zaterdag 17 november 2012

Op naar een kouder novembereinde?

Nu toch al een aantal runs na elkaar zien we in de vijftiendaagse pluimverwachting van ECMWF een duidelijk dalende trend naar het einde van november toe. Ook het gemiddelde van het GFS-ensemble gaat op het einde van de verwachtingsperiode naar beneden. Uiteraard is het nog veel te vroeg om nu al te gaan verkondigen dat we op weg zijn naar winterweer, en evengoed kunnen de zachte oplossingen uiteindelijk toch de bovenhand halen.
Het meest opvallende vind ik dat het EPS nu al een aantal uitdraaien na elkaar met het noordoosten komt als overheersende windrichting op het einde van de vijftiendaagse termijn. Louter afgaand op de klimatologie zou dat het zuidwesten moeten zijn. Een groot deel van de 51 berekeningen wijken daar dus duidelijk van af.

We wachten geduldig af of deze trend zich de komende dagen verder zet.

De vijftiendaagse pluim voor het zuiden van Nederland, met op het einde van de periode een duidelijk dalende trend (bron: www.weerplaza.nl)


donderdag 15 november 2012

Zeeijs Noordpool nog altijd recordlaag

Hoe gaat het ondertussen met het zeeijs op de Noordpool? Niet goed dus. Nooit eerder lag er op 13 november zo weinig zeeijs. Het oppervlak met minstens 15 procent zeeijs (de "area") bedraagt momenteel 7,16 miljoen vierkante kilometer. Dat is 1,815 miljoen vierkante kilometer minder dan het langjarige gemiddelde (1979-2008) en maar liefst 650.000 vierkante kilometer minder dan het vorige diepterecord op 13 november, in 2009.
De aangroei blijft vooral achterwege in de Barentszee (momenteel nog zo goed als ijsvrij) en de Kara Zee, dat is het zeegebied boven West-Siberië. Ook in de Beaufort Zee (Noord-Amerika) blijft de aangroei serieus achterwege.
In de Groenland Zee (tussen het oosten van Groenland en IJsland) is de oppervlakte zeeijs normaal voor de tijd van het jaar. Daar zagen we de voorbije weken dan ook geregeld een uitstroom van erg koude lucht, met ook op IJsland al erg winterse taferelen.
Met de verwachte drukverdeling voor de komende week, zit er voor de Barentszee niet meteen veel verbetering aan te komen.
Op de geografische Noordpool schommelt de temperatuur de komende week rond -18°C.

(Bron cijfermateriaal en grafiek: The Cryosphere Today)

woensdag 14 november 2012

Zachte zuidelijke stroming

Hogedrukweer in november en lage wolken: het blijft een moeilijke combinatie voor wie een perfecte weersverwachting wil opmaken. De opklaringen gisteren (zie vorige bijdrage) bleven een paar uur langer uit dan verwacht, waardoor de zon vrijwel overal verstek liet gaan en het kwik de voorbije nacht minder diep onderuit ging dan eerst verwacht. De lichte vorst op grote schaal bleef dan ook uit.

Inmiddels is de zon op veel plaatsen wel van de partij. De maxima vandaag komen uit rond 10°C. Komende nacht blijft het in eerste instantie nog helder, waardoor het vriespunt op veel plaatsen wel wordt bereikt. Morgen donderdag zijn nevel, mist en lage wolken opnieuw hardnekkig. Het wordt dan niet veel zachter dan 6 of 7 graden. In de nacht van donderdag op vrijdag koelt het daardoor ook minder af en blijft het kwik licht positief.
Zaterdag verliest de hoge luchtdruk zijn greep op ons weer. Het wordt dan opnieuw wisselvalliger, maar ook gevoelig zachter met maxima tot 12°C. We bevinden ons dan immers in een zuidelijke stroming.

