zondag 28 oktober 2012

Herfstvakantie doet naam eer aan

Ook de voorbije nacht dook het kwik in Drongen zoals verwacht weer onder het vriespunt. Het oosten van Nederland kende een opvallend koude nacht. In Twente kwam het met -6,4°C zelfs tot matige vorst. Dat was bij ons in de Kempen niet het geval. In Kleine Brogel bleef het met -4°C bij lichte vorst. Lichte vorst in oktober is in Vlaanderen allesbehalve uitzonderlijk en moeten we niet interpreteren als een voorbode voor een vroege winter. Dat blijkt ook de komende week: er staat geen winter-, maar wel onvervalst herfstweer op het programma.

We nemen er eerst even de analysekaart van de Britse weerdienst van deze ochtend bij:


De UKMO-analyse van 28/10/12 06utc (klik op de kaart om ze te vergroten)


We zien boven het oosten van ons land en Nederland de zwakke hogedrukwig die ervoor zorgde dat de atmosfeer boven ons tot rust kon komen, waardoor het onder een heldere hemel optimaal kon afkoelen. Voor de kust ligt een buienlijn, veroorzaakt door het grote contrast tussen het warme zeewater (14°C) en de koude bovenluchten (-5°C op 1500 meter en -35°C op 5000 meter). Die buien dreven een eindje het binnenland in, tot ongeveer de grensstreek tussen de provincies Oost- en West-Vlaanderen. Daardoor bleef het kwik in West-Vlaanderen op de meeste plaatsen licht positief.

Het hogedrukgebied dat de voorbije dagen zorgde voor de aanvoer van beduidend koudere lucht, trekt zich terug boven het gebied tussen IJsland en Groenland en verliest zijn greep op ons weerbeeld. Ten noorden van Schotland diept zich een depressie uit en die gaat de volgende dagen ons weer bepalen. Het warmfront ligt op deze kaart nog boven Engeland, maar bereikt vanavond al onze kust. Morgen bevinden we ons in de warme sector: het gebied tussen het warmfront en het koufront, waarin het vaak grijs en miezerig is.
Het lagedrukgebied met centrum zowat boven Nice, zorgt voor een stormachtige mistral-wind in de Rhônevallei en flink wat sneeuw boven de Alpen, maar heeft voorts weinig of geen invloed op het weer in onze omgeving.

Warm- en koufront brengen regen
Zoals gezegd is vooral het lagedrukgebied boven Schotland voor ons van belang. De kern van deze depressie trekt de volgende dagen naar Scandinavië en wij moeten afrekenen met het frontale systeem: komende nacht het warmfront, morgenavond het koufront. Er kan bijhoorlijk wat regen vallen: eerst onder de vorm van aanhoudende neerslag, daarna uit soms felle buien. Vooral boven zee kunnen die gepaard gaan met onweer.
Dinsdagnamiddag en woensdag profiteren we opnieuw van een zwakke hogedrukwig en blijft het grotendeels droog. Daarna wordt het opnieuw interessant. We halen er nu de verwachtingskaart van woensdag bij:

De UKMO-verwachtingskaart voor de termijn +84 uur (woensdag) 

Woensdag zien we een nieuwe en indrukwekkende Schotse depressie opdoemen. De kern diept zich uit tot 970 hPa en aan de westelijke flank stroomt koude polaire lucht over de Atlantische Oceaan uit, tot diep naar het zuiden, ongeveer op de hoogte van het noorden van Spanje. Bij ons waait de wind krachtig uit het zuiden, maar omdat de aangevoerde lucht van oorsprong uit de poolstreken komt, wordt het door die zuidenwind niet echt zacht. Het zeewater heeft de lucht in zijn lange tocht over de oceaan een beetje kunnen opwarmen. In vaktermen spreken we dan over "getransformeerde maritiem polaire lucht".
Ook donderdag waait de wind nog krachtig uit het zuiden, op vrijdag kan er op zee zelfs een stormachtige wind komen te staan uit zuid tot zuidwest. Het wordt donderdag en vrijdag ook een stuk wisselvalliger, met geregeld regen of buien. In de temperatuur zien we van maandag tot en met vrijdag weinig verandering: de maxima liggen in de omgeving van Gent meestal rond 9 à 10°C, de minima rond 5°C.

