donderdag 19 januari 2017

IJs groeit traag verder tijdens langdurig kwakkelweer

Voor schaatsliefhebbers is dit misschien wel het meest frustrerende weer dat er bestaat: net niet koud genoeg om het ijs snel te doen aangroeien. De komende dagen krijgen we in westelijk Vlaanderen echt kwakkelweer: meestal lichte en soms matige vorst tijdens de nachten, enkele graden boven het vriespunt overdag. Waar er al ijs ligt, groeit dat traag verder aan, maar voorlopig is het nergens sterk genoeg om schaatsers te kunnen dragen.

Een langgerekt hogedrukgebied strekt zich op dit ogenblik uit van Ierland tot Wit-Rusland en Oekraïne. De wigas ligt daarbij boven Nederland, zodat Vlaanderen nog net aan de koude kant van deze anticycloon zit.
Tot en met het weekend komt daar niet zo veel verandering in. We krijgen vrijwel elke dag vrij zonnig (en 's nachts helder) weer. In de nachten ligt het kwik meestal tussen -3 en -6°C, overdag rond +3°C.
Ik geef hieronder het lijstje van minimum- en maximumtemperaturen dat het Europese weermodel berekent voor de omgeving van Drongen. Het derde getal is de dauwpunttemperatuur (Td) overdag.

                               Tn            Tx          Td

  • vr 20/01      -4°           +4°         -10°
  • za 21/01      -4°           +3°         -13°
  • zo 22/01      -6°           +3°         -7°
  • ma 23/01    -3°            +4°         -11°
  • di 24/01      -1°            +5°          -2°


Die lage dauwpunttemperatuur is erg belangrijk. Bij een luchttemperatuur van +4° en een dauwpunt van -13° zoals op zaterdag, zal het ijs nauwelijks afsmelten. Dat betekent immers dat de lucht erg droog is en dus nog veel waterdamp kan opnemen. De verdamping van het smeltwater en de sublimatie van het ijs onttrekt warmte aan de omgeving. De ijsvloer houdt dus zichzelf koel.
Dat is ook duidelijk te zien aan de ijspluim voor onze omgeving. Ondanks het kwakkelweer wordt het ijs toch stilaan dikker.
Misschien is het de komende dagen mogelijk om hier en daar op een ondergelopen weiland te schaatsen. Bij het begin van vorst stonden er immers nogal wat weiden blank. Vraag in elk geval altijd toestemming aan de eigenaar van het weiland. Schaatsen op vijvers, poelen en sloten is voorlopig nog niet mogelijk.

De ijspluim letterlijk vertaald: de komende dagen groeit het ijs op ondiepe plassen nog wat aan tot rond 8cm. Daarna blijft het een tijdje stabiel. Op het einde van de periode zou de dooi intreden.


dinsdag 17 januari 2017

Windstil weer bevordert het dichtvriezen

Van mijn waarnemer ter plaatse, Thomas Devreeze, kreeg ik deze foto doorgestuurd van de Kraenepoel in Aalter, deze avond rond 17.30u genomen. De poel is grotendeels dichtgevroren. Dat is het grote voordeel van windstil weer. Een groot wateroppervlak zal sneller dichtvriezen bij -1°C en windstil weer dan pakweg bij -7°C en een krachtige wind.

De Kraenepoel in Aalter, dinsdagavond 17 januari 2017 om 17.30u. (Foto: Thomas Devreeze)


De reden is eenvoudig. Om te kunnen bevriezen, moet het water aan het oppervlak uiteraard afkoelen tot 0°C. Bij windstil weer zal het volledige oppervlak meteen volledig dichtvriezen met een dun vliesje als de bovenste millimeter van het wateroppervlak afkoelt tot onder de 0 graden.
Als er veel wind staat, wordt het koudste water aan het oppervlak voortdurend gemengd met het warmere water daaronder. De oppervlaktelaag koelt daardoor veel trager af tot aan  het vriespunt. Zo kan het dat bij een bulderende vorstinval met veel wind, soms na dagenlange permanente vorst er nog altijd geen ijs ligt op grotere poelen, kreken, meren en rivieren.

Het voordeel van weinig wind geldt alleen zolang het water nog niet volledig is dichtgevroren. Van zodra het oppervlak volledig dicht ligt, wordt het ijs uiteraard wel veel sneller dikker bij -7°C dan bij -1°C. De wind gaat het proces dan zelfs nog versnellen, omdat de stollingswarmte die vrij komt bij de vorming van ijs, beter wordt afgevoerd.

