zaterdag 8 november 2014

Tien dagen zacht najaarsweer

Het zachte najaarsweer lijkt nog zeker tien dagen te gaan aanhouden. Tot en met 18 november liggen de maxima (ruim) boven de 10 graden en de kans op nachtvorst op waarnemingshoogte is de hele periode verwaarloosbaar klein.
Depressies boven of ten westen van de Britse Eilanden blijven de hele periode zachte zeelucht naar onze omgeving sturen. De wintergrens blijft zo'n 2000 kilometer uit de buurt en situeert zich voortdurend boven midden-Scandinavië. Een vroeg wintertje hoeven we bij ons voorlopig dus niet te verwachten.
Op de kaart hieronder het ensemblegemiddelde voor zondag 16 november, met de luchtdruk op grondniveau en de temperatuur op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte).


zaterdag 25 oktober 2014

Herfstvakantie met zacht najaarsweer


De herfstvakantie (*)  kan soms al winterse trekjes vertonen. Dat is nu absoluut niet het geval. Met een diepe depressie boven IJsland en een hogedrukgebied boven het zuidwesten van Rusland, stroomt de komende dagen zachte zeelucht naar onze omgeving. De maxima komen daarbij ruim boven de 15 graden uit en de kans op nachtvorst is in onze omgeving de komende tien dagen zo goed als onbestaande.

De voorbije dagen kreeg het noorden van Scandinavië en het westen van Rusland wél al te maken met winterweer. In Moskou bijvoorbeeld was het opvallend koud voor de tijd van het jaar. Zowel de voorbije nacht als eergisteren dook het kwik er gezwind onder de -10°C en ook overdag bleef het er stevig vriezen. In Norrland (het noorden van Zweden) viel er plaatselijk 5 tot 15 cm sneeuw.

Het sneeuwdek op 24 oktober in Zweden. In kustplaats Piteå ligt 16 cm, in de bergen plaatselijk nog wat meer. (Bron: SMHI)


In Scandinavië houdt de winter niet lang stand. Ook daar draait de wind naar het zuiden en wordt met een strakke stroming subtropische lucht aangevoerd. Zweedse meteorologen verwachten zelfs dat er komende dinsdag in het midden van het land mogelijk recordhoge temperaturen worden gehaald voor de laatste decade van oktober. Het kwik klimt er dan ruim boven de 10 graden en ook de nachtvorst verdwijnt. Van het sneeuwdek zal er op de meeste plaatsen niets meer over blijven.
In Moskou blijft de winter overeind tot en met zondag, maar daarna begint het ook daar te kwakkelen.

Tot slot nog een blik op de Noordpool. Daar is het zeeijs inmiddels weer volop aan het groeien. Het zomerminimum van 3,5 miljoen vierkante kilometer was vergelijkbaar met dat van vorig jaar en van 2009. Het lag dus hoger dan dat van 2007, 2008, 2010, 2011 en minimumrecordjaar 2012 (toen lag er amper 2,2 miljoen vierkante kilometer zeeijs). Conclusies kunnen we daar niet aan verbinden., het blijft afwachten wat het zeeijs de komende jaren zal doen.
Op dit ogenblik ligt de temperatuur op de geografische Noordpool rond -8°C. De komende dagen koelt het er gevoelig af, tot -22°C.

De oppervlakte van het zeeijs aan de Noordpool dit jaar (gele lijn) vergelijken met de waarnemingen sinds 1979. (Bron: The Cryosphere Today).


(*)Voor de Nederlandse lezers: in België valt de herfstvakantie altijd in de week van 1 november, meestal een weekje later dan bij jullie.


zondag 19 oktober 2014

Golvend koufront maakt einde aan nazomer

Het blijft altijd een moeilijke situatie voor een meteoroloog: een golvend koufront dat langzaam naar het oosten trekt. Op dit ogenblik ligt er zo'n front voor onze kust . Volgens veel modellen had het uiterste westen van ons land deze ochtend al onder de wolken moeten zitten, maar in de praktijk scheen zelfs aan de kust de zon nog.

Het golvende koufront, zondagochtend boven de Noordzee.


Het is altijd lastig in te schatten waar de golftop van zo'n front precies terecht komt. Vijftig kilometer meer naar het noorden of het zuiden kan ook het verschil betekenen tussen zware bewolking met regen en zonnig weer. Dergelijke golvende fronten zijn verantwoordelijk voor een groot deel van de "missers" op de korte termijn. Als meteoroloog geef je deze onzekerheid dus het best maar mee in de verwachting.