We mogen ons dus opmaken voor een herfstvakantie die haar naam alle eer aan doet. In België dan toch. In Nederland krijgen ze alleen de herfst, de vakantie hebben ze daar al gehad.

zaterdag 27 oktober 2012

Eerste vorstnacht van 2012-'13

De eerste vorstnacht van het nieuwe winterhalfjaar is een feit. De voorbije nacht daalde het kwik in Drongen tot -1,4°C. Ook de komende nacht zal het op veel plaatsen nog licht vriezen. In de Ardennen is matige vorst mogelijk.
In de Hoge Venen zijn de eerste centimetertjes sneeuw gevallen. Het weerstation van Mont Rigi (670 meter boven zeeniveau) ligt er momenteel licht "aangesuikerd" bij.
Na maandag lijken we over te schakelen op echt herfstweer. Morgen volgt een uitgebreidere bespreking van de weerkaarten.


zondag 21 oktober 2012

Guurder herfstweer op komst

De lucht hoog boven onze hoofden is op dit ogenblik erg zacht: rond +13°C op 1500 meter hoogte. Dat is erg veel voor deze tijd van het jaar en het maakt in theorie maxima van 20°C en meer mogelijk. Daar is wel één voorwaarde voor nodig: de zon moet voldoende schijnen. Door een slepende storing die nu al dagenlang boven het westen van ons land en de Noordzee ligt, is het jammer genoeg erg grijs gebleven. Geen extra opwarming met andere woorden, en dus bleven de maxima in het Gentse vandaag zondag ook steken bij de temperatuur van de aangevoerde luchtmassa, zo'n 13°C dus. In combinatie met de vochtige lucht (98% relatieve luchtvochtigheid), de mist, de lage bewolking en de lichte regen nu en dan, zorgde dat voor een weertype dat ik nogal treffend hoorde omschrijven als: "schimmelweer".

De analysekaart van deze ochtend, met het slepende front boven onze omgeving.

Het ziet er naar uit dat we dit relatief zachte, maar sombere weer de volgende dagen zullen omruilen voor een totaal ander weertype. Boven Scandinavië ontwikkelt zich op dit ogenblik een hogedrukgebied. De zuidelijke stroming van de voorbije dagen maakt eerst plaats voor een oostelijke stroming. Er stroomt daardoor drogere, continentale lucht naar onze omgeving. De slepende storing wordt eindelijk weggeduwd, terug naar het westen. De bewolking verdwijnt morgen en maakt plaats voor de zon, ook in het westen van het land. De zachte lucht is nog niet meteen verdwenen, zodat de maxima morgen kunnen oplopen tot 21°C of meer.

De verwachtingskaart voor dinsdag (Europees model): boven het zuiden van Scandinavië ligt een hogedrukgebied.

Ook dinsdag is het nog vrij zonnig en zacht, met maxima rond 19°C.Vanaf woensdag verplaatst het hogedrukgebied zich van Scandinavië naar de Atlantische Oceaan. De wind krimpt bij ons verder van de oostelijke naar de noordelijke sector. Er verschijnen weer meer wolken en de lucht op grotere hoogte begint af te koelen, tot 10°C op 1500 meter hoogte. Dat merken we aan de maxima: die komen woensdag niet veel hoger meer dan 15 à 16°C. Het blijft woensdag waarschijnlijk wel nog droog.

Eerste Ardense sneeuw?
Donderdag vinden we de kern van het hogedrukgebied terug boven IJsland. Scandinavië is dan in de greep van lagedrukgebieden die koude lucht van boven de Noordpool aanvoeren. In het noorden van Noorwegen, Zweden en Finland is het donderdag ronduit winters, met geregeld sneeuwval, overdag temperaturen grofweg tussen -5 en -10°C en 's nachts rond -15°C. Die koude lucht dringt uiteraard nog niet door tot bij ons, maar ook hier doet het kwik onder invloed van de noordelijke stroming toch een stap terug. Donderdag halen we nog maxima rond 12°C, vrijdag rond 10°C. Ook de nachten worden beduidend kouder dan nu. De minima liggen vrijdag rond 5°C, zaterdag rond 3°C. De kans op vorst aan de grond is vrij groot. De noordoostelijke wind trekt aan en er kunnen een aantal buien vallen. Het wordt met andere woorden vrij guur herfstweer. Dat zou ook het hele komende weekend nog het geval zijn, maar dat moeten we uiteraard nog even afwachten.