Op winterse ontwikkelingen hoeven we voorlopig niet te rekenen. Volgende week ligt er een hogedrukgebied boven het oosten van Europa en het zuiden van Rusland. Dat blokkeert erg grondig elke uitval van koude continentale lucht naar onze omgeving. Meer nog: heel Europa en Scandinavië stromen vol met erg zachte lucht en van enig winterweer is letterlijk in de verste verte geen enkele sprake. Zelfs als de grondkaarten later in de verwachtingsperiode een op het eerste gezicht gunstige drukverdeling laten zien, zal er in eerste instantie alleen zachte lucht worden aangevoerd.

Volgens het EPS is er een erg grote kans dat deze zuidelijke stroming aanhoudt tot minstens 25 november. De kans op nachtvorst in onze omgeving is vanaf overmorgen tot 25 november vrijwel nihil. Het gemiddelde voor de maximumtemperatuur ligt eerst rond 12°C, op het einde van de verwachtingsperiode rond 8°C. Geen enkele van de 51 EPS-leden berekent voor de komende twee weken een ijsdag voor Vlaanderen, zelfs een maximumtemperatuur onder de 5°C lijkt er niet in te zitten. Uiteraard is dat voor deze tijd van het jaar nog niet uitzonderlijk. De weerkundige winter begint pas op 1 december.

Een hogedrukgebied boven Oost-Europa blokkeert volgende week elke aanvoer van koude continentale lucht. Heel Euorpa en ook Scandinavië lopen vol met zachte lucht.


zondag 11 november 2012

Rustige en droge herfstdagen

Na het uiterst wisselvallige weer van de voorbije weken, krijgen we de volgende dagen een totaal ander aspect van de herfst te zien. We schakelen over op rustig hogedrukweer, wat zorgt voor die typische novemberdagen: weinig wind, droog, soms wat zon maar vaak ook mist en lage bewolking, 's nachts kans op een graadje vorst en maxima rond 10°C.

De voorbije weken maakten vooral Atlantische depressies de dienst uit, met veel regen en soms ook heel wat wind. Daar komt vanaf vandaag voorlopig een eind aan. Het hogedrukgebied van de Azoren breidt zich uit naar het noordoosten, naar onze omgeving dus. Zoals dan wel vaker gebeurt, splitst zich daarbij een nieuwe hogedrukkern af, die zich vestigt boven Europa. Dat gebeurt dinsdag. Woensdag vinden we deze stevige kern (1035 hPa) terug boven Polen. Bij ons staat dan een oostelijke tot zuidoostelijke stroming. De rest van de week blijft de kern ten oosten van ons liggen, gelukkig wel dicht genoeg om Atlantische storingen op afstand te houden. Pas vanaf zondag zou het hogedrukgebied zich wat verder terugtrekken naar het oosten, waardoor de kans op neerslag opnieuw toeneemt. Maar goed, die evolutie moeten we uiteraard nog afwachten.

Woensdag: een hogedrukkern boven Polen stuurt droge continentale lucht naar onze omgeving. (Bron: Wetterzentrale, ECMWF)

Het wordt dus rustig en droog, maar niet echt koud. Door de positie van de hogedrukkern wordt komende week op grotere hoogte zachte lucht aangevoerd: tussen +5 en +10°C op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte). In heldere nachten kan het wel een graadje vriezen. Dat betekent ook dat we te maken krijgen met een inversie, waardoor vocht en - jammer genoeg - ook luchtvervuiling gevangen blijven zitten in een dunne laag aan de grond. Dat verklaart waarom de kans op mist en lage bewolking toeneemt, vooral vanaf donderdag. De zon is immers deze tijd van het jaar vaak niet krachtig genoeg om het aardoppervlak genoeg te verwarmen om het gecondenseerde vocht overdag opnieuw te laten verdampen.