Of het ijs op de Kraenepoel nu snel dikker zal worden, is nog afwachten. We krijgen de komende dagen een gematigde winterperiode. Morgenochtend zal het licht tot matig vriezen in de omgeving van Aalter (-3 à -5°C). Overdag ligt het kwik er rond het vriespunt.
De dagen daarna krijgen we kwakkelweer: 's nachts enkele graden vorst, overdag enkele dagen dooi. Het zal van de bewolking afhangen of het ijs verder zal aangroeien. Bij helder weer komt er ijs bij (met beperkte dooi overdag, zelfs bij zeer zonnig weer), bij bewolkt weer komt er weinig of geen ijs bij tijdens de nachten en smelt het overdag meteen af van zodra het kwik boven de 0° komt (bewolking betekent immers meestal ook hogere dauwpunten en meer teruggekaatste infrarode stralen die het aardoppervlak warmer houden).

Gelukkig hebben we op de Kraenepoel bekwame ijsmeesters. Zij zullen de vorming van de ijsvloer de komende dagen nauwlettend in het oog houden. Ga in geen geval het ijs op vooraleer zij het licht op groen zetten.

maandag 16 januari 2017

Onzekerheid vanaf woensdag blijft

Een korte update bij het bericht hieronder van zaterdag, dat grotendeels blijft gelden.

De onzekerheid in de temperatuursverwachting vanaf woensdag blijft groot. Dat heeft te maken met de exacte positie van de hogedrukas de komende dagen. Blijft die vlak ten noorden van ons, dan blijven we nipt in droge, continentale en vrij koude lucht. In dat geval krijgen we nog brede opklaringen en kan het 's nachts matig vriezen. De maxima liggen iets boven het vriespunt.

Komt de wigas boven of vlak ten zuiden van onze omgeving te liggen, dan sijpelt er vochtigere zeelucht binnen en onstaat er veel gemakkelijker mist en/of lage bewolking. Vooral die bewolking tempert of verdrijft zelfs de vorst. De operationele berekening (rode lijn) komt met zo'n oplossing, waardoor  het kwik dag en nacht licht positief blijft. In dat geval ontstaat er uiteraard geen ijsvloer.

Op de lange termijn toont de pluim een duidelijke verzachting, maar laat ons eerst maar eens de komende dagen afwachten.
(Hieronder de pluim voor de regio Zuidoost-Nederland, omdat die in deze situatie het meest relevant is voor onze omgeving.)

(Bron grafiek: weerplaza.nl)

(Bron ijspluim: winterplaza.nl)

zaterdag 14 januari 2017

Betere kaarten voor Vlaanderen dan voor Nederland

De weermodellen berekenen vanaf maandag nog altijd een koude periode met vorst, maar zijn daarin net iets minder enthousiast dan de voorbije dagen het geval was. Maandag ontwikkelt het Azorenhoog een uitloper naar het zuiden van Scandinavië, waardoor er koudere landlucht vanover het afgekoelde Europese continent naar onze omgeving stroomt. Vanaf dinsdag lijkt de hogedrukkern zich niet boven Scandinavië, maar vlak ten noorden van onze omgeving te vestigen. Woensdag zien we de kern boven de Britse Eilanden, met een uitloper naar Centraal-Europa. Dat maakt het allemaal een beetje kantje-boordje wat betreft de aanvoer van winterkou.

Dinsdag ligt de hogedrukkern vlak ten noorden van onze omgeving


Dit is trouwens wel een scenario waarbij Vlaanderen beter af is dan Nederland. Zolang de wigas ten noorden van ons ligt, blijven we in de (vrij koude) landlucht vertoeven. Onze Noorderburen maken veel sneller kans op een westelijke of noordelijke component, waardoor er zachtere zeelucht binnensijpelt.

Wat betekent dat nu concreet? Vanaf maandag krijgen we droog en vrij koud winterweer. Maandag vriest het op veel plaatsen in Vlaanderen licht, overdag liggen de maxima rond +3 of +4°C. Dinsdag lijkt voorlopig de koudste dag te gaan worden in onze omgeving. 's Ochtends ligt het kwik rond -7°C, overdag rond het vriespunt.

Ook woensdagochtend vriest het matig in het Gentse, met minima opnieuw rond -7°C. Maar stilaan beginnen de 2 mogelijke scenario's zich af te tekenen in de berekeningen. Ofwel blijven we in de koude landlucht, met maxima onder het vriespunt, ofwel sijpelt er langzaam vochtigere zeelucht binnen waardoor de bewolking toeneemt en de vorst tempert. De koude variant lijkt voor Vlaanderen nog te overheersen.
Donderdag laat de hoofdberekening van het Europese model de zachtere lucht doordringen tot westelijk Vlaanderen, met positieve temperaturen. Een groot deel van de andere berekeningen laat de vorst wel aanhouden. Het klassieke "afwachten wie er gelijk krijgt" lijkt dan opnieuw begonnen. Voorlopig is er een grote kans dat het zeker 's nachts licht tot matig blijft vriezen.