Uiteindelijk zal het front vandaag (zondag) toch beginnen met de oversteek van ons land, met plaatselijk zelfs wat lichte regen, maar een precieze timing is nog altijd moeilijk mee te geven. Wat wel al zeker is: éénmaal het koufront de oversteek heeft gemaakt, is het afgelopen met het extreem zachte weer voor de tijd van het jaar. Dinsdag en woensdag halen we nauwelijks nog 13°C en gaat het ook flink regenen en waaien.


vrijdag 17 oktober 2014

Nazomers weekend

Komend weekend (18 en 19 oktober) kunnen we maxima halen tot 23°C, uitzonderlijk warm voor deze tijd van het jaar. Even opmerkelijk: vroeg winterweer is niet eens zo ver uit de buurt. In het westen van Rusland is het haast even uitzonderlijk koud voor midden oktober en blijft het ook overdag vriezen. De verklaring is nochtans eenvoudig en vinden we eens te meer terug in de ligging van de beruchte straalstroom.

De straalstroom is een band met hoge windsnelheden op grote hoogte. We kunnen deze band gemakkelijk terugvinden op hoogtekaarten, zoals op de kaart van het 300 hPa-vlak hieronder. De straalstroom is geel-oranje gekleurd.



We zien hoe de straalstroom in de omgeving van Groenland plots naar het zuiden duikt. Ten westen van de Canarische Eilanden maakt hij een bocht van bijna 180° en gaat vervolgens richting het zuiden van Scandinavië. Daar maakt hij een volgende bocht en gaat het opnieuw richting zuiden, naar de Zwarte Zee.

In zijn slingerende tocht neemt de straalstroom een grote portie warme subtropische lucht mee naar onze omgeving. Door de strakke zuidelijke wind kan deze lucht nauwelijks afkoelen in zijn tocht naar de Lage Landen. Verder dan de Russische grens kan deze warme luchtmassa niet geraken, want dan wordt ze weer afgebogen naar het zuiden.

Aan de andere kant van de straalstroom dendert ijskoude arctische lucht, rechtstreeks afkomstig dus van de Noordpool, via Lapland het westen van Rusland in. Daar keldert de thermometer en krijgen ze een eerste stevige winterprik te verwerken.

Dat zorgt dan voor onderstaande kaart, die aantoont hoe ver de temperatuur afwijkt van de norm:


Na het weekend wordt de aanvoer van erg zachte subtropische lucht naar onze omgeving afgesneden en keren we bij ons terug naar normale temperaturen voor de tijd van het jaar. De arctische aanvoer naar Rusland lijkt langer te blijven duren. De winter houdt daar dus nog een tijdje stand.

maandag 25 augustus 2014

Strandwater koelt snel af

Een opvallend gevolg van de koele maand augustus, is dat het strandwater aan onze kust snel afkoelt. Begin deze maand was dat strandwater nog een aangename 21°C. Het water in volle zee blijft in de zomer altijd wat achter op het strandwater en was begin augustus 19°C.

Maar toen werd onze kust overvallen door maritiem polaire lucht. Op amper drie weken tijd koelde die het strandwater bijna vier graden af, tot een frisse 17,6°C. Meer nog: het zeewater is met 18°C nu zelfs warmer dan het water aan het strand. Warmer zeewater dan strandwater is de normale situatie voor het late najaar en de winter, maar niet voor de zomervakantie.

De grafiek hieronder toont de watertemperatuur op diverse locaties aan de kust (blauwe, rode en paarse lijnen) en watertemperatuur aan de meetpaal van de Westhinder, 30 km in zee (groene lijn).



vrijdag 15 augustus 2014

Waterhozen aan onze kust

Het KMI en het OMS hadden ervoor gewaarschuwd: waterhozen aan onze kust. Dat die waarschuwing terecht was, blijkt uit deze foto's die Wouter Debruykere kon nemen van op de Zeedijk in Heist.

Waterhozen zijn een typisch fenomeen voor het einde van de zomer en het najaar. Ze vormen zich als koude bovenluchten over het warme zeewater trekken en er niet al te veel wind staat. De stijgende kolom met warme lucht onder een cumuluswolk begint dan te roteren en vormt zo een waterhoos.

Als er te veel wind staat, blaast die de stijgende luchtkolom uit elkaar nog voor die kan beginnen te roteren en kan er zich geen waterhoos vormen. Meestal verdwijnt de hoos ook snel als ze boven land komt, omdat de voeding (het warme zeewater) dan wegvalt.

