneeuwloze gebieden, elders blijft het kwik rond het vriespunt hangen.

Begin volgende week is het licht winters, met 's nachts soms matige vorst boven een sneeuwdek, elders lichte vorst. De maxima liggen iets boven het vriespunt in sneeuwloze regio's, rond of iets onder nul in de regio's met meer sneeuw. In delen van Nederland wordt een dikker sneeuwdek verwacht dan in westelijk Vlaanderen, dus daar kunnen de nachten ook kouder uitpakken.

Of het koudere weertype ook in de tweede helft van volgende week blijft aanhouden, is nog afwachten. Echt natuurijs van betekenis vormt er zich voorlopig nog niet in Vlaanderen, maar wat lokaal schaatsplezier op opgespoten banen en ondiepe plassen en vennen is begin volgende week zeker mogelijk. In Nederland zien de kansen er wat dat betreft nog wat beter uit.

Minder koude en vochtigere lucht op komst

De voorbije nachten lagen de minima in de omgeving van Gent rond -4°C. Op beschutte plaatsen ging de ijsvorming verrassend snel. Door de heldere lucht, de lage dauwpunten en de matige wind kon de warmte snel worden afgevoerd en dikte het ijslaagje snel aan. Ook in Nederland was dat het geval en zoals verwacht konden daardoor een aantal "combi"-ijsbanen de deuren openen voor wat schaatsplezier op natuurlijk ijs. Het échte natuurijs is nog volstrekt onbetrouwbaar en dat zal er de komende dagen niet op beteren, want de winterkou zet niet echt door.

Het hogedrukgebied heeft zich verplaatst van het zuiden van Scandinavië naar de noordelijke Atlantische Oceaan. (ECMWF via Windy.com)

(De situatie die ik hieronder schets, geldt voor het westen van Vlaanderen, het weer in de andere regio's van de Lage Landen kan hiervan afwijken)

Het hogedrukgebied dat verantwoordelijk was voor de aanvoer van de vrij koude landlucht, heeft zich ondertussen verplaatst van het zuiden van Scandinavië naar de noordelijke Atlantische Oceaan. De bovenluchten zijn al flink opgewarmd, op grondniveau blijft het voorlopig nog vrij koud. Deze inversie zorgt er bijvoorbeeld voor dat het op de toppen van de Ardennen vandaag +7°C wordt, terwijl aan  onze kust de maxima blijven steken rond +1°C.

Morgennamiddag zien we het weerbeeld omslaan. De continentale luchtmassa maakt dan plaats voor een maritieme luchtmassa. Deze lucht is veel vochtiger. Er komt lage bewolking binnendrijven en lokaal ook nevel of zelfs mist. Morgenochtend liggen de minima in westelijk Vlaanderen rond -1 à -2°C, de maxima rond liggen er morgen rond +4°C. Het dauwpunt stijgt nog sterker: van -12°C 's ochtends naar +2°C 's avonds. Dat positieve dauwpunt zorgt ervoor dat de ijsvloer morgen sterker begint af te smelten, ook op de combibanen.

In de nacht van morgen op zondag blijft de temperatuur waarschijnlijk boven het vriespunt, hooguit vriest het nog een enkel graadje. Zondag overdag hangen er eerst mist en lage bewolking, die maar moeilijk oplossen. Er zit weinig beweging in de temperatuur, met maxima rond 2°C. Tegen de avond zou het moeten uitklaren en in de nacht van zondag op maandag gaat het opnieuw vriezen, met minima maandagochtend rond -3 à -4°C. Dat komt omdat het hogedrukgebied tijdelijk een wig uitbouwt naar onze omgeving en de troposfeer tot rust komt.

Vanaf dinsdag komen we in een strakkere noordelijke en later noordwestelijke stroming terecht en dat zorgt voor een "dooi om de noord", voor zover we dit woord al mogen bovenhalen na deze beperkte koude periode. De aangevoerde luchtmassa neemt warmte op boven de Noordzee en zorgt begin volgende week voor ruim positieve maxima (rond +6°C) en nauwelijks of geen vorst tijdens de nachten.

De tweede helft van volgende week en volgend weekend blijft de stroming geblokkeerd boven de noordelijke Atlantische Oceaan. Dat betekent dat echt zachte luchtmassa's niet tot onze omgeving kunnen doordringen. De exacte positie van de blokkade zal bepalen of we te maken krijgen met temperaturen die rond of iets onder normaal liggen, dan wel met beduidend kouder weer en winterse neerslag. Dat is momenteel echt nog niet in te schatten. 

De weermodellen komen om de 6 uur met een nieuwe uitdraai. Het is verleidelijk om die elke keer tot in de details te bespreken en elke keer te roepen dat de kans op vorst of winterkou op langere termijn flink is gestegen of gedaald. Als je een verwachting wil opmaken, is dat zinloos. Na een dag of 7 tekenen alleen de grote lijnen zich af in de weermodellen. Als je die van de opeenvolgende runs uitmiddelt, krijg je wel zicht op een trend, maar details zijn op die termijn onmogelijk in te vullen. Geen sensationele vooruitblikken op de lange termijn dus hier. Het is misschien niet goed voor de klik- en bezoekcijfers van mijn website, maar daar hoef ik mij met deze niet-commerciële IJsverwachting gelukkig niets van aan te trekken.

Vrij koude kerstdagen op komst

Precies zoals de weermodellen vorige week hadden voorzien, heeft zich een hogedrukblokkade opgebouwd. We zien op de weerkaart van vandaag een hogedrukgebied dat zich uitstrekt van Polen over het zuiden van Scandinavië tot de Noorse Zee. Daardoor staat er in onze omgeving een zuidoostelijke tot oostelijke stroming. Omdat er de vorige weken nauwelijks winterkou te bespeuren was in grote delen van Europa, voert die oostelijke stroming vandaag nog erg zachte lucht aan. De komende dagen wordt de aangevoerde luchtmassa kouder, gaat het 's nachts licht vriezen en blijven de maxima tijdens de Kerstdagen aan de lage kant: iets boven het vriespunt.

