Kwakkelweer met later mogelijkheid tot meer

De komende dagen krijgen we te maken met wat veel mensen zullen aanvoelen als winterweer. Het wordt inderdaad kouder dan normaal, maar voor mij hoort het weerbeeld dat we mogen verwachten nog altijd thuis onder de noemer "kwakkelwinter": wat lichte vorst tijdens de nachten, overdag maxima iets boven het vriespunt en nu en dan een winterse bui. IJsvorming van betekenis is er voorlopig nog niet, zeker niet in Vlaanderen.

Donderdag 6 december 2012 12 UTC (bron kaart: ecmwf via wetterzentrale.de)

In mijn vorige bijdrage schreef ik over de vorming van een krachtig hogedrukgebied boven IJsland en Groenland, waarbij er aan de oostelijke flank van deze anticycloon koude lucht over Scandinavië naar het zuiden zou zakken. Dat proces is nu aan het gebeuren. Het kon toen twee kanten uit: de koude lucht kon via een vrij oostelijk traject uitzakken tot onze omgeving, met koud winterweer tot gevolg. Bij een westelijker traject zou de koude lucht boven het warme zeewater leiden tot het ontstaan van depressies, met mogelijks veel zachter weer tot gevolg. Uiteindelijk krijgen we te maken met een scenario dat daar ongeveer midden in ligt: de koude lucht zakt uit tot over de Noordzee en leidt daar tot de vorming van een ondiepe depressie. De bovenluchten koelen bij ons sterk af, maar door de depressie is de (zwakke tot matige) wind aanlandig en wordt er in de onderste regionen wat zachtere zeelucht meegevoerd. Het resultaat is het typische kwakkelweer: lichte vorst tijdens de nachten, licht positieve temperaturen overdag.

Vandaag dinsdag en morgen woensdag is er van vorst in de omgeving van Gent zelfs nog geen sprake. Een noordwestelijke wind voert lucht aan van over de Noordzee. Het water van Noordzee is voor onze kust nog ruim 12 graden warm, dus zolang de wind vrij stevig van over die "accumulatiekachel" blijft waaien, kan het in het westen van Vlaanderen niet vriezen. De maxima liggen zowel vandaag, morgen als donderdag rond +6 à +7°C, de minima rond +2°C. Woensdag en donderdag vallen er enkele buien, in onze omgeving zijn dat vooral regenbuien, met hier en daar ook wat natte sneeuw.

De verwachting van ecmwf voor de minima en maxima in de omgeving van Gent (bron: ecmwf.org)

Vrijdag komen we in een zadelgebied terecht, een gebied met weinig of geen drukverschillen en dus ook weinig of geen wind. De bovenluchten zijn vrij koud (-5°C op 850 hPa) en de zwakke wind kan de zachtere zeelucht niet zo ver meer het binnenland in waaien. Bij voldoende opklaringen kan het kwik vrijdagochtend dalen tot rond -3°C, overdag klimt het tot rond +3°C in de regio Gent (aan de kust tot +5°C, in Limburg tot +1°C). Als er in de nacht van donderdag op vrijdag nog wat buien gevallen zijn, kunnen dat sneeuwbuitjes zijn. Mogelijks ziet het vrijdag dus hier en daar eventjes wat wit. Vrijdag overdag zou het grotendeels droog blijven.

Vanaf het weekend blijft de luchtdrukverdeling erg a-typisch, met hoge luchtdruk in de omgeving van IJsland-Groenland en lage luchtdruk nabij de Azoren, waar normaal gezien een permanent hogedrukgebied ligt. Dat verhoogt de kansen op winterweer bij ons aanzienlijk. Welk weerbeeld we precies krijgen, zal van details afhangen, zoals van een opvullend lagedrukgebied boven de Noordzee, waar we nog altijd mee te maken lijken te krijgen.

Het ensemble-gemiddelde van ecmwf laat komend weekend een atypisch beeld zien, met lage luchtdruk nabij de Azoren en hoge luchtdruk nabij IJsland en Groenland. Voor ons weerbeeld zal veel afhangen van het ondiepe lagedrukgebied boven de Noordzee. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de)

Van vrijdag tot en met maandag is de kans op lichte vorst (-0,1 tot -5,0°C) tijdens de nachten in onze omgeving in elk geval vrij groot. De maxima liggen in die periode meestal rond +2°C. Er is een kleine kans op ijsdagen, waarbij de temperatuur ook overdag niet boven het vriespunt geraakt. De wind waait meestal zwak en er is een kleine kans op een winters buitje of sneeuwbuitje.

