woensdag 12 november 2014

"Polar vortex": oude wijn in nieuwe zakken

Als het regent in Washington, druppelt het in Brussel. De Verenigde Staten maakten vorig jaar een vrij koude (maar zeker geen uitzonderlijke) winter mee. De lokale media ontdekten het begrip "polar vortex" en gaven hem de schuld van het koude winterweer. Sindsdien is er geen houden meer aan. De nieuwe term duikt te pas en vooral te onpas op, ook in Europa. Alhoewel: nieuwe term? Eigenlijk is het gewoon oude wijn in nieuwe zakken. Onze eigen Armand Pien had het er veertig jaar geleden al over in zijn weerberichten.

Zo ziet de semi-permanente koude put boven de poolstreek (het blauwe gebied) er meestal uit. (Bron: Wikipedia).


Waar de Amerikaanse media naar verwijzen als ze het hebben over de 'polar vortex', is een semi-permanente "koude put" in de hogere troposfeer die zich zowel boven de Noord- als boven de Zuidpool bevindt. (De echte stratoferische polar vortex is nog een heel ander fenomeen, zie daarvoor deze bijdrage van collega Karim). Deze koude put is meer uitgesproken tijdens de winter dan tijdens de zomer. Vaak ligt het gebied min of meer cirkelvormig boven de poolstreken, maar soms splitst het zich op in twee of meer gebieden. Dat gebeurde vorig jaar inderdaad boven Canada en de VS en kreeg heel wat (media)aandacht. Maar het fenomeen is al tientallen jaren bekend.


Armand Pien

Zelfs Armand Pien had het veertig jaar geleden al over wat de media nu de "polar vortex" noemen, in zijn weerbericht op de BRT, zij het onrechtstreeks. De grens van de semi-permanente koude put maakte hij in Vlaanderen wereldberoemd. Die wordt immers gevormd door de polaire straalstroom, die de polaire en subtropische luchtmassa van elkaar scheidt. Aangezien dit de enige straalstroom is die zich in onze buurt ophoudt, kortte Pien hem af tot dé straalstroom.

Mensen van mijn generatie en ouder (veertig plus dus) herinneren zich ongetwijfeld nog hoe Pien tijdens winterse periodes van de jaren tachtig van vorige eeuw de kronkelende straalstroom enthousiast met een groene stift op de weerkaart tekende. Hij wees vervolgens naar het zuiden van Europa en sprak daarbij dreigend: "Zolang de straalstroom ten zuiden van ons blijft lopen, wil de winter van geen wijken weten!"

De straalstroom was een vaste waarde op de weerkaaten van Armand Pien, getekend als een groene stippellijn. Eerst nog met een stift, later met de computer, zoals hier tijdens het weerpraatje van 13 oktober 1989. 


Ik schreef het op deze website al vaker: zolang de polaire straalstroom strak van west naar oost loopt, kan er van winterweer in West-Europa geen sprake zijn. De ene na de andere Atlantische depressie voert dan zachte zeelucht naar de Lage Landen aan. Pas als de straalstroom gaat meanderen en er zich blokkades vormen, kan de koude polaire of arctische lucht uitbreken naar onze omgeving.

Winterweer op de lange termijn?

Door de sensationele media-aandacht voor de "polar vortex", hebben ook heel wat amateur-weermannen er plots aandacht voor gekregen. Ze proberen aan de hand van weerkaarten het gedrag van de poolwervel in te schatten om daar conclusies aan te verbinden voor de lange termijn: maken we wel of geen kans op winterweer over twee, drie of vier weken? Het is een verleidelijke, maar tegelijk onzinnige bezigheid. Het ontstaan van blokkades ter hoogte van de polaire straalstroom (of het splitsen van de poolwervel, zo u wil) is een uiterst complex proces. Atmosfeermodellen bijten er zich vaak nog de tanden op stuk, zelfs op de korte termijn. Daarbij komt nog dat zo'n blokkade precies op de goede plek moet komen te liggen om bij ons voor winterweer te zorgen. Evengoed voert zo'n blokkade zachte lucht uit het zuiden aan, zoals de komende dagen bij ons het geval is. Het lukraak proberen inschatten van het gedrag van de "polar vortex" en daar conclusies aan verbinden voor de lange termijn, is dus niet meer dan nattevingerwerk.






2 opmerkingen:

  1. De Weerman van Spijkenisse17 november 2014 om 09:33

    Een geweldig artikel, het toont aan dat er een heleboel weeramateurs zich vaak vergissen in de langetermijn-verwachtingen. Het nieuwste verhaal is hoe snel is de sneeuwbedekking in oktober in Siberië. Gebeurt dat snel, dan is de kans op koud winterweer bij ons reeël. Maar Meteo Consult voert daarbij meteen aan dat het GEEN garantie is voor koud winterweer bij ons.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Bedankt, Weerman van Spijkenisse! Verwachtingen op de lange termijn blijven voorlopig ontzettend moeilijk voor onze omgeving. Het zal nog veel wetenschappelijk onderzoek vergen om ze iet of wat betrouwbaar te maken.

      Verwijderen

Vannacht storm op zee, felle rukwinden ook langs de kust

De eerste najaarsstorm van 2017 kondigt zich aan. Ten westen van Ierland ligt momenteel een depressiekern die zich de komende uren snel uit...