Vandaag ligt er een hogedrukgebied boven het zuiden van Scandinavië, waardoor de wind bij ons de oostelijke hoek opzoekt. (bron kaart: UK MetOffice)

We associëren in de winter een oostenwind vaak met winterkou. Dat hoeft niet altijd zo te zijn. Vandaag bijvoorbeeld: ondanks de oostenwind liggen de maxima in de regio Gent rond 11°C. Dat komt omdat de oostenwind gewoon een zachte luchtmassa terugduwt die de voorbije dagen tot ver in Oost-Europa was doorgedrongen. Ook op grote hoogte is de lucht boven ons hoofd erg zacht: vandaag, morgen en dinsdag rond +5° à +7°C op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte). Op die dagen kan het onmogelijk echt koud worden. Morgen maandag liggen de maxima rond 7°C, dinsdag rond 5°C. 

In de nacht van dinsdag op woensdag komt vanuit het oosten een koude luchtmassa opzetten. Bij ons ligt de temperatuur op 1500 meter hoogte nog rond +7°; in Polen rond -7°C. (Kaart: temperatuur op 850 hPa volgens weermodel ECMWF via windy.com)

De wind blijft de komende dagen de oosthoek opzoeken en op een bepaald moment is de zachte luchtmassa natuurlijk op. Dat gebeurt in de nacht van dinsdag op woensdag. Van boven Duitsland zien we dan een luchtmassa komen opzetten die beduidend kouder is. Dat gebeurt voorts vrij onopgemerkt: er is geen uitgesproken koufront met neerslag die de afkoeling vergezelt. Het betekent wel dat de minima woensdagochtend in de regio Gent overdag voor het eerst flirten met het vriespunt en dat de temperatuur ook overdag maar enkele graden oploopt. Op Kerstavond duikt het kwik dan onder nul. Het gaat om pure transportkoude, want door de doorstaande wind blijft de afkoeling door uitstraling beperkt.

Op Kerstdag ligt de temperatuur 's ochtends rond -1 à -2°C, overdag rond +1°C. Dat alles bij een oostendwind van 4 Bft. Wie een kerstwandeling wil maken, kleedt zich dus best in laagjes want het koudegevoel zal vrij groot zijn. De oostelijke wind wordt aangejaagd door het hogedrukgebied boven het zuiden van Scandinavie (aangesterkt tot ruim 1040 hPa) en een depressie tussen Sardinië en de Balearen: een klassieke winterse drukverdeling.

Op vrijdag ontwikkelt het Scandinavische hogedrukgebied een uitloper naar de Balkan. Daardoor wordt de aanvoer van echt koude continentale lucht opnieuw wat afgesneden. Het weerbeeld blijft wel licht winters, met 's nachts lichte vorst en overdag maxima iets boven het vriespunt.

Begin volgende week verplaatst het hogedrukgebied zich van Scandinavië naar de omgeving van Schotland en IJsland. Het patroon blijft geblokkeerd, maar de wind zoekt meer de noordelijke hoek op en neemt dus opnieuw wat zachtere zeelucht mee vanover de Noorse Zee en Noordzee. De minima liggen in Vlaanderen dan meest waarschijnlijk rond het vriespunt en de maxima rond 4 à 5°C. De kans op een bui neemt toe en daar kan een winters buitje bij zijn.

Dit verwacht weermodel ECMWF voor zaterdag 27 december: het hogedrukgebied verplaatst zich naar IJsland, met een uitloper naar de Balkan. De echt koude luchtmassa's kunnen ons daardoor niet meer bereiken, maar zacht weer staat ook niet meteen op het programma. (kaart: windy.com)

Er vormt zich voorlopig  nog niet echt natuurijs, zeker niet op de grotere wateroppervlakten. Daarvoor blijft de vorst te beperkt en staat er ook vaak te veel wind. Wat schaatsplezier op het "natuurlijk ijs" van een combibaan (waar water bij nachtelijke vorst verneveld wordt op een asfalten piste tot er een dun laagje ijs is gevormd) zit er op het einde van de week allicht wel in, maar daarvoor zal de Vlaamse schaatsliefhebber dan toch naar Nederland moeten trekken, bij gebrek aan combibaan in eigen land.

Evolutie naar een geblokkeerd weerpatroon

Er glinstert een sprankeltje hoop aan de horizon voor de liefhebbers van natuurijs in de Lage Landen. Nadat een westcirculatie de voorbije weken vrijwel ononderbroken zachte subtropische lucht naar onze omgeving heeft aangevoerd, evolueren we vanaf het weekend naar een geblokkeerd weerpatroon. We zien die opbouw zaterdag al beginnen. Dat is nu binnen een termijn van 82 uur, dus mogen we er van uitgaan dat die omslag naar een blokkade er ook effectief zal komen. Na het weekend resulteert dit in een kouder weertype, waarvan we de details uiteraard nu nog niet kunnen invullen. 

Maandag ligt er een hogedrukgebied boven Scandinavië en diverse lagedrukkeren ten zuiden daarvan. Er staat bij ons een oostenwind, maar die voert nog altijd zachte lucht aan. (bron kaart: wetterzentrale.de)

Wat gebeurt er zaterdag precies? Een depressiekern tussen IJsland en Schotland vult op en tegelijk ontwikkelt het hogedrukgebied van de Azoren een wig naar het noorden en een hogedrukgebied boven Centraal-Europa een wig naar het zuiden van Scandinavië. Beide uitlopers maken contact en er ontstaat zondag een hogedrukcel met centra boven het zuiden van Noorwegen en de Noorse Zee. Daardoor gaat het bij ons zondag al vanuit het oosten waaien, maar een winterinval levert dat niet op. Integendeel zelfs. Er bevindt zich geen koude luchtmassa in onze omgeving en er wordt in eerste instantie zelfs erg zachte lucht aangevoerd met deze oostenwind. De temperatuur ligt zondag overdag rond 11°C.