Natuurijs

Mogelijks vormt er zich hier en daar wat natuurijs, maar voor de vorming van een echte ijsvloer van betekenis, met mogelijkheid tot schaatsen op uitgebreide schaal, is dit kwakkelweer verre van perfect. Daarvoor heb je een brutere winterinval nodig, met 's nachts minstens matige vorst en daarvan is er nog geen sprake. Maar de huidige drukverdelingen sluiten een flinke winterinval op de langere termijn zeker niet uit.

De ijspluim van Winterplaza voor het zuiden van Nederland. Op langere termijn zijn er mischien wat mogelijkheden, maar voorlopig stelt het nog niet veel voor.

December begint vrij koud

De weermodellen hadden het een week geleden goed in de smiezen. Het imposante hogedrukgebied boven Rusland en Scandinavië dat ze toen berekenden, is er inderdaad gekomen. Dat zorgt in onze omgeving voor een oostelijke stroming, waarbij de temperatuur daalt tot onder de normaal voor deze tijd van het jaar. Meer dan af en toe een graadje vorst tijdens de nacht en hier en daar een verdwaalde winterse bui levert dat voorlopig niet op. Op langere termijn blijven verschillende scenario's mogelijk: van winters tot zacht. Dat is typisch voor een geblokkeerd stromingspatroon.

De analysekaart van middernacht, met het krachtig hogedrukgebied boven Rusland en Scandinavië. (bron: UK MetOffice)

We krijgen de komende dagen vrij koud weer, maar nauwelijks winterse taferelen. De maxima blijven van vrijdag tot en met maandag in de regio Gent hangen rond +3 à +4°C. Omdat er meestal veel bewolking blijft hangen, liggen de minima in diezelfde periode rond of iets boven het vriespunt. Van ijsvorming is er dus geen sprake. Er kan heel lokaal een winters buitje vallen, maar een sneeuwdek van betekenis hoort in het westen van Vlaanderen niet tot de mogelijkheden.

Een belangrijke verandering op de weerkaarten de komende dagen zien we in de omgeving van IJsland. Momenteel ligt daar nog een lagedrukgebied in de buurt, maar vanaf zaterdag ontstaat ook daar een sterk hogedrukgebied. Voor volgende week zal er veel afhangen van de exacte positie van deze anticycloon. Op de oostelijke flank van dit lagedrukgebied zakt erg koude lucht af van het noorden naar het zuiden. Als deze luchtmassa oostelijk genoeg blijft, dan kunnen we zo maar de echte winter induiken, met sneeuw en vorst. Komt deze koude luchtmassa westelijker terecht, dan ontstaan er boven het warme zeewater ongetwijfeld depressies, waardoor de wind bij ons aanlandig kan worden en dus relatief zachte zeelucht kan aanvoeren in de onderste regionen.

Dinsdag zien we hoge luchtdruk boven Groenland en IJsland. Boven het noorden van Scandinavië zakt koude lucht af naar het zuiden. Het is nog onduidelijk waar precies deze lucht terecht zal komen. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de)

Maandag tot en met woensdag lijken in de omgeving van Gent vrij koud, maar wel vorstvrij te gaan verlopen. De temperatuur schommelt dag en  nacht ergens tussen +1 en +6°C. Vooral op maandag kan er daarbij wat lichte (winterse) neerslag vallen. Tijdens een brede nachtelijke opklaring is een graadje vorst mogelijk.

Vanaf donderdag neemt de kans op vorst tijdens de nachten weer toe. De maxima voor de periode van 6 tot en met 10 december liggen gemiddeld rond +4°C, de kans op een ijsdag (met een maximum < 0°C) is voorlopig kleiner dan 10 procent, maar maxima boven de +10°C zijn nog onwaarschijnlijker. Na 10 december neemt de spreiding uiteraard nog meer toe, dat is normaal voor die termijn. Er zijn dan winterse mogelijkheden, met 's nachts matige vorst en ook overdag vrieskou, maar evengoed zachte berekeningen, met maxima boven de 10°C.

De eps-verwachting van ECMWF voor de minima en maxima in de omgeving van Gent. (bron: ecmwf.org)

 

In het noordoosten van Nederland ziet het er allemaal nét wat kouder uit op de langere termijn, typisch voor een situatie met veel hoge luchtdruk ten noorden van ons. Daar toont de "ijspluim" vanaf 11 december een duidelijk signaal.

