zaterdag 16 december 2023

Zachte lucht overspoelt grote delen van Europa

 Aan de opvallend kou in Scandinavië van de voorbije maand, komt zo stilaan een eind. In het noorden kan de winter zich vandaag nog handhaven, in  het zuiden is hij al een tijdje van de weerkaarten geveegd. De komende dagen rukt de zachte lucht verder op naar het noorden.  De hogedrukgebieden in het noorden van Europa hebben plaats gemaakt voor depressies en boven Centraal-Europa ligt nu een knoert van een warmbloedige anticycloon. Aan de noordelijke flank van deze anticycloon staat een westelijke stroming, die zachte subtropische lucht tot ver in het Europese continent blaast.

De straalstroom ligt vandaag zaterdag 16 december 2023 ten noorden van onze omgeving en blaast zachte zeelucht ver Europa in. (Kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


Het is geen onbekend fenomeen. Ook in het hoge noorden houdt strenge vrieskou zelden een volledige winter aan. Ook daar zijn er geregeld perioden met minder koud weer. 

Bij ons zorgt het Centraal-Europees hogedrukgebied tijdelijk voor een periode met droger weer. Actieve neerslagzones volgen noodgedwongen een noordelijke koers en kunnen ons niet bereiken. Helaas zorgt het ingevangen vocht wel voor grijs weer, met lage bewolking en nu en dan zelfs wat lichte motregen. De luchtmassa is op grotere hoogte warm en de bewolking zorgt ervoor dat er 's nachts weinig warmte kan uitstralen. Ondanks de hoge stand van de barometer krijgen we dus zacht weer.

Tot en met maandag komt er in deze situatie weinig verandering. Dinsdag diept er zich een randdepressie uit boven de Noordzee, waarvan het actieve frontale systeem over ons land trekt. Gedaan dus met de drogere periode. Het hogedrukgebied boven Europa pakt z'n biezen en we komen in een westelijke tot noordwestelijke stroming terecht. De aangevoerde luchtmassa wordt maritiem polair van oorsprong. We krijgen vanaf woensdag wisselvallig weer, met maxima rond 10°C. Dat is zachter dan normaal, wat toch opmerkelijk is in december bij een westelijke tot noordwestelijke stroming met aanvoer van polaire lucht. Het is in dit soort details dat de klimaatverandering zich laat opmerken.

Dinsdag bevinden we ons in de warme sector van een randdepressie met kern boven het zuiden van Engeland. (Kaart: UK MetOffice)


Omdat het Centraal-Europese hogedrukgebied vanaf woensdag van de weerkaarten verdwijnt, kan de koude lucht weer dieper uitzakken boven Scandinavië, waardoor ook het zuiden van Zweden een kans maakt op een witte Kerst, wat de afgelopen winters niet altijd het geval was.

De natuurijsbanen in midden en noordelijk Zweden hoeven niets te vrezen van de tijdelijke opwarming, die in het zuiden krijgen het wel moeilijk de komende dagen.

Een weermodel is en blijft een model

Als operationeel marien meteoroloog ben ik vooral bezig met weersverwachtingen op de korte termijn. Ik weet uit ervaring hoe de weerkaarten vanaf een dag of 4 vooruit kunnen wijzigen, vaak geniepig en subtiel, heel soms radicaal.  Ondanks de vooruitgang van de weermodellen ben ik daardoor in de loop der jaren sceptischer geworden over langetermijnverwachtingen.  Een omslag naar winterweer laat zich zelden uitgesproken zien in ensembles van 14 dagen vooruit, laat staan in maand- of seizoensverwachtingen.  De ensemble-techniek maakt het mogelijk om een trend tot een dag of 10 te ontwaren, maar dat dient altijd te gebeuren met de nodige omzichtigheid, zelfs bij een op het eerste zicht erg eensgezind ensemble. De uitkomst van een weermodel ziet er erg realistisch uit, maar het is en blijft een immens vereenvoudigde voorstelling van de werkelijkheid, met alle beperkingen vandien.