Waterhozen komen voor in alle formaten. Sommige verdwijnen bijna even snel als ze ontstaan zijn, andere (meestal forsere exemplaren) houden het soms een half uur of langer vol. Meestal richten ze niet veel schade aan, maar als watersporter blijf je toch maar beter uit de onmiddellijke buurt van zo'n hoos.










maandag 16 juni 2014

Uitersten in Noord-Europa

Het lijkt tegenstrijdig: terwijl in Groenland warmterecords worden gevestigd, valt in het noorden van Zweden voor het eerst sinds 1992 nog eens verse sneeuw tijdens de tweede helft van de maand juni. Een verklaring kunnen we - eens te meer - vinden bij de straalstroom. Die meandert op dit ogenblik sterk en dat zorgt voor extreem weer, soms op een korte afstand.

Hoogtekaart van deze ochtend (bron: ECMWF).


Op de hoogtekaart (500 hPa-vlak) zien we een sterk ontwikkelde hogedrukwig boven het oostelijke deel van de Atlantische Oceaan. Ten zuiden van Groenland ligt een eerste trog, boven Scandinavië en Noordwest-Rusland een tweede trog.
Aan de westelijke flank van de wig (straal)stroomt een warme luchtmassa in de richting van Groenland. Dat zorgt voor extreem hoge temperaturen aan de kusten van dit eiland. Kangerlussuaq noteerde gisteren zondag een maximum van 23,3°C. Nooit werd het op Groenland warmer in de maand juni. Het vorige maandrecord bedroeg 23,1°C en werd genoteerd in 1998 en 2002 in hetzelfde weerstation.

Een heel ander weerbeeld zien we in het noorden van Scandinavië en Finland (¹). Aan de oostelijk flank van de wig stroomt daar arctische zeelucht het vasteland op. Met alle gevolgen vandien. Het Zweedse Katterjåkk werd deze ochtend wakker onder een vers laagje sneeuw van 3 cm. Dat er half juni nog sneeuw ligt in dit noordelijke plaatsje, is op zich niet uitzonderlijk. Maar bijna altijd gaat het om oude wintersneeuw, die nog niet volledig gesmolten is. Dat er half juni nog verse sneeuw valt, is er wel uitzonderlijk. Dat was al geleden van 22 juni 1992, toen er 2 centimeter verse sneeuw viel. Wat het nog extra speciaal maakt: in Katterjåkk blijft de zon deze tijd van het jaar ook 's nachts boven de horizon. (Bron: väderleken)

Een bui met natte sneeuw, deze ochtend in Tromsø, Noorwegen (Bron: yr.no op Twitter)

Boven het zuiden van Frankrijk en boven Italië zien we een afgesnoerde koude put liggen: een bel met koude bovenluchten. Die zorgde vandaag onder meer in Rome voor erg zwaar onweer.

En bij ons?

Ook wij hebben te maken met de gevolgen van de sterk meanderende straalstroom. Die zorgt voor een aanhoudend noordelijke stroming, die lucht aanvoert die afkomstig is uit het zeegebied tussen IJsland en Noorwegen. Het hoeft niet gezegd dat die aan de koele kant is. De uitstroom van koude lucht boven het warmere zeewater zorgt bovendien voor hardnekkige velden van lage bewolking, die maar moeizaam oplossen als ze het land op drijven.
Het ziet er naar uit dat dit koele en vrij grijze weer nog een week lang aanhoudt, met maxima die niet of nauwelijks tot aan 20°C geraken. Nu en dan valt er zelfs wat lichte regen of motregen. Tegen het weekend zouden de opklaringen wel wat breder moeten worden.

Over het verloop van de rest van de zomer zegt dit uiteraard niets. Als het hele patroon van de straalstroom opschuift naar het oosten, kunnen we snel van het ene uiterste in het andere terecht komen, met tropische luchtmassa's die de weg vinden naar onze contreien, maar voorlopig zijn er nog geen aanwijzingen dat dit staat te gebeuren.


(¹): Finland maakt officieel geen deel uit van Scandinavië, dat alleen uit Denemarken, Zweden en Noorwegen bestaat.


Het weer om middernacht in Kiruna: koud met lichte vorst, maar wel zonnig! Let op de maantjes elders, de Zweedse weerdienst heeft oog voor detail. (Bron: weerbericht Svenska Dagbladet)