Het ziet er naar uit dat in de hoge Ardennen het kwik vanaf vrijdag amper nog boven het vriespunt geraakt. Dat betekent dat daar dan de eerste sneeuwbuien van het nieuwe winterhalfjaar kunnen vallen.

De verwachtingskaart voor vrijdag (Europees model): er ontstaat een noordelijke stroming. In Scandinavië valt de winter in en ook in de Ardennen kan de eerste sneeuw vallen.

zondag 14 oktober 2012

Schaatsers rijden weer marathons

Op de Jaap Eden-baan in Amsterdam zijn gisteravond de eerste marathons van de KPN Marathoncup van het nieuwe seizoen geschaatst. Op kunstijs, uiteraard. Bij de heren stonden er geen Belgen aan de start, noch bij de Topdivisie noch bij de Eerste Divisie. Bij de dames bonden wel twee landgenoten de ijzers onder. Nele Armée uit Rijkevorsel maakte deel uit van de kopgroep die de rest van het peloton op een ronde reed en kwam uiteindelijk als 16de over de streep. Hilde Govaerts uit Zemst werd 36ste van de 76 gestarte deelnemers. Winnares Irene Schouten legde de 70 ronden af met een gemiddelde snelheid van 40,8 km/u.

Geen Bart Swings of andere Belgen dus aan de start bij de heren. Een aantal van onze toppers bereiden zich voor op het nieuwe seizoen op de ijsbaan in Inzell. Eén van hen is Maarten Swings, de broer van Bart. Hij reed bij een wedstrijd in Inzell meteen een persoonlijk record op de 5 kilometer (6'44").

Volgende week staat de KPN-marathon van Utrecht op het programma.

De volledige uitslagen van Amsterdam: klik hier.

zondag 7 oktober 2012

Koude nacht achter de rug

Temperatuurgrafiek Drongen
Voor het eerst sind mei is het kwik in Drongen weer eens onder de 5°C gedaald. Onder een heldere sterrenhemel wees de thermometer rond 5 uur deze ochtend op anderhalve meter hoogte +2,7°C aan. Voor begin oktober is dat vrij koud. Op een aantal plaatsen in Vlaanderen zal het ongetwijfeld aan de grond gevroren hebben, maar in Drongen was dat niet het geval. Het gras was deze ochtend flink bedauwd, maar niet berijmd.

In een heldere en windstille nacht is het aan de grond vaak 4 tot 5 graden kouder dan in de thermometerhut op anderhalve meter hoogte. Vorige nacht was dat dus niet het geval. Daarvoor was de lucht nog te vochtig. De afkoelende lucht raakte snel verzadigd en de waterdamp condenseerde op de bodem tot dauw. Bij dat proces komt er warmte vrij en daardoor kon het aan de grond niet afkoelen tot aan het vriespunt.

Ondanks de vochtige lucht ontstond er weinig of geen stralingsmist. Daarvoor stond er te weinig wind. Voor de vorming van mist is een minimum aan wind nodig, maar de vorige nacht was het in Oost-Vlaanderen windstil. Een klein beetje wind zorgt er voor dat de onderste koude luchtlagen wat door elkaar worden gemengd zodat één laag(je) ontstaat met verzadigde lucht. Die laag kan zowel 1 meter als enkele honderden meters dik zijn. In de verzadigde luchtlaag ontstaan dan kleine waterdruppeltjes, die mistbanken of mistvelden vormen. Als er totaal geen wind staat, zakt de koudste lucht tot op de grond, vormt alleen daar een flinterdun verzadigd laagje en zet alle waterdruppeltjes af op de bodem. Als het koud genoeg is, zijn dat geen druppeltjes maar ijskristallen. Op die manier ontstaat ruige rijp.

Als er te veel wind staat, ontstaat er ook geen stralingsmist. Dan mengen de onderste koude lagen aan de grond zich met warmere lagen op grotere hoogte en raakt de lucht aan de grond bijgevolg niet verzadigd. Mist blijft dan ook vaak één van de moeilijkste factoren om correct in te schatten.

Vlak aan zee was het vorige nacht trouwens veel zachter. In Zeebrugge raakte het kwik niet onder de 11°C. Het relatief warme zeewater en wat meer lage bewolking waren daar de oorzaak van.