Een weersomslag begint dikwijls vrij onverwachts met subtiele wijzigingen in de weerkaarten van 4 tot 5 dagen vooruit, waarna het ensemble mee in die richting evolueert.


zaterdag 2 december 2023

Scandinavische kou sijpelt door tot bij ons

 Een deel van de Scandinavische kou (zie vorige bijdrages) is doorgesijpeld tot in de Lage Landen. De voorbije dagen viel er hier en daar wat winterse neerslag en de minimumtemperatuur deze ochtend in mijn tuin in Drongen (vlak bij Gent) was zowaar -6°C. Het blijft nog eventjes aan de koude kant, met morgen zondag mogelijk wat natte sneeuw, maar volgende week gaat de temperatuur opnieuw omhoog en aan natuurijs op uitgebreide schaal in de Benelux moeten we nog niet denken.


De Kraenepoel in Aalter lag vandaag volledig dichtgevroren, na een nachtje van -6°C. Na morgen smelt het ijs weer weg.


Sneeuw in Oostende op zaterdag 2 december bij -2°C.


In Scandinavië blijft het voorlopig nog ijzig koud. Op enkele plaatsen zijn daar de voorbije dagen sneeuw- en kouderecords verbroken voor november. Dat is nog geen garantie op een koud vervolg van de rest van de winter. Een bekende Zweedse weerspreuk luidt: "Anders braskar, Julen slaskar." Onmogelijk om letterlijk te vertalen, maar Anders is de naamdag van Andreas op 30 november en Julen is Kerstmis. Het komt er op neer dat als je op 30 november hard moet stoken tegen de vrieskou, dat het dan met Kerstmis zal dooien. Een weerspreuk zoals een ander natuurlijk, maar dikwijls zit daar toch een kern van (statistische) waarheid in.

De vroege Zweedse vrieskou heeft ervoor gezorgd dat er vorig weekend al enkele natuurijsbanen op meren zijn geopend, onder meer in Piteå en Tavelsjö (Umeå). Helaas heeft een sneeuwstorm langs de Zweedse oostkust op woensdag de ijsbanen bedolven onder een dik pak sneeuw en er zal heel wat werk nodig zijn om ze weer vrij te maken.

De ijsbaan van Tavelsjö vorig weekend. (foto Anders Enetjärn - AIK Tavelsjö)


Enkele dagen later moest er al met man en macht gewerkt worden om de ijsbaan weer vrij te maken na een sneeuwstorm. (foto: Tobias Sundqvist - AIK Tavelsjö)


Op de wat langere termijn, naar volgend weekend toe, zien we op de weerkaarten een strijd tussen Atlantische depressies en een krachtig hogedrukgebied boven het westen van Rusland. Dat zorgt voor zacht weer in de Benelux en voorlopig nog koud weer boven het oosten van Europa en Scandinavië, maar de zachte lucht lijkt ook meer en meer naar het oosten en noorden op te dringen.

maandag 13 november 2023

Uitzonderlijk koud in Midden-Zweden

 

De winter blijft volop aan zet in het noorden en midden van Scandinavië. De vorst heeft er wel het gezelschap gekregen van een - voor schaatsers - hinderlijke metgezel: sneeuw. Vooral in het binnenland van midden-Zweden kwam er een flink pak naar beneden, tot 40 cm en meer. Dat betekent dat het mooie, zwarte ijs er op veel plaatsen verdwenen is. Daar is het wachten tot het ijs gaat "stöpen": zich mengen met water tot er een nieuwe, harde bruin-grijs-witte ijsvloer verschijnt. Boven het sneeuwdek gaat het de komende dagen zeer streng vriezen. Op grote meren, die tot nu toe open bleven liggen, kan dan wel een prachtige ijsvloer ontstaan. Scandinavische natuurijsschaatsers zijn dit gewoon: die gaan op zoek naar dit mooie ijs. Het voobije weekend werd er bijvoorbeeld geschaatst op het zeeijs van de Oostzee in Luleå, ongeveer op de plek waar in februari de Nederlandse marathonschaatsers hun wedstrijden zullen afwerken.

Het Zweedse sneeuwdek op 13 november 2023. (bron: www.smhi.se)


De komende dagen daalt de temperatuur in het noorden en midden van Zweden plaatselijk tot rond -20 à -30°C en dat is zelfs naar Scandinavische normen vrij fors voor half november.

De komende dagen vriest het ook meer in het zuiden van Zweden dag en nacht, onder meer in grote delen van Värmland. Ook daar kunnen er de komende week prima schaatsomstandigheden zijn. Pas komend weekend wordt daar wat sneeuw verwacht. Ten zuiden van de grote meren Vänern en Vättern blijft de temperatuur positief, dus daar moet je het als schaatser niet gaan zoeken.