De "ijspluim" van Winterplaza voor het noorden van Nederland, met een duidelijk signaal op het einde van de termijn, maar er is ook nog altijd een gerede kans op 0 cm ijs. (bron: winterplaza)

Hogedrukbastion krijgt meer en meer vorm

 Alle globale weermodellen zitten momenteel grofweg op dezelfde lijn en laten volgende week een bijzonder sterk hogedrukgebied ontstaan boven Scandinavië en het westen van Rusland (zie ook vorige bijdrage). Daardoor zoekt de wind de noordoostelijke tot oostelijke sector op. In de loop van de week stroomt steeds koudere lucht naar onze regio. De kans is erg groot dat we te maken krijgen met temperaturen die lager zijn dan de normaal voor deze tijd van het jaar. Of het ook tot echt winterweer komt, is nog af te wachten.

Het Europese weermodel berekent voor vrijdag 2 december een stevig hogedrukgebied boven Scandinavië, met bij ons een oostenwind. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de)

Voor de regio Gent komt het gemiddelde van de 51 eps-berekeningen van ECMWF voor de maximumtemperatuur begin december te liggen rond +6°C, de dagen daarna rond +3°C. De kans op lichte nachtvorst neemt begin december sterk toe: eerst rond 25 en later rond 75 procent. Vanaf 5 december is er zelfs een (erg kleine) kans op ijsdagen, waarbij de temperatuur ook overdag niet boven het vriespunt komt.

De drukverdeling die op de weerkaarten verschijnt, levert typisch een droge en "schrale" kou op, met vaak zelfs een inversie. De kans op winterse neerslag is niet zo groot.

Het eps-meteogram van ECMWF voor de regio Gent: volgende week een erg grote kans op een noordoosten- tot oostenwind en een temperatuur die geleidelijk naar beneden gaat. Maar de spreiding is nog groot. (bron: ecmwf.org)

Om over eventueel natuurijs te beginnen, is het nog veel te vroeg. De ijspluim van Winterplaza voor het zuiden van Nederland laat helemaal op het einde een signaal zien van ijsvorming op ondiep water, maar voorlopig nog maar door een beperkt aantal leden van het ensemble.

De ijspluim van Winterplaza (gebaseerd op het ensemble van ECMWF) laat helemaal op het eind de eerste mogelijke ijsvorming zien. (bron: https://www.weerplaza.nl/)

Krachtig hogedrukgebied staat in de steigers

 Ik kijk niet graag té ver vooruit op de weerkaarten, maar aan de horizon van de betrouwbare termijn lijkt het er op dat er werk wordt gemaakt van de opbouw van erg sterk hogedrukgebied boven Scandinavië en het westen van Rusland. Verschillende weermodellen lijken die kant op te evolueren.

Het eps-gemiddelde voor vrijdag 2 december laat een stevig hogedrukgebied zien boven Scandinavië en het westen van Rusland. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de)

Dat betekent dat bij ons de kans op een continentale stroming met een wind uit het noordoosten of oosten rond de maandwisseling toeneemt. Voor de regio Gent betekent dit concreet dat, zoals het er nu naar uitziet, we begin december ongeveer 50 procent kans maken op vorst tijdens de nachten. Het gemiddelde van de berekeningen voor de maxima komt dan uit rond +4 à +5°C.

Dit is dus zeker nog geen diepwinters weer, maar kan eventueel wel een basis vormen voor latere winterse ontwikkelingen. Iets om in de gaten te houden, in elk geval.

Het eps-meteogram van ecmwf voor de regio Gent voor de komende 14 dagen (via ecmwf.org)

Het natuurijsseizoen is begonnen (in het hoge noorden)

In het noorden van Zweden komt het nieuwe natuurijs-schaatsseizoen nu volop op gang. Meer bepaald in de omgeving van Piteå en Luleå gingen de nordic skaters de voorbije dagen de vaak prachtige ijsvloer op. Na een paar heldere, windstille nachten met stralingskou is het ijs er op een aantal meren 4 tot 7 cm dik en dat volstaat voor de eerste tochten, als je alle veiligheidsregels in acht neemt. 

Wie een schaatstocht op natuurijs wil maken, weet dus waar naartoe. De omstandigheden blijven in de omgeving van Piteå de komende dagen goed: droog weer en een temperatuur die dag en nacht ruim onder het vriespunt blijft. De schaatsmogelijkheden zullen daar dus alleen nog maar toenemen. Begin volgende week begint het kwik er wat te stijgen en neemt ook de kans op sneeuw of andere winterse neerslag toe.

De temperatuursverwachting van het eps van ecmwf voor Piteå, in het noorden van Zweden. (bron: ecmwf.org)

Oorzaak van het vriesweer in Scandinavië is een krachtig hogedrukgebied. Datzelfde hogedrukgebied zorgt ervoor dat ook de Lage Landen, en vooral dan Nederland, een klein vleugje van het winterweer te pakken krijgen. Aan de zuidflank van deze anticycloon komt namelijk een bel met koude lucht afgezakt naar het zuidwesten. De koudste lucht komt boven Polen terecht, maar ook het noordoosten van Nederland kan er nog een schampschot van opvangen. Volgens het Europese weermodel kan er daardoor wat sneeuw vallen op zaterdag boven de grote rivieren bij een temperatuur overdag rond +1°C.