Maandag bedekt het hogedrukgebied al heel Scandinavië. De wind blijft bij ons de oosthoek opzoeken, maar de afkoeling blijft beperkt. De bovenluchten zijn nog altijd erg warm: +7°C op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte) en er hangt ook veel bewolking, waardoor het 's nachts niet sterk kan afkoelen. In de thermometerhut op 1,5 meter hoogte levert dat maandag in de omgeving van Gent minima op rond +4°C en maxima rond +7¨C.

De dagen daarna blijft de luchtdruk hoog ten noorden van onze omgeving en kan er vanaf woensdag 24 december mogelijk wel koude lucht doordringen tot onze omgeving. De mogelijkheid bestaat dus dat we vrij koude, maar droge kerstdagen krijgen, met minima én maxima in de omgeving van het vriespunt, maar die evolutie moeten we nog even afwachten. Van ijsvorming van betekenis is er voorlopig nog geen sprake. De "ijspluim" voor ondiep water toont wat signalen van ijsvorming vanaf 27 december, maar dat is veel te ver weg om nu al uitspraken over te doen. Maar we leven in elk geval wel in hoop, en dat is in deze klimaatopwarmende tijden al heel wat.

Het ECMWF-meteogram voor Drongen. Merk op hoe de wind een duidelijke voorkeur heeft voor het noordoosten vanaf dinsdag, wat resulteert in een geleidelijk dalende temperatuur. Vanaf kerstdag is de kans op vorst tijdens de nachten steeds groter dan 50 procent. (Bron: ecmwf.org)

Nog geen winterkou op komst

De tweede helft van november bracht in grote delen van Scandinavië mooie schaatscondities na een periode met strenge vorst, maar inmidddels is de temperatuur daar weer opgelopen, vooral dan in het zuiden en midden. Dat hoeft op zich geen probleem te zijn als het ijs al dik genoeg is, maar op veel plaatsen in het noorden is er ook sneeuw gevallen en dat maakt het schaatsen heel wat moeilijker.

Wat onze omgeving betreft, hoeven we ons voorlopig geen illusies te maken. Winterweer maakt de eerste week geen enkele kans. Er staat de hele tijd een zuidelijke tot zuidwestelijke wind die zachte lucht aanvoert. De nachten verlopen vorstloos en de maxima liggen rond 10°C. Er zijn nog geen aanwijzingen dat er verandering op til is.

Van zodra de kans op natuurijs toeneemt, meld ik het hier.

Scandinavië maakt zich op voor eerste serieuze winterinval

In het noorden van Scandinavië is de winter ingevallen. Vandaag vrijdag ligt de vorstgrens (met ook overdag negatieve temperaturen) een kilometer of 300 ten noorden van Stockholm. In het uiterste noorden, zeg maar Lapland, wordt er al op natuurijs geschaatst. Morgen en overmorgen aarzelt de vorst nog wat, maar vanaf maandag koelt een groot deel van Scandinavië flink af, met zelfs in de omgeving van Stockholm overdag negatieve temperaturen. De grens met schaatsbaar ijs schuift vanaf dan snel op naar het zuiden. Goed nieuws voor de schaatsers ter plekke, is dat sneeuwval daarbij grotendeels uitblijft, zodat er zich erg mooie ijsvloeren kunnen vormen. De hoogdagen voor de Zweedse langeafstandsschaatsers komen er dus aan.

Op een week tijd zal het natuurijs in de omgeving van de Zweedse stad Sundsvall ongeveer 15 cm aangroeien, op voorwaarde dat er geen sneeuw op ligt. Bron: Jan-Erik Gustafsson, skridko.net. (*)

De vorstinval in Scandinavië wordt veroorzaakt door een hogedrukgebied boven Groenland en een lagedrukgebied boven Nova Zembla. Tussen deze beide druksystemen stroomt er vanuit het noorden Arctische lucht uit boven Noorwegen en Zweden. Deze noordelijke hoogtestroming zet zich ook door tot boven de Benelux, maar het hoeft niet gezegd dat de luchtmassa al behoorlijk is opgewarmd als ze ons bereikt, na een lange reisweg over het warme Noordzeewater. Het extreem zachte weer van de voorbije dagen behoort vanaf maandag wel tot het verleden. Maandag liggen de maxima in de regio Gent nog rond een graad of 9, dinsdag rond een graad of 7. Een winterinval kunnen we dit niet noemen, want van vorst is er nog geen sprake, ook niet tijdens de nachten.

Woensdag trekt er een depressiekern over onze omgeving, terwijl er nog altijd een hogedrukgebied ligt boven IJsland. We krijgen woensdag en donderdag in Vlaanderen killig weer: geregeld regen, bij maxima rond 6 graden en minima rond 2 graden. De kans dat de neerslag valt als (natte) sneeuw is volgens het ensemble van ECMWF voorlopig nooit groter dan 10 procent. Bij voldoende opklaringen kan het 's nachts en 's ochtends wel vriezen aan de grond en heel misschien is ook een graadje vorst in de thermometerhut mogelijk. 