De minima en maxima voor de stad Östersund in het midden van Zweden. Het is er écht wel uitzonderlijk koud voor de tijd van het jaar. (bron: ecmwf.int)

Er zijn voorlopig geen aanwijzingen dat de vroege winterkou in het noorden en midden van Scandinavië aanstalten maakt om af te zakken naar de Benelux. Voorlopig is bij ons nog geen sprake van vorst van betekenis. Maar ik wil ook niet meegaan in de doemberichten dat natuurijs in de Lage Landen een fenomeen uit het verleden is en dat schaatsen in onze contreien nu al een zaalsport geworden is. Wat in Scandinavië kan (uitzonderlijk koud voor de tijd van het jaar), kan ook nog bij ons voorvallen. We zullen echt nog wel periodes met natuurijs meemaken, door de klimaatopwarming minder vaak dan vroeger, maar kómen doen ze. 

vrijdag 20 oktober 2023

In Scandinavië is het schaatsseizoen begonnen

 Terwijl in het zuiden van Scandinavië storm Babet toeslaat, is in het noorden het natuurijsseizoen begonnen. Een stevig hogedrukgebied zorgt in het noorden van Noorwegen, Zweden en Finland voor ideale omstandigheden: droog, windstil en helder weer. De nachten in de buurt van de poolcirkel zijn nu al erg lang, waardoor de Aarde er lang warmte kan uitstralen, met stevige vrieskou tot gevolg.

Een hogedrukgebied boven het noorden van Scandinavië zorgt er voor vroeg winterweer, waarbij de eerste schaatsers op natuurijs al gesignaleerd zijn. (kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)


In Zweeds Lapland daalde de temperatuur de voorbije nacht al tot -16 à -19°C. Er viel in deze regio al erg vroeg veel sneeuw, zodat de temperatuur er extra kon wegzakken. Op ondiepe meertjes in deze regio zijn de eerste schaatsers op natuurijs al gesignaleerd.

De minima van de voorbije nacht in het noorden van Zweden (bron: SMHI)


Ook de komende dagen blijft het nog koud in noord-Scandinavië. In de omgeving van het Zweedse Kiruna vriest het elke nacht 15 graden en schommelt de temperatuur overdag rond de -3°C. Het blijft ook nog droog tot en met dinsdag. Later wordt het er mogelijk iets minder koud, maar dooiweer staat er niet op het programma.

De verwachting voor de minima en maxima in Kiruna in het noorden van Zweden, volgens weermodel ECMWF (bron: ecmwf.org)


Voor alle duidelijkheid: dit vroege vriesweer in het noorden zegt nog niets over het verloop van de komende winter bij ons. 

Later meer!

zaterdag 19 augustus 2023

Scud clouds boven het vliegveld

 Op zondag 13 augustus rond de middag was een opvallend fenomeen te zien boven ons vliegveld in Axel: een wolkenband met daaronder loshangende fractus-slierten, ook wel bekend als "scud clouds", of wat wetenschappelijker: stratus fractus pannus (zie foto). De basis van deze scud clouds hing op amper 100 à 150 meter.

Wees altijd op je hoede als je dit fenomeen ziet. Scud clouds vormen zich op de rand van een bui als warme, vochtige lucht uit de bui wordt weggeduwd door harde windstoten. Deze wolken gaan dus altijd gepaard met rukwinden en vaak ook met een windshift, een plotse draaiing van de wind.

Dat was ook zondag het geval. De hele ochtend waaide de wind aan de grond zwak uit ZO, bij de passage van de wolkenband nam de wind plots toe en ruimde meteen naar WNW. Kort na de passage nam de wind weer in kracht af en kregen we nog een mooie vliegnamiddag.

Stratus fractus pannus boven het zweefvliegveld van Axel


vrijdag 30 juni 2023

Zweefvliegweerbericht 1 en 2 juli 2023

Locatie: Axel, gemeente Terneuzen (Zeeuws-Vlaanderen, Nederland)


Dit weerbericht voor Axel is slechts een persoonlijke aanvulling op de officiële verwachtingen voor de kleine luchtvaart. Gebruik voor de vluchtvoorbereiding steeds de geijkte meteo-bronnen voor de luchtvaart.


Zaterdag 1 juli 2023


Synoptische situatie: 


Een lagedrukgebied boven Schotland zorgt voor een westelijke stroming. Voor de middag trekken kort na elkaar een warm- en koufront over onze regio, na de middag volgt nog een occlusie.