Van dag tot dag

Vandaag zondag is het vrij zonnig, met plaatselijk ook al enkele hardnekkige lage wolken. De maxima liggen rond 10 à 11°C. Komende nacht is het licht bewolkt en kan het kwik al tot in de buurt van het vriespunt zakken, al blijft het op veel plaatsen licht positief. Ook morgen krijgen we een afwisseling van zonnige en enkele meer bewolkte periodes, met maxima rond 10°C. In de nacht van maandag op dinsdag hangt er wat meer bewolking, zodat het niet echt afkoelt. De minima liggen rond 5 à 6°C.
Dinsdag begint nog grijs, maar in de loop van de dag wordt het zonnig. Het is een bijzonder aangename herfstdag, met maxima rond 11°C. In de nacht van dinsdag op woensdag blijft het helder, waardoor het op grote schaal tot lichte vorst komt. De minima liggen op veel plaatsen enkele graden onder het vriespunt.
Woensdag is het eerst nevelig of mistig, daarna vrij zonnig met maxima rond of iets boven 10°C. In de nacht van woensdag op donderdag opnieuw op grote schaal lichte vorst in Vlaanderen.

Vanaf donderdag zouden mist en lage bewolking veel hardnekkiger zijn. Dat betekent dat de maxima iets minder hoog uitkomen en de minima iets minder laag. Het blijft voorlopig wel nog droog.
Kijken we naar het EPS voor de verdere trend, dan zien we tijdelijk de temperatuur wat stijgen rond 17 en 18 november. De oorzaak daarvan is een strakke zuidelijke stroming aan de westelijke flank van het Europese hogedrukgebied. Maxima tussen 12 en 15°C zouden dan mogelijk zijn. Daarna vertoont de temperatuur weer een dalende trend. Aangezien we dan al in de tweede helft van november zijn, is dat uiteraard niet meer dan normaal.

donderdag 8 november 2012

Sterke Jelena Peeters, nieuwe website KBSF


Het nieuwe schaatsseizoen komt stilaan op gang. Ik heb daarom wat nieuws bij elkaar gesprokkeld uit het Belgische schaatskamp.

Sterke Jelena Peeters
Bij de dames laat Nele Armée dit seizoen de Wereldbekerwedstrijden links liggen. Zij concentreert zich met haar team op de Nederlandse marathoncompetitie. Dat betekent dat de 27-jarige Jelena Peeters uit Wuustwezel dit seizoen voluit haar kans kan gaan in de Worldcups. Peeters heeft trouwens al uitstekend gepresteerd in dit prille seizoen. Ze verbeterde in oktober op het ijs van Erfurt en Eindhoven al 3 Belgische records: op de 1000, 1500 en 3000 meter. Peeters bezit nu op alle afstanden het Belgisch Record. Alleen het record van de kleine combinatie (allround 500/1000/1500/3000 meter) staat nog op naam van Nele Armée. Aan het Europese Kampioenschap mogen dit jaar twee Belgische vrouwen deelnemen, zodat we in principe op het EK in Heerenveen (11-13 januari) zowel Peeters als Armée aan het werk zullen zien.

Bondscoaches Spruyt en van Dijk
De nationale mannenploeg traint dit seizoen onder coach Jelle Spruyt. Die ploeg bestaat uit Bart Swings, Maarten Swings, Ferre Spruyt,Wannes Van Praet en junior Quinten Vandensande. Bij de dames bestaat de nationale selectie uit Nele Armée, Jelena Peeters en juniore Anne Michiels. Zij trainen onder bondscoach Margo van Dijk. Deze Nederlandse heeft ervaring als coach op de ijsbanen van Geleen en Eindhoven en trainde onder meer nog Frauke Oonk en zelfs Ireen Wüst.

Nieuwe website KBSF
De Koninklijke Belgische Snelschaatsfederatie (KBSF) heeft een totaal vernieuwde website. De site besteedt aandacht aan shorttrack en langebaanschaatsen. Voorlopig is er geen aparte rubriek voor het marathonschaatsen, maar deze sporttak wordt in België niet zo veel beoefend. Vrijwel alle Belgen die uitkomen op marathon, zijn in hoofdzaak actief op de langebaan.