Schaatsers in het noorden van Zweden houden de dikte van de ijsvloer nauwgezet in de gaten, zoals hier in de omgeving van Luleå. (Foto: Johnny Sundström)

(*) Deze grafiek toont de ijsaangroei per 6 uur in cm, van een sneeuwvrije basisijsvloer van 5 cm (donkerblauw) of van een 5 cm dikke basisijsvloer bedekt met 2 cm droge sneeuw (lichtblauw). Hij zegt dus niets over de absolute dikte van de ijsvloer

Vlaams Kampioenschap marathon op natuurijs op de Bleukensweide

De Bleukensweide in Leest heeft het voor elkaar. Daar vindt morgen zaterdag het officiële Vlaams Kampioenschap marathonschaatsen op natuurijs plaats. Om 8.30u vertrekken een vijftigtal wedstrijdschaatsers (het maximum aantal toegelaten) voor een wedstrijd over 30 ronden van 800 meter, met de Vlaamse titel bij mannen en vrouwen als inzet.

Om 9.30u is er een juniorenwedstrijd en om 11 uur een toertocht.

Het ijs op de ondiepe Bleukensweide is "maar" 7 cm dik, vandaar de limiet op het aantal deelnemers.

Het is van 2009 geleden. dat er nog een officiële schaatswedstrijd op natuurijs kon plaatsvinden in Vlaanderen. Een dikke proficiat aan de organisatoren voor hun inzet en harde werk!

(Ik sta zelf ook aan de start, maar zonder ambitie op een goede uitslag. Voor mijn diesel is een afstand van 24 km véél te kort.

Eventjes schaatsen op ondergelopen weilanden en meersen

 Hier en daar werd er vandaag geschaatst op enkele ondergelopen weilanden en meersen. Na een nacht met minima rond -6°C zal dat morgen donderdag ook nog lukken. Vrijdag wordt een twijfelgeval. Het kan dan 's ochtends nog licht vriezen, maar overdag loopt de temperatuur op tot +3°C. Van zaterdag tot en met maandag ligt de temperatuur dag en nacht boven het vriespunt. Nieuwe schaatsmogelijkheden komen er dus niet meer bij en de ondergelopen weides en meersen zullen ook snel beginnen te dooien. 

Vanaf dinsdag is de verwachting erg onzeker. De kans op neerslag neemt dan gevoelig toe, maar of dat regen dan wel sneeuw wordt, is nog lang niet duidelijk. Ook over verdere winterse ontwikkelingen heerst nog grote onduidelijkheid in de weermodellen.

Waag je de komende dagen in elk geval niet op vijvers, kreken en afgesneden meanders van rivieren (of kort gezegd: diep water). Zo lag de Oude Leie in Bachte (Deinze) vandaag nog grotendeels open.

Als je gaat schaatsen op een ondergelopen weide, hou er dan rekening mee dat je in principe toelating nodig hebt van de eigenaar. Schaatsers brengen geen schade toe. Leg de eigenaar beleefd maar kordaat uit wat je komt doen als hij je aanspreekt. Zeg dat je niets beschadigt en dat je alle afval netjes weer mee naar huis meeneemt. Als hij dan nog niet kan verdragen dat je een dagje veilig komt schaatsen, moet hij echt wel van slechte wil zijn.

De Oude Leie in Bachte (Deinze) lag vandaag nog grotendeels open. Onmogelijk om daar de komende dagen te schaatsen dus.

Een paar vrij koude dagen, zachter vanaf vrijdag

 Zoals verwacht is de vorst gisteren in de loop van de dag ingevallen. Echt koud werd het de voorbije nacht nog niet. Vrijwel overal in Vlaanderen lag de temperatuur deze ochtend tussen -2 en -3°C. Op grote hoogte trekt vandaag een bel met koude lucht over onze omgeving, een zogenaamde koude put. Op 850 hPa (ongeveer 1500 meter) daalt de temperatuur deze voormiddag tot -14°C en dat gebeurt niet zo heel vaak. Daardoor wordt de troposfeer tijdelijk onstabiel en kunnen er enkele sneeuwbuitjes vallen. Het is maar een klein belletje, want vanavond is de temperatuur op 850 hPa alweer opgelopen tot -7°C.

Vandaag trekt een kleine "koude put" over Vlaanderen en het zuiden van Nederland, een bel gevuld met koude bovenluchten.

De maxima liggen vandaag maandag in Vlaanderen rond -1°C, bij een nog altijd matige noordoostenwind. Komende nacht krijgen we meer opklaringen, bij minima rond -5 à -7°C. Op beschutte plaatsen kan er ijs ontstaan op ondiep water. De wind bemoeilijkt de ijsvorming, maar éénmaal het ijs er ligt, kan het wel flink aangroeien.

Morgen dinsdag wordt een zonnige, maar vrij koude dag met maxima rond -2°C. In de nacht van dinsdag op woensdag vriest het opnieuw een graad of 6 in Vlaanderen. De wind neemt iets in kracht af, wat gunstig is voor de ijsvorming. Woensdag overdag liggen de maxima in Vlaanderen rond het vriespunt. 

Donderdag blijft het in Vlaanderen nog koud. Op grote hoogte is de luchtmassa flink opgewarmd tot +1°C, een heel verschil met de -14°C van vandaag. Maar op grondniveau merken we daar niet zo veel van, omdat een koude plaklaag zich lang kan handhaven. De minima liggen in Vlaanderen rond -6°C, de maxima rond +2°C. In Nederland wordt het al een ander verhaal. Daar kan alleen in het zuidoosten van het land de koude lucht zich handhaven, elders loopt de temperatuur al op tot +6°C. Onze noorderburen hoeven dus absoluut niet te rekenen op grootschalige schaatsmogelijkheden.

Zaterdag draait de wind bij ons naar het noordwesten en wordt er dus minder koude, maritieme lucht aangevoerd.

Vrijdag en zaterdag wordt de kou ook in Vlaanderen getemperd. De wind draait naar het noorden en later noordwesten en gaat dus van over zee waaien. De minima liggen dan nog rond het vriespunt, de maxima rond +5°C. De kans op buien neemt toe, maar in het laagland zijn dat gewone regenbuien.