Wind (10 meter):
5 à 6 m/s uit WZW tot ZW.
Crosswindcomponent (baan 09-27): 2 m/s

QNH:
08.00 uur: 1005 hPa
17.00 uur: 1006 hPa

Bewolking en neerslag:
Voor de middag betrokken met perioden van regen, na de middag wisselend bewolkt met nog enkele buien. Wolkenbasis geleidelijk oplopend van 300 meter naar 700 meter.

Grondzicht:
10 km, minder tijdens neerslag.

Temperatuur:
Maximumtemperatuur in Axel: 21°C
Temperatuur op 1500 meter: 9°C

Thermiek:
Beperkt.

Waarschuwingen:
Nu en dan regen, windstoten tot 50 km/u en het eerste deel van de vliegdag een lage wolkenbasis.


Zondag 2 juli 2023


Synoptische situatie: 



Onder invloed van de Schotse depressie staat er nog altijd een westelijke stroming, maar er zijn geen actieve fronten in de buurt.

Wind:
4 m/s uit W, toenemend tot 6 m/s.
Crosswindcomponent (baan 09-27): 0 à 1 m/s


QNH:
09.00u:  1010 hPa
17.00u:  1011 hPa

Bewolking en neerslag:
Licht tot half bewolkt, wolkenbasis rond 1500 meter.

Grondzicht:
20 km.

Temperatuur:
Maximumtemperatuur in Axel: 23°C
Temperatuur op 1500 meter: 5°C

Thermiek:
Onstabiele opbouw tot rond 2000 meter, maar de thermiek is onderin erg verwaaid.

Waarschuwingen:
Vrij veel wind (6 m/s met uitschieters tot 13 m/s)

donderdag 8 juni 2023

Zweefvliegweerbericht weekend van 10 en 11 juni 2023

 Locatie: Axel, gemeente Terneuzen (Zeeuws-Vlaanderen, Nederland)


Dit weerbericht voor Axel is slechts een persoonlijke aanvulling op de officiële verwachtingen voor de kleine luchtvaart. Gebruik voor de vluchtvoorbereiding steeds de geijkte meteo-bronnen voor de luchtvaart.


Zaterdag 10 juni 2023


Synoptische situatie: 




Ons weer wordt bepaald door een hogedrukgebied boven Scandinavië, dat bij ons zorgt voor een oostelijke tot zuidoostelijke stroming die erg warme landlucht aanvoert. Vanuit Frankrijk dringen enkele buienlijnen op naar het noorden, maar het ziet er niet naar uit dat ze tot bij ons geraken. 

Wind (10 meter):
3 m/s uit O, ruimend naar ZO en toenemend tot 5 m/s.
Crosswindcomponent (baan 09-27): max 3 m/s

QNH:
08.00 uur: 1014 hPa
17.00 uur: 1013 hPa

Bewolking en neerslag:
Zonnig, met na de middag hier en daar wat altocumuli (max 2/8)

Grondzicht:
35 km

Temperatuur:
Maximumtemperatuur in Axel: 31°C
Temperatuur op 1500 meter: 15°C

Thermiek:
Grotendeels blauwe thermiek.  

Waarschuwingen:
In de loop van de dag toenemende crosswind-component, maar die blijft wel binnen de veilige limieten.


Zondag 11 juni 2023


Synoptische situatie: 





De stroming blijft oostelijk tot zuidoostelijk en voert erg warme landlucht aan. De kans op een (onweers)bui neemt wel iets toe, omdat een thermische depressiekern komt opzetten. Onder invloed van die thermische depressie kan 's avonds de wind naar het noordwesten draaien.

Wind:
3 m/s uit O ruimend naar ZO. Mogelijk draait de wind 's avonds naar NW.
Crosswindcomponent (baan 09-27): max 2 m/s


QNH:
09.00u:  1015 hPa
17.00u:  1014 hPa

Bewolking en neerslag:
Tot de middag zonnig. Na de middag wat cumuli, met de laagste basis rond 1800 meter. Kleine kans op onweer in de late namiddag of 's avonds.

Grondzicht:
30 km. Richting kust wel drastisch afnemend.

Temperatuur:
Maximumtemperatuur in Axel: 31°C
Temperatuur op 1500 meter: 14°C

Thermiek:
Matig tot goed.

Waarschuwingen:
Kleine kans op onweer. Mogelijk een windshift naar NW op het einde van de vliegdag.