Kort samengevat: voor liefhebbers van koud en droog vriesweer is er zeker nog hoop. Sneeuw valt er vanaf maandag niet te verwachten. En de kans op winterkou is groter voor Vlaanderen dan voor het noorden van Nederland.

De ijspluim ziet er iets minder gunstig uit dan eergisteren, maar biedt nog altijd mogelijkheden (en is beter dan die van het noorden van Nederland!)

donderdag 12 januari 2017

Eerst guur, daarna koud vriesweer

De ontwikkelingen op de weerkaarten zijn bijzonder boeiend de komende uren en dagen. Van guur waterkoud weer, schakelen we na het weekend allicht over op droog maar koud vriesweer.

Vanavond laat trekt de kern van een randdepressie pal over ons land. Dat maakt de verwachtingen zelfs op korte termijn bijzonder lastig. In de kern zelf is het tijdelijk windstil, maar vlak buiten de kern waait het erg hard. Er zit ook een actief neerslaggebied rond de kern heen gekruld.
Het Britse fijnmazige weermodel berekent een klein maar venijnig stormveldje, waarbij de gemiddelde wind voor onze kust kan uithalen tot 29 m/s, dat komt overeen met een zware storm (11 Bft) uit NW. Dat zou rond middernacht het geval zijn. Aangezien er op dat ogenblik een hoogwater is aan onze kust, moeten we ook dat in de gaten houden. Gelukkig is het stormveld erg klein, waardoor de strijklengte van de wind over het water beperkt is en er zich geen al te grote stormvloed kan opbouwen.

Rond 22u vanavond berekent het Amerikaanse model de kleine depressiekern pal boven Vlaanderen.


De neerslag rond deze kern valt eerst als regen, maar vooral in het binnenland kan deze regen overgaan in natte sneeuw. De intensiteit is zo groot, dat er lokaal een (nat) sneeuwdek kan komen te liggen in Vlaanderen. Een blijvertje is dat sneeuwdek nog niet, want het kwik blijft op de meeste plaatsen net boven het vriespunt.

Morgen vrijdag krijgen we dan een erg wisselvallige dag, met geregeld enkele regenbuien of winterse buien, bij maxima rond 5°C in de omgeving van Gent.
Op zee luwt de wind tijdelijk wat in de voormiddag tot 7 Bft uit WNW, om dan na de middag opnieuw aan te trekken tot 8 à 9 Bft uit NW. Die tijdelijke afname is goed nieuws voor het getij, want ze komt precies op het juiste moment om het stormtij wat binnen de perken te houden. De verwachtte waterstand voor het hoogwater van morgenmiddag in Oostende is voorlopig 620 cm TAW. Dat is erg hoog, maar iets minder hoog dan bijvoorbeeld de zogenaamde "Sinterklaasstorm" in 2013. Door die kleine verschuiving in de timing, komt nu wel het hoogwater in de nacht van vrijdag op zaterdag hoger uit. De verwachting is dan 590 cm TAW in Oostende.

Zaterdag en zondag staat er op de noordoostelijke flank van het Azorenhoog in onze omgeving een noordwestelijke stroming. Er worden nog altijd enkele buien aangevoerd, bij maxima rond 4°C.
Vanaf maandag begint de luchtdruk te stijgen boven het zuiden van Scandinavië. De wind draait naar het noordoosten en daar ligt, zoals we in het nieuws de voorbije weken konden zien, heel wat koude klaar. De weermodellen zijn er vrij zeker van dat begin volgende week deze koude lucht onze richting uit komt. Van de 50 berekeningen van het EPS van ECMWF zijn er maar een paar die van geen vorst willen weten. Het overgrote deel van de berekeningen gaat voor koud vriesweer, met in Gent minima tot rond -10°C en een grote kans op ijsdagen (met dus ook vorst overdag) vanaf dinsdag.

De "pluim" voor het zuiden van Nederland. Het overgrote deel van de berekeningen gaat voor koud vriesweer. Slechts een paar willen van geen vorst weten (maar kunnen het ook nog altijd bij het rechte eind hebben!)


De kans dat er zich volgende week een ijsvloer vormt is erg groot. Of dat ook tot schaatsijs zal leiden, is nog even afwachten. Daar zullen we de volgende dagen ongetwijfeld meer zicht op krijgen.