Meer dan wat beperkte en heel lokale schaatsmogelijkheden op (erg) ondiep water zit er dus niet in.

Vorst vanaf zondag, maar wind bemoeilijkt ijsvorming

Je zag ze her en der waarschijnlijk wel al: de hosana-nieuwsberichten dat de schaatsen "uit het vet" mogen. Ik hou mij bij mijn stelregel dat ik alleen maar schaatspret aankondig als het effectief al vriest en dat is voorlopig nog altijd niet het geval. IJsvorming is een delicaat proces. Er moet nog veel gebeuren voor er een natuurijsvloer ligt, laat staan één waarop er geschaatst kan worden. Het duurt nog tot zondag voor het begint te vriezen, en dan nog zijn er 2 belangrijke bezwaren. Eerst en vooral wordt het met minima rond -5°C niet écht heel erg koud. Ook belangrijk: er staat van zondag tot en met donderdag vrij veel wind: 3 tot 4 Bft uit NO. Ook dat bemoeilijkt de vorming van een ijsvloer. Oja, en bewaar je schaatsen trouwens nooit "in het vet", want dat is heel slecht voor de ijzers. Je hoeft ze er dus ook nooit "uit" te halen.

Precies 1 maand geleden lag de Kraenepoel in Aalter na 1 koude, maar windstille nacht meteen volledig dichtgevroren. Volgende week zal dat door de strakke wind veel moeizamer gaan.

Dat het een stuk kouder wordt dan de afgelopen weken, staat wel als een paal boven water. Er bouwt zich vanaf vandaag een wig van hoge luchtdruk op boven de noordelijke Atlantische Oceaan, wat zondag leidt tot de opbouw van een krachtig hogedrukgebied boven het zuiden van Scandinavië. Tegelijk ligt er een lagedrukgebied boven Italië, waardoor de wind bij ons naar het noordoosten draait. Die voert van zondag tot dinsdag droge en steeds koudere landlucht aan.

Morgen zaterdag waait de wind nog uit het noorden. Het is de hele dag zwaarbewolkt met nu en dan enkele buien, die vooral in het oosten van het land een winters karakter kunnen krijgen. De temperatuur ligt morgenochtend nog rond +6°, maar daalt tegen de avond naar +3°C in Oost-Vlaanderen en tot dicht tegen het vriespunt in Limburg. In de nacht van morgen op zondag blijft de temperatuur nipt positief in het westen van Vlaanderen, in het oosten is een graadje vorst mogelijk.

Zondag wordt een droge dag, maar er blijft wel de hele dag veel bewolking hangen. De temperatuur blijf overdag rond het vriespunt hangen. De wind ruimt van het noorden naar het noordoosten. Het waait matig: 3 tot 4 Bft, dus zelfs als het kwik onder het vriespunt duikt, zal er alleen op enkele erg beschutte plaatsen al wat ijs kunnen ontstaan.

In de nacht van zondag op maandag liggen de minima rond -5°C, maar omdat de wind nog altijd met 3 tot 4 Bft uit het noordoosten blijft waaien, vormt er zich maar moeilijk ijs op de wat grotere wateroppervlakken. De wind mengt immers voortdurend het koude bovenlaagje met het warmere water daaronder. Daardoor kan er geen ijs ontstaan.

Een winterkaart uit de boekjes: tussen een noordelijk hogedrukgebied en een depressie nabij Italië, wordt er koude continentale lucht uithet noordoosten naar ons land getransporteerd. (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)

Maandag krijgen we meer en meer de zon te zien. Het hogedrukgebied strekt zich nu uit van het zuiden van Scandinavië naar Schotland, waardoor de wind bij ons uit het oosten blijft waaien. Op grotere hoogte trekt een bel met koude lucht, afkomstig van Scandinavië, over ons land. Daardoor blijven de maxima maandag in Vlaanderen haperen bij een -1 à -2°C. Er blijft ook onveranderd 3 tot 4 Bft wind staan uit de oostelijke sector. Ik verwacht daardoor maandag nog nauwelijks ijs op grotere wateroppervlaktes. Alleen op enkele beschutte plekken en sloten ligt er hier en daar dan een dun pelletje ijs.

Dinsdag blijft de wind uit het oosten waaien. Die wind is een dubbele spelbreker. Hij mengt  constant het koude oppervlaktewater met het minder koude water daaronder. Maar de wind mengt ook de onderste luchtlagen door elkaar, waardoor er geen koude inversielaag vlak bij de grond kan ontstaan. De minima liggen dinsdagochtend daardoor rond -4°C en dat valt nog altijd onder de categorie "lichte vorst". Op grotere hoogte wordt de luchtmassa geleidelijk iets minder koud, waardoor we dinsdag maxima halen rond of iets boven het vriespunt.

Woensdag verschuift de kern van het hogedrukgebied wat meer naar het westen. In Vlaanderen blijft de wind uit de oostelijke sector waaien, maar in het noorden van Nederland kan de wind al wat meer een noordelijke component krijgen, met dus invloed van de (nog warme) Noordzee. Vanaf woensdag wordt het allicht kouder in Vlaanderen dan in het noorden van Nederland. 's Ochtends liggen de minima in de omgeving van Gent opnieuw rond -4°C, de maxima in de namiddag rond +2°C. De wind neemt iets in kracht af: tot 3 Bft uit NO. Hier en daar vormt zich een ijsvloertje van een centimeter, maar grotere wateroppervlaktes blijven nog altijd open liggen.