Ook morgen-, woensdag- en misschien donderdagochtend kan het kwik in Oost-Vlaanderen tot rond of onder de 5°C dalen. Van nachtvorst is voorlopig nog geen sprake. De maxima zijn normaal voor de tijd van het jaar en liggen rond 15°C. Behalve op woensdag is het vaak erg wisselvallig. Wind staat er de komende dagen nauwelijks, want we bevinden ons meestal in een zadelgebied of onder een mobiele hogedrukkern.

donderdag 27 september 2012

Zeeijs Noordpool groeit weer aan

Het smeltseizoen van het zeeijs aan de Noordpool is voorbij. Nadat de voorbije weken een spectaculair diepterecord was bereikt (zie vorige bijdrage), begint het zeeijs nu langzaam weer aan te groeien. Ondanks die aangroei zitten we nog altijd ver onder het vorige diepterecord uit 2007. Deze grafiek van The Cryosphere Today, met daarop de oppervlakte van het zeeijs van de voorbije 33 jaar,  maakt dat pijnlijk duidelijk:






We zijn eind september. In het arctische gebied breidt de poolnacht zich weer uit. Op de geografische Noordpool is het kwik momenteel gezakt tot -10°C. Omdat de zon er niet meer boven de horizon uitkomt, is er geen "dagelijkse gang" meer in de temperatuur. Het kwik zakt er de volgende dagen nog wat verder weg, tot rond -15°C. Ook in Siberië koelt het nu af. In Oymyakon, in de winter één van de koudste bewoonde plaatsen ter wereld, liggen de maxima nu nog boven +6°C, maar vanaf dinsdag lijkt het ook daar dag en nacht te blijven vriezen, met 's nacht temperaturen eerst nog rond -5°C, later in de week rond -10°C.

Zo worden stilaan de eerste tekenen van de winter op het noordelijk halfrond weer zichtbaar.

vrijdag 14 september 2012

UKMO sleutelt aan seizoensverwachting

Trouwe lezers van dit blog weten het: ik hecht weinig of geen waarde aan seizoensverwachingen voor onze regio. De prestaties van de modellen die verwachtingen maken voor maanden vooruit, zijn voor onze omgeving tot nader order ondermaats. Wat niet betekent dat er geen grondig wetenschappelijk onderzoek wordt naar gedaan. Het ziet er zelfs naar uit dat de Britten een stap voorwaarts hebben gezet.

Het Britse MetOffice verwacht vrij veel van haar nieuwe model voor seizoensverwachtingen, GloSea4. Het model gebruikt de ensemble prediction system-methode, draait nu al twee jaar en staat vandaag beschreven in het Environmental Research Letters van het Institute of Physics.
Het grote verschil met het vorige model, is dat er nu meer gerekend wordt op het niveau van de stratosfeer. Het MetOffice hoopt hiermee vooral de winterverwachtingen te kunnen verbeteren. Het model houdt immers rekening met Sudden Stratospheric Warmings (SSW's), die op het noordelijke halfrond enkele weken later vaak leiden tot een geblokkeerd patroon, waardoor de kans op koude oostelijke winden groter wordt.

Onderzoekers hebben GloSea4 al gebruikt om de verwachting van de winter van 2009-2010 over te doen. Deze winter was in het Verenigd Koninkrijk erg koud. Ze lieten GloSea4 draaien met dezelfde startgegevens die ze ook hadden gebruikt met het "oude" model. De verwachting van GloSea4 bleek een stuk accurater, vooral voor het tweede deel van de winter.
Het jaar daarop draaide GloSea4 voor het eerst "echt". Het model kwam in oktober 2010 met een verwachting dat de winter in december koud zou starten, maar daarna steeds zachter zou verlopen. Ook dat was vrij accuraat.
Vorig jaar verwachtte het model een milde winter met veel westelijke winden. Op de eerste twee weken van februari na, was ook dat een correcte inschatting.
Nu maar afwachten of het model deze vrij degelijke seizoensverwachtingen kan verderzetten, of dat het eerder toevalstreffers waren. Hoewel de verwachtingen van de onderzoekers hoog gespannen zijn, blijven ze zelf ook vrij sceptisch. Ze geven toe dat ze niet voor alle mechanismen achter de geslaagde verwachtingen al een afdoende verklaring hebben.

Bron: Institute of Physics.