De bijhorende ijspluim voor het zuiden van Nederland ziet er niet slecht uit. Het gemiddelde komt zelfs aan 15 cm ijs op 24 januari. Maar dit is nog met een grote korrel zout te nemen. 

dinsdag 10 januari 2017

Grote kans op koud vriesweer

Helaas heb ik het momenteel bijzonder druk met mijn bestuurlijke en professionele bezigheden, waardoor deze verwachting er een beetje bij inschiet. Maar gezien er aanwijzingen zijn dat er een periode met koud vriesweer op komst is, probeer ik de komende dagen toch enkele updates te plaatsen. Na een periode met waterkoude noordwestenwinden en winterse buien (van woensdag tot en met zaterdag), zou er zich een hogedrukgebied ontwikkelen waarbij koude landlucht naar onze omgeving stroomt. Dat kàn het begin zijn van een koude periode die zorgt voor schaatsijs, maar voorlopig moeten we natuurlijk nog het nodige voorbehoud maken. Bij de processen die moeten leiden tot de vorming van het Scandinavische hogedrukgebied, kan er de komende dagen nog heel wat fout lopen. Maar voorlopig ziet het er vrij goed uit. Binnenkort meer info!
De pluim toont een flinke afkoeling (bron: weerplaza.nl)

zondag 18 december 2016

Hoge luchtdruk ruimt plaats voor maritieme stroming

Met de 1040 hPa-isobar in onze omgeving, lag de luchtdruk gisteren en de voorbije nacht erg hoog. Zoals zo vaak in de winter, stond die hoge luchtdruk niet garant voor helder weer. In de kern zat veel vocht ingevangen, wat onder de subsidentie-inversie zorgde voor lage bewolking, nevel, mist en nu en dan zelfs wat motregen. Evenmin stond de hoge luchtdruk garant voor vrieskou. Er bleef steeds een zwakke aanlandige wind staan, waardoor vrij zachte zeelucht binnensijpelde.

De grondkaart van deze middag. De hogedrukkern net ten zuiden van onze omgeving zorgt voor een zwakke aanlandige stroming, met de aanvoer van veel vocht en vrij zachte zeelucht.


Morgen verplaatst de hogedrukkern zich van onze omgeving naar Slovakije, met nog altijd een wig naar onze regio. De wigas ligt net ten noorden van ons, waardoor er een zwakke oostelijke stroming komt te staan. Dat is ook dinsdag nog het geval. De aangevoerde luchtmassa wordt wat droger, waardoor de kans op opklaringen toeneemt. Dat zorgt ervoor dat het 's nachts wat meer kan afkoelen door uitstraling. Dinsdagochtend vriest het op veel plaatsen in Vlaanderen licht. Dinsdag overdag loopt het kwik op tot een graad of 4, terwijl we nu en dan de zon te zien krijgen.

Woensdag trekt het hogedrukgebied zich verder terug naar het oosten, terwijl we ten noordoosten van IJsland een diepe depressiekern (945 hPa) zien liggen. Wij bevinden ons woensdagochtend nog in een gebied met erg weinig drukgradiënt, waardoor het nog flink kan afkoelen. Als de opklaringen breed genoeg zijn, vriest het in de nacht van dinsdag of woensdag een graad of 3 in de regio van Gent. Mist en lage bewolking blijven wel een onzekere factor.
Woensdag overdag komen we dan geleidelijk onder de invloed van de depressie nabij IJsland en begint de zuidwestenwind aan te spannen. De bewolking neemt toe en tegen de avond valt er lokaal al wat neerslag. De maxima liggen waarschijnlijk rond 3 à 4 graden, maar met een temperatuur op 850 hPa van +5°C is het uitgesloten dat deze neerslag een winters karakter heeft.

Donderdag koelen de bovenluchten af tot -3°C op 850 hPa, maar ook dan is winterse neerslag in Vlaanderen uitgesloten. Een strakke aanlandige wind voert dan in de onderste lagen van de atmosfeer veel zachtere lucht aan. De maxima kunnen dan al oplopen tot 8°C en er valt geregeld regen.



Op de wat langere termijn zien we de polaire straalstroom meestal licht meanderend ten noorden van onze omgeving liggen (zie kaartje hierboven). Dat betekent dat we van vrijdag 23 december tot en met dinsdag 27 december de meeste kans maken op een zuidwestelijke tot westelijke stroming waarin geregeld frontale systemen meetrekken. Het is wisselvallig, er staat soms veel wind en de maxima liggen gemiddeld rond 8°C. De kans op vorst tijdens de nachten is klein. Alleen tijdens de passage van een mobiele wig is er kans op een koudere nacht, maar structureel winterweer zit er voorlopig dus niet aan te komen.