Erkende nationale sportfederaties zijn in België verplicht om twee vleugels te hebben: een Vlaamse en een Franstalige. Dat is ook het geval bij de KBSF, die onderverdeeld is in de Vlaamse Snelschaatsbond (VSB) en de Fédération Francophone de Patinage de Vitesse (FFPV). Deze opdeling is vrij theoretisch, want de FFPV is niet meer actief en bestaat alleen nog op papier. De FFPV heeft geen bestuur meer en er zijn ook geen officieel erkende Waalse of Brusselse snelschaatsclubs.

maandag 5 november 2012

Wisselvallige herfstweer houdt aan

Het wisselvallige herfstweer dat we nu al een tijdje kennen, houdt voorlopig nog aan. De maxima schommelen daarbij meestal rond de 10°C, woensdag en donderdag is het enkele graden zachter. De minima liggen de komende week rond 5°C. Aanwijzingen voor een vroege winterinval zijn er nog niet te vinden.

De komende dagen bevinden we ons op de noordelijke flank van een hogedrukgordel en hebben we bijgevolg te maken met een westelijke stroming. Dinsdag en woensdag slaagt die hoge luchtdruk er in om actieve storingen uit te buurt te houden, zodat het overwegend droog blijft. In de nacht van dinsdag op woensdag trekt wel een zwak warmfront van west naar oost over ons land, maar dat lost weinig neerslag. (Update 06/11: het warmfront wordt nu wat actiever ingetekend en kan toch een 2-tal mm neerslag opleveren.)
Woensdag overdag krijgen we meer opklaringen. Donderdag zorgt het koufront ervoor dat de buienneiging weer toeneemt.

Tegen volgend weekend diept zich vlak ten westen van onze omgeving een trog uit. De westelijke stroming ruimt dan plaats voor een zuidelijke. Voor de temperatuur maakt dat weinig verschil uit, want de zuidenwind voert met een ommetje maritiem polaire lucht aan. Er valt dan opnieuw wel veel regen. Winterse neerslag hoeven we voorlopig niet te verwachten.

Noordpool
Het zeeijs aan de Noordpool groeit nu zoals verwacht snel aan, maar dat volstaat voorlopig niet om het tekort weg te werken. We zitten nog altijd met een "diepterecord": nooit eerder lag er op 5 november zo weinig zeeijs als dit jaar (6,6 miljoen vierkante kilometer). Het verschil met de vorige jaren is wel kleiner geworden. Op de geografische Noordpool is het nu rond -24°C. In het weekend loopt het kwik er op tot -15°C. De zuidelijke stroming die er bij ons dan staat, loopt immers helemaal door tot aan de Noordpool en doet de temperatuur daar een graad of tien oplopen. De laagste temperaturen op het noordelijk halfrond vinden we dan terug in het oosten van Siberië: tussen -20° en -30°C. Ook dat is voor de tijd van het jaar niet uitzonderlijk koud.

Het zeeijs aan de Noordpool groeit snel aan, maar is nog altijd recordlaag voor de tijd van het jaar (gele lijn). Bron: cryosphere today.

dinsdag 30 oktober 2012

Kan een "Sandy" ook hier toeslaan?

Kan een storm als Sandy ook toeslaan bij ons? Het antwoord is dubbel. Een storm met dezelfde ontstaansgeschiedenis? Nee. Een storm met dezelfde omvang, kracht en desastreuze gevolgen? Ja, dat wel.

Sandy was een erg merkwaardige stormdepressie. Ze ontstond als een tropische depressie, die uitgroeide tot een orkaan. Toen Sandy naar de VS trok, kreeg ze meer en meer trekjes van een klassieke extra-tropische storm. Zeg maar: van een stormdepressie zoals wij die ook kennen.Toen ze uiteindelijk aan land ging, beschouwde de Amerikaanse weerdienst NOAA haar daarom niet meer als een tropisch systeem. Voor een uitstekende technische bespreking verwijs ik graag naar deze blogpost van collega Karim Hamid.