Op donderdag is de lucht op grote hoogte (hier 850 hPa, ongeveer 1500 meter) een stuk zachter dan op grondniveau. Door een koude "plaklaag" blijft het 's nachts wel vriezen, maar sneeuw bijvoorbeeld is in dit geval onmogelijk. (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)

Donderdag warmt de luchtmassa op grotere hoogte flink op: tot +5°C op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte). Sneeuwval is dus in elk geval uitgesloten, ook in de Ardennen, waar het overdag door een inversie een stuk zachter wordt dan in Vlaanderen. In Vlaanderen blijft de wind uit de oostelijke sector waaien. Er handhaaft zich een koude "plaklaag". De minima liggen in Oost-Vlaanderen rond -4 à -5°C, de maxima allicht rond +2 à +3°C. Op de Ardense toppen gaan de maxima vlotjes boven de +5°C. In het noorden van Nederland, waar de wind meer een aanlandige component heeft, liggen de minima dan weer niet veel lager dan -2°C. Vlaanderen is donderdag het koudste plekje van de Lage Landen.

Verdere evolutie

Tegen volgend weekend (13 en 14 januari) lijkt het hogedrukgebied zich terug te trekken tussen IJsland en Groenland, wat op zich geen slechte uitgangspositie is voor een koud vervolg van de winter. Maar voorlopig lijkt de wind ook bij ons de noord- tot noordwesthoek op te zoeken. Dat tempert de kou, met maxima hoogst waarschijnlijk tussen +2 en +5°C en minima rond of iets onder het vriespunt. De kans op wat winterse neerslag neemt toe. Kort samengevat: licht winterse perikelen dus naar volgend weekend toe.

Schaatsen?

Om de vragen over al dan niet schaatsen de komende dagen te counteren: de kans op een grootschalige schaatsmogelijkheden is voorlopig nog erg klein. Op de zogenaamde "combibanen" in Nederland zal het allicht wel lukken. Daar brengen vrijwilligers voortdurend dunne laagjes water aan op een betonnen ondergrond. Zodra het ijslaagje op het beton dik genoeg is, kan je er op schaatsen. Dat lukt soms al na 1 nacht. Snel en super veilig!

Binnenkort schaatsen op ondergelopen weilanden, die nu in Vlaanderen erg talrijk zijn na de wateroverlast? Afwachten maar. Misschien later in de week. Maar de harde wind bemoeilijkt de ijsvorming en mogelijk zakt het water sneller weg dan het ijs zich kan vormen. Schaatsen op ondergelopen weilanden en akkers is meestal veilig. Als je door het ijs zakt, zit daar nauwelijks water onder en riskeer je meestal alleen maar een paar natte voeten. Maar let wel op: van zodra het water onder het ijs wegtrekt in de bodem en de ijsvloer op sommige plekken gaat zweven boven het wateroppervlak of de grond, verliest het ijs bijna al zijn draagkracht en breekt het in stukken voor je er erg in hebt. Op die manier zijn er ook al lelijke valpartijen gebeurd. Natuurijs is nooit 100 procent veilig en moet altijd met het nodige respect behandeld worden.

Schaatsen op een ondergelopen weide, zoals hier in Deinze in februari 2021: relatief veilig, maar opletten als het water volledig weggetrokken is onder het ijs, want dan kan het snel breken of brokkelen.

Gevoelig kouder weer op komst

In mijn herinnering is het een klassieker uit de vorige eeuw: een erg natte kerst- en eindejaarsperiode, gevolgd een koude-inval rond Driekoningen. Het ziet ernaar uit dat het de komende dagen nog eens deze klassieke toer opgaat. Vanaf komend weekend wordt het gevoelig kouder, met vorst tijdens de nachten en maxima rond het vriespunt.

De verwachting voor komende zondag: de wind draait bij ons naar het noordoosten en voert gevoelig koudere landlucht aan. (bron kaart: ecwmf via wetterzentrale.de)

Vandaag dinsdag trekt nog een erg actief frontaal systeem over ons land. De overvloedige neerslag, gecombineerd met een totaal verzadigde bodem, zal ongetwijfeld tot wateroverlast leiden. Een zuidwestelijke wind voert nog erg zachte zeelucht aan, met maxima rond 13°C. Een golftop op dit actieve front heeft zich ontwikkeld tot een aparte depressiekern die vanaf de late namiddag voor erg veel wind zorgt op zee en in de kustgebieden, met rukwinden tot 100 km/h of meer.

Morgen en donderdag zorgt een volgend lagedrukgebied, met kern in de omgeving van Schotland, nog altijd voor de aanvoer van zachte maritieme lucht. De maxima liggen in de regio Gent morgen rond 11°C en donderdag rond 10°C. Er valt nog altijd geregeld regen of een bui, waardoor de wateroverlast nog een tijd kan aanhouden.

Vrijdag 5 januari ligt er een depressiekern voor de Belgische Kust en een tweede exemplaar nabij Ierland. Dat is het begin van de weersverandering. De wind krijgt daardoor een noordelijke component en de subtropische luchtmassa ruimt plaats voor een polaire luchtmassa. De maxima liggen vrijdagmiddag nog rond 9°C, maar na de middag begint het af te koelen.

Zaterdag zien de weerkaarten er compleet anders uit dan we de voorbije weken gewoon waren. We zien een lagedrukgebied boven Italië en een hogedrukgebied tussen Schotland en IJsland. De wind draait bij ons naar het noordoosten en begint geleidelijk koudere landlucht aan te voeren. De maxima liggen zaterdag in de regio Gent nog rond 5°C en in de nacht van zaterdag op zondag krijgen we mogelijk de eerste vorst sinds lang.