Deze kaart toont de temperatuur op 850 hPa, ongeveer 1500m hoogte. De koudste lucht zit zaterdag nabij Polen. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de)

Vlaanderen krijgt waarschijnlijk weinig of niets mee van dit kortstondige winterse prikje. Bij ons zou het kwik zaterdag volgens de hoofdberekening van het Europese model nog oplopen tot +10°C, met nu en dan wat regen. Volgens het Ensemble Prediction System (EPS) is er wel een vrij grote kans dat de koudere lucht vanaf zaterdagnamiddag ook eventjes ten zuiden van de Nederlandse grens geraakt, maar de gedetailleerde hoofdberekening gaat dus niet mee met dat scenario.

Sowieso is de koude-uitbraak in onze buurt geen lang leven beschoren. Een Atlantische depressie stuurt begin volgende week opnieuw maritieme en dus zachte lucht naar onze omgeving. We krijgen dan echt herfstweer, met geregeld regen en soms ook veel wind. De straalstroom blijft daarbij wel ten zuiden van ons land, waardoor we aan de koude kant van deze polaire jetstream vertoeven. Warmterecords zullen er dus voorlopig niet meer sneuvelen. De maxima liggen in Gent meestal rond 10°C en dat is normaal voor deze tijd van het jaar. Ook de minima rond 5°C zijn normaal voor deze periode.

De straalstroom duikt volgende week ten zuiden van ons door. (bron: ecmwf via wetterzentrale.de)

Vervelende winter voor de IJsverwachting

Voor De IJsverwachting staat er een vervelende winter voor de deur. Ik maak deze verwachting al trouw sinds 2005, dat is dus 17 jaar lang. Voor het eerst kijk ik niet uit naar een koude winter met veel natuurijs. Dat heeft natuurlijk alles te maken met de huidige energiecrisis. Het is moeilijk om hoopvol uit te kijken naar iets waarvan je weet dat het honderdduizenden mensen in de miserie zal storten.

Over de oorzaak van de energiecrisis, het complete ontsporen van het prijsmechanisme voor energie en het falen van de beleidsmakers in deze materie, ga ik mij hier niet uitspreken. Het is niet de bedoeling om politieke discussies te gaan voeren op dit blog.

Na lang aarzelen heb ik besloten om de komende winter toch maar een IJsverwachting te maken. Met minder enthousiasme dan anders, maar het weer komt zoals het komt. Ook om andere redenen kan het de komende maanden interessant zijn om te weten of er al dan niet een koudere periode aankomt. En als het eenmaal hard zou vriezen, dan kan eventueel natuurijs misschien toch nog voor een beetje vreugde zorgen in een harde tijd.

De voorbije dagen lazen we hier en daar dat wetenschappers van het ECMWF, zeg maar de overkoepelende Europese weerorganisatie, een winter verwachten die kouder verloopt dan normaal. Dat is nochtans niet in lijn met de uitkomst van haar eigen seizoensmodel. Dat verwacht dat de temperatuur in de periode oktober-november-december hoger zal liggen dan normaal. Voor de eigenlijke winter (december, januari, februari) is er voor onze omgeving - zoals zo vaak - geen signaal.

De verwachting van de temperatuur op 2 meter hoogte voor de komende winter volgens de jongste run van het seizoensmodel van ECMWF. Voor onze omgeving is er geen signaal. (bron: ecmwf.org)

Bovendien is de waarde van seizoensverwachtingen voor Europa voorlopig vrijwel nihil. Een ligging aan zee, zoals bij de Lage Landen, maakt het extra moeilijk. Zelfs in winters die koud verlopen in grote delen van West-Europa, kan een lokale aanlandige wind in een brede kustregio zorgen voor veel mildere temperaturen, zodat we hier weinig merken van de winterkou die in andere delen van ons continent heerst.

Het duurt dus wel nog een hele tijd voor we echt zinnige dingen kunnen gaan schrijven over de komende winter bij ons.

Ruim 1000 meter boven Axel en Terneuzen

Een video van vorig weekend. Ruim 1000 meter hoog boven Axel en Terneuzen, op zoek naar de basis van de cumuluswolken, met alleen het geluid van de wind. Heerlijk.

Deze thermische vlucht duurde 1 uur en 45 minuten.