Deze middag (onze tijd) lag de kern van Sandy boven het noordoosten van de VS, niet langer als een orkaan maar als een klassieke stormdepressie.

Hoe tegenstrijdig het ook klink: een orkaan kan je doorgaans beschouwen als een eerder kleinschalig weerkundig fenomeen. Het overgrote deel van de orkanen zijn qua oppervlakte veel kleiner dan een klassieke West-Europese storm. Uiteraard kunnen ze wel vernietigend toeslaan. De indeling van orkanen in sterkte (van klasse 1 tot klasse 5) gebeurt op basis van de hoogste gemiddelde windsnelheid die ergens in het windveld wordt opgemeten. De grootte van het windveld doet er daarbij niet toe.

Uitzonderlijke omvang
Op basis van de gemiddelde windsnelheid, hoger dan 120 km/u maar niet hoger dan 154 km/u, was Sandy officieel "maar" een orkaan van categorie 1, de laagste categorie. De omvang van Sandy was wel uitzonderlijk. Tot op 780 kilometer van de kern werd een stormwind waargenomen (1). Sandy was daarmee dubbel zo groot als de gemiddelde orkaan. Ook het windveld was dus veel groter dan bij een "gewone" orkaan.
Dat grote windveld zorgde ervoor dat een massale hoeveelheid oceaanwater werd opgestuwd in de richting van de oostkust van de VS, vooral in het zuidoostelijke quadrant van de storm. In combinatie met springtij zorgde dat voor een vloedgolf die grote delen van New York en ander kustplaatsen overspoelde. Bij orkanen gebeurt het trouwens wel vaker dat de indrukwekkende hoeveelheden regen en vloedgolven meer schade en slachtoffers veroorzaken dan de wind zelf.

Extreme storm bij ons
Vergelijken we dat nu eens met zeer zware stormen bij ons. Stormen met de omvang van Sandy zijn ook hier perfect mogelijk. Het stormveld kan zelfs nog groter zijn. Ook boven onze Noordzee kan de gemiddelde wind boven de 120 km/u liggen. We spreken dan van een storm met orkaankracht, 12 Beaufort. Als de stormwind daarbij lang vanuit noordwestelijke richting blaast, wordt ook bij ons een grote hoeveelheid zeewater worden opgestuwd in de richting van de kust. In combinatie met springtij kunnen ook hier de gevolgen desastreus zijn. Denk maar aan de watersnoodramp van 1 februari 1953. Ook toen kwamen een aantal factoren ongelukkigerwijs samen, met een noodlottige afloop. Toch kunnen we nog niet spreken van een worst case scenario. De storm van 1953 was nog niet eens zo zwaar: 11 Bft op ons deel van de Noordzee en 9 Bft in Oostende (2). We hebben ooit al zwaardere stormen meegemaakt, maar die vielen toen gelukkig niet samen met springtij of verplaatsten zich te snel, waardoor het water niet al te lang kon opstuwen.
Er is dus een nog grotere opstuw dan in 1953 mogelijk, als alle ongunstige factoren samenkomen. Dat bedoelen we met de "duizendjarige storm": een extreme storm waarop we onze kust aan het voorbereiden zijn, zodat we die zo goed mogelijk kunnen doorstaan (3).
Hoewel ze op een andere manier ontstaan, kunnen vergelijkbare stormen als Sandy ook bij ons toeslaan. We kunnen dus maar beter goed voorbereid zijn.


(1) bron: Nasa
(2) bron: artikel D. Dehenauw (pdf)
(3) lees hier meer over het Kustveiligheidsplan van de Afdeling Kust


De archiefkaart van 1 februari 1953, met de desastreuze stormdepressie voor de Benelux.