De temperatuursverwachting van het ensemble van ECMWF voor de regio Gent toont een duidelijk dalende trend tot en met maandag 9 januari. (bron: ecmwf.org)

Zoals het er nu naar uit ziet, zou de kou vanaf zondag nog wat verscherpen. Begin volgende week liggen de maxima volgens het ensemble van weermodel ECMWF dan rond het vriespunt, met 's nachts lichte tot matige vorst. Afwachten maar of deze trend zich doorzet, maar de weerkaarten zien er op de middellange termijn voor de schaatsers voor het eerst deze winter wat spannend uit.

Zachte lucht overspoelt grote delen van Europa

 Aan de opvallend kou in Scandinavië van de voorbije maand, komt zo stilaan een eind. In het noorden kan de winter zich vandaag nog handhaven, in  het zuiden is hij al een tijdje van de weerkaarten geveegd. De komende dagen rukt de zachte lucht verder op naar het noorden.  De hogedrukgebieden in het noorden van Europa hebben plaats gemaakt voor depressies en boven Centraal-Europa ligt nu een knoert van een warmbloedige anticycloon. Aan de noordelijke flank van deze anticycloon staat een westelijke stroming, die zachte subtropische lucht tot ver in het Europese continent blaast.

De straalstroom ligt vandaag zaterdag 16 december 2023 ten noorden van onze omgeving en blaast zachte zeelucht ver Europa in. (Kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)

Het is geen onbekend fenomeen. Ook in het hoge noorden houdt strenge vrieskou zelden een volledige winter aan. Ook daar zijn er geregeld perioden met minder koud weer. 

Bij ons zorgt het Centraal-Europees hogedrukgebied tijdelijk voor een periode met droger weer. Actieve neerslagzones volgen noodgedwongen een noordelijke koers en kunnen ons niet bereiken. Helaas zorgt het ingevangen vocht wel voor grijs weer, met lage bewolking en nu en dan zelfs wat lichte motregen. De luchtmassa is op grotere hoogte warm en de bewolking zorgt ervoor dat er 's nachts weinig warmte kan uitstralen. Ondanks de hoge stand van de barometer krijgen we dus zacht weer.

Tot en met maandag komt er in deze situatie weinig verandering. Dinsdag diept er zich een randdepressie uit boven de Noordzee, waarvan het actieve frontale systeem over ons land trekt. Gedaan dus met de drogere periode. Het hogedrukgebied boven Europa pakt z'n biezen en we komen in een westelijke tot noordwestelijke stroming terecht. De aangevoerde luchtmassa wordt maritiem polair van oorsprong. We krijgen vanaf woensdag wisselvallig weer, met maxima rond 10°C. Dat is zachter dan normaal, wat toch opmerkelijk is in december bij een westelijke tot noordwestelijke stroming met aanvoer van polaire lucht. Het is in dit soort details dat de klimaatverandering zich laat opmerken.

Dinsdag bevinden we ons in de warme sector van een randdepressie met kern boven het zuiden van Engeland. (Kaart: UK MetOffice)

Omdat het Centraal-Europese hogedrukgebied vanaf woensdag van de weerkaarten verdwijnt, kan de koude lucht weer dieper uitzakken boven Scandinavië, waardoor ook het zuiden van Zweden een kans maakt op een witte Kerst, wat de afgelopen winters niet altijd het geval was.

De natuurijsbanen in midden en noordelijk Zweden hoeven niets te vrezen van de tijdelijke opwarming, die in het zuiden krijgen het wel moeilijk de komende dagen.

Een weermodel is en blijft een model

Als operationeel marien meteoroloog ben ik vooral bezig met weersverwachtingen op de korte termijn. Ik weet uit ervaring hoe de weerkaarten vanaf een dag of 4 vooruit kunnen wijzigen, vaak geniepig en subtiel, heel soms radicaal.  Ondanks de vooruitgang van de weermodellen ben ik daardoor in de loop der jaren sceptischer geworden over langetermijnverwachtingen.  Een omslag naar winterweer laat zich zelden uitgesproken zien in ensembles van 14 dagen vooruit, laat staan in maand- of seizoensverwachtingen.  De ensemble-techniek maakt het mogelijk om een trend tot een dag of 10 te ontwaren, maar dat dient altijd te gebeuren met de nodige omzichtigheid, zelfs bij een op het eerste zicht erg eensgezind ensemble. De uitkomst van een weermodel ziet er erg realistisch uit, maar het is en blijft een immens vereenvoudigde voorstelling van de werkelijkheid, met alle beperkingen vandien.

Een weersomslag begint dikwijls vrij onverwachts met subtiele wijzigingen in de weerkaarten van 4 tot 5 dagen vooruit, waarna het ensemble mee in die richting evolueert.

Scandinavische kou sijpelt door tot bij ons

 Een deel van de Scandinavische kou (zie vorige bijdrages) is doorgesijpeld tot in de Lage Landen. De voorbije dagen viel er hier en daar wat winterse neerslag en de minimumtemperatuur deze ochtend in mijn tuin in Drongen (vlak bij Gent) was zowaar -6°C. Het blijft nog eventjes aan de koude kant, met morgen zondag mogelijk wat natte sneeuw, maar volgende week gaat de temperatuur opnieuw omhoog en aan natuurijs op uitgebreide schaal in de Benelux moeten we nog niet denken.

De Kraenepoel in Aalter lag vandaag volledig dichtgevroren, na een nachtje van -6°C. Na morgen smelt het ijs weer weg.

Sneeuw in Oostende op zaterdag 2 december bij -2°C.

In Scandinavië blijft het voorlopig nog ijzig koud. Op enkele plaatsen zijn daar de voorbije dagen sneeuw- en kouderecords verbroken voor november. Dat is nog geen garantie op een koud vervolg van de rest van de winter. Een bekende Zweedse weerspreuk luidt: "Anders braskar, Julen slaskar." Onmogelijk om letterlijk te vertalen, maar Anders is de naamdag van Andreas op 30 november en Julen is Kerstmis. Het komt er op neer dat als je op 30 november hard moet stoken tegen de vrieskou, dat het dan met Kerstmis zal dooien. Een weerspreuk zoals een ander natuurlijk, maar dikwijls zit daar toch een kern van (statistische) waarheid in.

De vroege Zweedse vrieskou heeft ervoor gezorgd dat er vorig weekend al enkele natuurijsbanen op meren zijn geopend, onder meer in Piteå en Tavelsjö (Umeå). Helaas heeft een sneeuwstorm langs de Zweedse oostkust op woensdag de ijsbanen bedolven onder een dik pak sneeuw en er zal heel wat werk nodig zijn om ze weer vrij te maken.

De ijsbaan van Tavelsjö vorig weekend. (foto Anders Enetjärn - AIK Tavelsjö)

Enkele dagen later moest er al met man en macht gewerkt worden om de ijsbaan weer vrij te maken na een sneeuwstorm. (foto: Tobias Sundqvist - AIK Tavelsjö)

Op de wat langere termijn, naar volgend weekend toe, zien we op de weerkaarten een strijd tussen Atlantische depressies en een krachtig hogedrukgebied boven het westen van Rusland. Dat zorgt voor zacht weer in de Benelux en voorlopig nog koud weer boven het oosten van Europa en Scandinavië, maar de zachte lucht lijkt ook meer en meer naar het oosten en noorden op te dringen.

Uitzonderlijk koud in Midden-Zweden

 

De winter blijft volop aan zet in het noorden en midden van Scandinavië. De vorst heeft er wel het gezelschap gekregen van een - voor schaatsers - hinderlijke metgezel: sneeuw. Vooral in het binnenland van midden-Zweden kwam er een flink pak naar beneden, tot 40 cm en meer. Dat betekent dat het mooie, zwarte ijs er op veel plaatsen verdwenen is. Daar is het wachten tot het ijs gaat "stöpen": zich mengen met water tot er een nieuwe, harde bruin-grijs-witte ijsvloer verschijnt. Boven het sneeuwdek gaat het de komende dagen zeer streng vriezen. Op grote meren, die tot nu toe open bleven liggen, kan dan wel een prachtige ijsvloer ontstaan. Scandinavische natuurijsschaatsers zijn dit gewoon: die gaan op zoek naar dit mooie ijs. Het voobije weekend werd er bijvoorbeeld geschaatst op het zeeijs van de Oostzee in Luleå, ongeveer op de plek waar in februari de Nederlandse marathonschaatsers hun wedstrijden zullen afwerken.

Het Zweedse sneeuwdek op 13 november 2023. (bron: www.smhi.se)

De komende dagen daalt de temperatuur in het noorden en midden van Zweden plaatselijk tot rond -20 à -30°C en dat is zelfs naar Scandinavische normen vrij fors voor half november.

De komende dagen vriest het ook meer in het zuiden van Zweden dag en nacht, onder meer in grote delen van Värmland. Ook daar kunnen er de komende week prima schaatsomstandigheden zijn. Pas komend weekend wordt daar wat sneeuw verwacht. Ten zuiden van de grote meren Vänern en Vättern blijft de temperatuur positief, dus daar moet je het als schaatser niet gaan zoeken.

De minima en maxima voor de stad Östersund in het midden van Zweden. Het is er écht wel uitzonderlijk koud voor de tijd van het jaar. (bron: ecmwf.int)

Er zijn voorlopig geen aanwijzingen dat de vroege winterkou in het noorden en midden van Scandinavië aanstalten maakt om af te zakken naar de Benelux. Voorlopig is bij ons nog geen sprake van vorst van betekenis. Maar ik wil ook niet meegaan in de doemberichten dat natuurijs in de Lage Landen een fenomeen uit het verleden is en dat schaatsen in onze contreien nu al een zaalsport geworden is. Wat in Scandinavië kan (uitzonderlijk koud voor de tijd van het jaar), kan ook nog bij ons voorvallen. We zullen echt nog wel periodes met natuurijs meemaken, door de klimaatopwarming minder vaak dan vroeger, maar kómen doen ze. 

In Scandinavië is het schaatsseizoen begonnen

 Terwijl in het zuiden van Scandinavië storm Babet toeslaat, is in het noorden het natuurijsseizoen begonnen. Een stevig hogedrukgebied zorgt in het noorden van Noorwegen, Zweden en Finland voor ideale omstandigheden: droog, windstil en helder weer. De nachten in de buurt van de poolcirkel zijn nu al erg lang, waardoor de Aarde er lang warmte kan uitstralen, met stevige vrieskou tot gevolg.

Een hogedrukgebied boven het noorden van Scandinavië zorgt er voor vroeg winterweer, waarbij de eerste schaatsers op natuurijs al gesignaleerd zijn. (kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)

In Zweeds Lapland daalde de temperatuur de voorbije nacht al tot -16 à -19°C. Er viel in deze regio al erg vroeg veel sneeuw, zodat de temperatuur er extra kon wegzakken. Op ondiepe meertjes in deze regio zijn de eerste schaatsers op natuurijs al gesignaleerd.

De minima van de voorbije nacht in het noorden van Zweden (bron: SMHI)

Ook de komende dagen blijft het nog koud in noord-Scandinavië. In de omgeving van het Zweedse Kiruna vriest het elke nacht 15 graden en schommelt de temperatuur overdag rond de -3°C. Het blijft ook nog droog tot en met dinsdag. Later wordt het er mogelijk iets minder koud, maar dooiweer staat er niet op het programma.

De verwachting voor de minima en maxima in Kiruna in het noorden van Zweden, volgens weermodel ECMWF (bron: ecmwf.org)

Voor alle duidelijkheid: dit vroege vriesweer in het noorden zegt nog niets over het verloop van de komende winter bij ons. 

Later meer!